✎Ściąga z działu
Energia wewnętrzna, temperatura i rozszerzalność
- Temperatura to nie ciepło. Temperatura opisuje stan ciała, a ciepło to energia przekazana między ciałami wskutek różnicy temperatur.
- Energia wewnętrzna U [J] ciała to suma energii kinetycznej chaotycznego ruchu wszystkich jego cząsteczek i energii ich wzajemnych oddziaływań. Nie obejmuje energii ruchu ciała jako całości.
- Oznaczenia: T – temperatura bezwzględna [K]; t – temperatura w skali Celsjusza [°C].
Ciepło, praca i I zasada termodynamiki
- ΔU = Q + W. Zmiana energii wewnętrznej układu jest równa sumie ciepła dostarczonego do układu i pracy wykonanej nad nim – to zasada zachowania energii.
- Oznaczenia: Q – ciepło [J]; W – praca wykonana nad układem [J] (w klasie III oznaczana Wnad); ΔU – zmiana energii wewnętrznej układu [J].
- Ciepło Q to energia przekazana między ciałami o różnych temperaturach – samorzutnie od cieplejszego do chłodniejszego.
Ciepło właściwe i kalorymetr
- Q = m · c · ΔT – gdy ciało zmienia temperaturę bez zmiany stanu skupienia.
- c = mw · cw · ΔTw przez m · ΔT, gdzie mw, cw, ΔTw – masa, ciepło właściwe i przyrost temperatury wody; m, ΔT – masa ciała i spadek jego temperatury.
- Oznaczenia: Q – ciepło pobrane lub oddane [J]; m – masa [kg]; c – ciepło właściwe [J/(kg·K)]; ΔT – zmiana temperatury [K] (w °C liczbowo taka sama).
Przemiany fazowe
- Q = m · L. Ciepło topnienia jest równe ciepłu krzepnięcia, a ciepło parowania – ciepłu skraplania.
- Przemiany fazowe (zmiany stanu skupienia): topnienie i krzepnięcie (ciało stałe ↔ ciecz), parowanie i skraplanie (ciecz ↔ gaz). Przy topnieniu i parowaniu ciało pobiera ciepło, przy krzepnięciu i skraplaniu tyle samo ciepła oddaje.
- Oznaczenia: Q – ciepło [J]; m – masa substancji, która zmienia stan skupienia [kg]; L – ciepło przemiany fazowej (topnienia albo parowania) [J/kg].
Szczególne właściwości wody
- Woda ma największą gęstość w ok. 4 °C, a lód jest lżejszy od wody – dlatego jeziora zamarzają od góry, a nie od dna.
- Oznaczenia: ρ – gęstość [kg/m³]; c – ciepło właściwe [J/(kg·K)]; L – ciepło parowania [J/kg]; m – masa [kg]; Q – ciepło [J].
- Ciepło właściwe wody to ok. 4200 J/(kg·K) – jedno z największych wśród popularnych substancji. Woda wolno się ogrzewa i wolno stygnie.
?Próbny sprawdzian
Pytania z każdego tematu działu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź z wyjaśnieniem.
Temperatura ciała jest miarą
- Aśredniej energii kinetycznej jego cząsteczek
- Bjego objętości
- Cilości ciepła zawartego w ciele
- Djego masy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: średniej energii kinetycznej jego cząsteczek – Im większa średnia energia kinetyczna chaotycznego ruchu cząsteczek, tym wyższa temperatura.
Jak zamienić temperaturę w stopniach Celsjusza na kelwiny?
- AT = t − 273,15
- BT = 2t
- CT = t/273,15
- DT = t + 273,15
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: T = t + 273,15 – Temperatura w kelwinach jest o 273,15 większa od liczby stopni Celsjusza.
Ile kelwinów to 25 °C?
- A25 K
- B298,15 K
- C−248,15 K
- D273,15 K
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: 298,15 K – T = 25 + 273,15 = 298,15 K.
Który zapis I zasady termodynamiki jest poprawny, gdy W oznacza pracę wykonaną nad układem?
- AΔU = Q + W
- BΔU = Q · W
- CΔU = Q − W
- DΔU = W/Q
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: ΔU = Q + W – Zmiana energii wewnętrznej jest sumą ciepła dostarczonego do układu i pracy wykonanej nad nim.
