✎Ściąga z działu
Państwa, granice, integracja i dezintegracja
- Kolejność stopni integracji: strefa wolnego handlu → unia celna → wspólny rynek → unia gospodarcza i walutowa. Każdy kolejny stopień dodaje nową wspólną zasadę.
- Mapa polityczna pokazuje państwa, ich granice i stolice. Do ONZ należą 193 państwa (2026 r.), a Watykan i Palestyna mają status państw-obserwatorów.
- Terytorium zależne nie jest w pełni niepodległe, np. Gibraltar (Wielka Brytania) czy Portoryko (USA). Grenlandia to autonomiczna część Królestwa Danii.
Powiązania postkolonialne i organizacje międzynarodowe (rozszerzenie)
- Organizacja może mieć cel polityczny (ONZ), wojskowy (NATO), gospodarczy (WTO, OPEC, MERCOSUR) albo mieszany (UE, Unia Afrykańska).
Konflikty zbrojne XXI wieku na mapie
- Daty w tabeli to początek konfliktu, nie jego koniec. Rozejm nie zawsze oznacza koniec walk, a granica między wojną a wojną domową bywa płynna.
Przyczyny i skutki konfliktów zbrojnych (rozszerzenie)
- Konflikt ma zwykle kilka przyczyn naraz. Skutki widać na czterech polach: granice, migracje, gospodarka i środowisko.
- Przyczyna to głębokie źródło napięć, które narasta latami. Zapalnik to konkretne wydarzenie, które uruchamia walkę, np. zamach albo sfałszowane wybory.
PKB, HDI i struktura gospodarki
- PKB na mieszkańca mierzy dochód, a HDI dodaje zdrowie i edukację. Porównuj kraje w tym samym roku i tą samą metodą.
- PKB (produkt krajowy brutto) to wartość rynkowa finalnych dóbr i usług wytworzonych na terenie kraju w ciągu roku.
- PKB na mieszkańca = PKB przez L, gdzie PKB – produkt krajowy brutto [USD], L – liczba ludności [osoby]. Wynik podaje się w USD na osobę i można nim porównywać kraje różnej wielkości.
?Próbny sprawdzian
Pytania z każdego tematu działu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź z wyjaśnieniem.
Który stopień integracji ma wspólne cło wobec państw spoza grupy, ale jeszcze nie ma swobodnego przepływu osób i kapitału?
- AUnia gospodarcza i walutowa
- BWspólny rynek
- CStrefa wolnego handlu
- DUnia celna
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Unia celna – W unii celnej znosi się cła wewnątrz i ustala wspólne cło zewnętrzne, a swobodne przepływy osób i kapitału dochodzą dopiero we wspólnym rynku.
Jaka jest kolejność stopni integracji od najluźniejszego do najgłębszego?
- AStrefa wolnego handlu, unia celna, wspólny rynek, unia gospodarcza i walutowa
- BWspólny rynek, unia celna, strefa wolnego handlu, unia gospodarcza i walutowa
- CUnia celna, strefa wolnego handlu, wspólny rynek, unia gospodarcza i walutowa
- DUnia gospodarcza i walutowa, wspólny rynek, unia celna, strefa wolnego handlu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Strefa wolnego handlu, unia celna, wspólny rynek, unia gospodarcza i walutowa – Każdy kolejny stopień dodaje nowe wspólne zasady, a wspólna waluta jest na samym końcu.
Od kiedy Polska należy do Unii Europejskiej?
- AOd 1 stycznia 2007 r.
- BOd 31 stycznia 2020 r.
- COd 1 maja 2004 r.
- DOd 1 stycznia 1999 r.
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Od 1 maja 2004 r. – Polska weszła do UE 1 maja 2004 r., a 31 stycznia 2020 r. to data wyjścia Wielkiej Brytanii.
Od kiedy trwa pełnoskalowa inwazja Rosji na Ukrainę?
- AOd 2011 r.
- BOd 2014 r.
- COd 2001 r.
- DOd 24 lutego 2022 r.
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Od 24 lutego 2022 r. – W 2014 r. Rosja zajęła Krym i zaczęły się walki w Donbasie, a pełnoskalowa inwazja ruszyła 24 lutego 2022 r.
Który konflikt zaczął się od interwencji po zamachach z 11 września 2001 r.?
- ASudan
- BJemen
- CAfganistan
- DSyria
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Afganistan – W 2001 r. do Afganistanu weszły wojska USA i sojuszników, które wycofano w 2021 r.
Który z konfliktów zaczął się w 2011 r. jako wojna domowa?
- ASudan
- BIrak
- CSyria
- DAfganistan
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Syria – Wojna w Syrii wybuchła w 2011 r., a Irak (2003) i Afganistan (2001) zaczęły się od interwencji z zewnątrz.
Jak obliczysz PKB na mieszkańca?
- APKB mnożysz przez liczbę ludności
- BLiczbę ludności dzielisz przez PKB
- CPKB dzielisz przez liczbę ludności
- DPKB dzielisz przez powierzchnię kraju
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: PKB dzielisz przez liczbę ludności – PKB na mieszkańca to PKB przypadający na jedną osobę: PKB przez L.
PKB wynosi 600 mld USD, a ludność 40 mln. Ile to USD na osobę?
- A1500
- B15 000
- C24 000
- D150 000
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: 15 000 – 600 000 mln przez 40 mln = 15 000 USD na osobę.
HDI jest średnią geometryczną wskaźników
- Azdrowia, edukacji i dochodu
- Brolnictwa, przemysłu i usług
- Curodzeń, zgonów i migracji
- DPKB, handlu i ludności
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: zdrowia, edukacji i dochodu – Składowe HDI to oczekiwana długość życia, lata nauki i DNB na mieszkańca w PPP.
Sprawdzian już blisko? Zrób test z całego działu
10 losowych pytań z tematów działu, wynik w procentach i ocena od 1 do 6. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.