1Powiązania postkolonialne
- To trwałe związki dawnych metropolii z byłymi koloniami. Widać je w języku urzędowym (angielski, francuski, portugalski), w instytucjach (Wspólnota Narodów – 56 państw, Frankofonia, wspólnota państw portugalskojęzycznych), w preferencjach handlowych i w migracjach.
- Przykłady migracji: Algierczycy i Marokańczycy we Francji, mieszkańcy Indii i Pakistanu w Wielkiej Brytanii, Brazylijczycy w Portugalii.
- Granice wielu państw Afryki wyznaczyły mocarstwa po konferencji berlińskiej (1884–1885), bez liczenia się z podziałami etnicznymi. Jeden lud bywał podzielony granicą, a w jednym państwie żyły grupy rywalizujące ze sobą. To do dziś sprzyja konfliktom.
2Organizacje międzynarodowe
| Organizacja | Czym się zajmuje | Zasięg |
|---|---|---|
| ONZ | pokój, współpraca, prawa człowieka | cały świat, 193 państwa |
| NATO | sojusz obronny | Ameryka Północna i Europa, 32 państwa (od 2024 r. ze Szwecją) |
| UE | polityka i gospodarka | Europa, 27 państw |
| Unia Afrykańska | współpraca państw Afryki | Afryka |
| ASEAN | współpraca gospodarcza i polityczna | Azja Południowo-Wschodnia |
| MERCOSUR | wspólny rynek i unia celna | Ameryka Południowa |
| USMCA | strefa wolnego handlu (od 2020 r. zamiast NAFTA) | USA, Meksyk, Kanada |
| OPEC | kartel naftowy, wspólne limity wydobycia | m.in. Arabia Saudyjska, Irak, Iran, Wenezuela, Nigeria |
| WTO | zasady handlu światowego | cały świat |
Organizacja może mieć cel polityczny (ONZ), wojskowy (NATO), gospodarczy (WTO, OPEC, MERCOSUR) albo mieszany (UE, Unia Afrykańska).
Pisanie, że NATO to organizacja gospodarcza albo że OPEC zrzesza wszystkie państwa produkujące ropę. NATO to sojusz obronny, a OPEC to wybrane państwa eksportujące ropę (np. USA i Rosja do niego nie należą).
Kiedy mocarstwa ustaliły zasady podziału Afryki na konferencji berlińskiej?
Konferencja w Berlinie odbyła się w latach 1884–1885, a rok 1960 to „rok Afryki”, gdy wiele kolonii uzyskało niepodległość.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Co UE daje państwom członkowskim
- Dostęp do wspólnego rynku, fundusze strukturalne i konwergencję, czyli doganianie bogatszych państw i regionów. Obowiązują też wspólne przepisy, np. normy środowiskowe, co ogranicza swobodę decyzji.
- Polska po 2004 r.: napływ funduszy unijnych, budowa autostrad i dróg ekspresowych, modernizacja kolei i oczyszczalni ścieków, wzrost eksportu do państw UE.
✎Ściąga: Powiązania postkolonialne i organizacje międzynarodowe
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Organizacja może mieć cel polityczny (ONZ), wojskowy (NATO), gospodarczy (WTO, OPEC, MERCOSUR) albo mieszany (UE, Unia Afrykańska).
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Czym jest Frankofonia?
- AStrefą wolnego handlu
- BSojuszem wojskowym
- COrganizacją państw i regionów, w których używa się francuskiego
- DKartelem naftowym
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Organizacją państw i regionów, w których używa się francuskiego – To powiązanie postkolonialne oparte na wspólnym języku i kulturze.
Kiedy mocarstwa ustaliły zasady podziału Afryki na konferencji berlińskiej?
- AW 1960 r.
- BW 1945 r.
- CW latach 1884–1885
- DW latach 1918–1919
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: W latach 1884–1885 – Konferencja w Berlinie odbyła się w latach 1884–1885, a rok 1960 to „rok Afryki”, gdy wiele kolonii uzyskało niepodległość.
Dlaczego granice wytyczone w okresie kolonialnym sprzyjają konfliktom?
- AZawsze oddzielały wrogie grupy
- BWyznaczyły je same ludy Afryki
- CPrzebiegały wyłącznie wzdłuż rzek
- DNie uwzględniały podziałów etnicznych
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Nie uwzględniały podziałów etnicznych – Linie na mapie dzieliły ten sam lud i łączyły w jednym państwie grupy rywalizujące.
Która organizacja jest sojuszem obronnym?
- AWTO
- BASEAN
- CNATO
- DOPEC
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: NATO – NATO zajmuje się bezpieczeństwem i obroną, WTO i OPEC to organizacje gospodarcze, a ASEAN – gospodarczo-polityczna.
Która organizacja zrzesza państwa Azji Południowo-Wschodniej?
- AUSMCA
- BMERCOSUR
- CASEAN
- DUnia Afrykańska
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: ASEAN – ASEAN działa w Azji Południowo-Wschodniej, MERCOSUR w Ameryce Południowej, a USMCA w Ameryce Północnej.
Którą umowę handlową zastąpiła od 2020 r. USMCA?
- AOPEC
- BASEAN
- CNAFTA
- DMERCOSUR
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: NAFTA – USMCA zastąpiła NAFTA w handlu USA, Meksyku i Kanady.
Co jest typowym przejawem powiązań postkolonialnych?
- AWspólna waluta wszystkich byłych kolonii
- BBrak migracji między nimi
- CCzłonkostwo w NATO
- DWspólny język urzędowy dawnej metropolii i kolonii
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Wspólny język urzędowy dawnej metropolii i kolonii – Język, instytucje (np. Wspólnota Narodów) i migracje najczęściej łączą dawne metropolie i kolonie.
Co państwo członkowskie UE zyskuje dzięki funduszom strukturalnym?
- AWyższe cła na eksport do UE
- BPieniądze na rozwój, np. infrastruktury
- CZwolnienie z prawa UE
- DWspólną walutę
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Pieniądze na rozwój, np. infrastruktury – Fundusze wspierają konwergencję, np. budowę dróg i oczyszczalni ścieków w Polsce.
Cały dział „Rozwój i mapa polityczna”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.