Gaz pobrał 300 J ciepła, a nad gazem wykonano 200 J pracy. Ile wynosi ΔU?
- A100 J
- B300 J
- C500 J
- D−100 J
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: 500 J – ΔU = Q + W = 300 J + 200 J = 500 J.
Gaz pobrał 400 J ciepła i wykonał pracę 150 J. Ile wynosi ΔU?
- A250 J
- B550 J
- C150 J
- D−250 J
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: 250 J – Gaz wykonał pracę, więc W = −150 J i ΔU = 400 J − 150 J = 250 J.
Co to jest ciepło właściwe?
- AIlość ciepła potrzebna do stopienia 1 kg substancji
- BIlość ciepła potrzebna do ogrzania 1 kg substancji o 1 K
- CCałe ciepło zawarte w ciele
- DTemperatura topnienia substancji
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Ilość ciepła potrzebna do ogrzania 1 kg substancji o 1 K – Ciepło właściwe dotyczy 1 kg substancji i zmiany temperatury o 1 K.
Ile ciepła potrzeba do ogrzania 0,5 kg wody o 10 K (c = 4200 J/(kg·K))?
- A21 kJ
- B2,1 kJ
- C4,2 kJ
- D42 kJ
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: 21 kJ – Q = m · c · ΔT = 0,5 · 4200 · 10 J = 21 000 J = 21 kJ.
Jaka jest jednostka ciepła właściwego?
- AJ/K
- BJ/kg
- CJ/(kg·K)
- Dkg/J
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: J/(kg·K) – c = Q/(m · ΔT), więc jednostką jest dżul na kilogram i kelwin.
Co dzieje się z temperaturą lodu podczas topnienia pod stałym ciśnieniem?
- AMaleje
- BNajpierw rośnie, potem maleje
- CPozostaje stała
- DRośnie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Pozostaje stała – Dostarczane ciepło zwiększa energię oddziaływań cząsteczek, a nie ich średnią energię kinetyczną.
Wzór na ciepło potrzebne do przemiany fazowej to
- AQ = m · L
- BQ = m · c · ΔT
- CQ = m · g · h
- DQ = L/m
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Q = m · L – L to ciepło przemiany fazowej w J/kg, więc mnożymy je przez masę.
Ile ciepła potrzeba do stopienia 0,2 kg lodu o temperaturze 0 °C (L = 334 kJ/kg)?
- A66,8 kJ
- B6,68 kJ
- C334 kJ
- D1670 kJ
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: 66,8 kJ – Q = m · L = 0,2 kg · 334 kJ/kg = 66,8 kJ.
W jakiej temperaturze woda w stanie ciekłym ma największą gęstość?
- A100 °C
- BOk. 4 °C
- C0 °C
- D−4 °C
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Ok. 4 °C – Poniżej ok. 4 °C woda przy ochładzaniu się rozszerza, więc największą gęstość ma w ok. 4 °C.
Dlaczego jeziora zamarzają od powierzchni?
- ANajgęstsza woda (ok. 4 °C) opada na dno, a chłodniejsza i lżejsza zostaje na górze
- BWoda przy dnie ma zawsze 0 °C
- CPowierzchnia jest zawsze zimniejsza od dna z powodu wiatru
- DLód jest cięższy od wody
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Najgęstsza woda (ok. 4 °C) opada na dno, a chłodniejsza i lżejsza zostaje na górze – Dzięki anomalii rozszerzalności zimna woda zostaje u góry i tam tworzy się lód, który pływa.
Dlaczego klimat nadmorski jest łagodniejszy niż w głębi lądu?
- AMorze pochłania całe promieniowanie Słońca
- BWoda ma duże ciepło właściwe, więc wolno się ogrzewa i wolno stygnie
- CMorze jest zawsze cieplejsze od lądu
- DWoda ma małe ciepło właściwe
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Woda ma duże ciepło właściwe, więc wolno się ogrzewa i wolno stygnie – Duże c sprawia, że temperatura morza zmienia się powoli, co łagodzi wahania temperatury na wybrzeżu.
Sprawdzian już blisko? Zrób test z całego działu
10 losowych pytań z tematów działu, wynik w procentach i ocena od 1 do 6. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.