✎Ściąga z działu
Stopnie utlenienia i bilans elektronowy
- Liczba elektronów oddanych = liczba elektronów przyjętych. Współczynniki dobierasz do atomów zmieniających stopień, resztę uzgadniasz na końcu.
- Stopień utlenienia: pierwiastek wolny 0; suma w cząsteczce 0, a w jonie równa ładunkowi; H zwykle +I (w wodorkach metali −I); O zwykle −II (w H₂O₂ −I); F zawsze −I. Mn w KMnO₄: +VII; S w H₂SO₄: +VI.
- Utlenianie to oddawanie elektronów (stopień rośnie), redukcja to przyjmowanie (stopień maleje). Reduktor się utlenia, utleniacz się redukuje.
Bilans jonowo-elektronowy, środowisko reakcji i kierunek redoks (rozszerzenie)
- Po dodaniu równań połówkowych elektrony muszą się skrócić, a atomy i ładunek zgadzać.
- Równania połówkowe zapisujesz osobno: najpierw atomy inne niż O i H, potem tlen cząsteczkami H₂O, wodór jonami H⁺, na końcu ładunek elektronami.
- Dysproporcjonowanie: ten sam pierwiastek utlenia się i redukuje, np. Cl₂ + 2OH⁻ → Cl⁻ + ClO⁻ + H₂O (Cl: 0 → −I i +I).
Ogniwo galwaniczne i obieg ładunku
- Anoda: utlenianie, biegun (−). Katoda: redukcja, biegun (+). Elektrony: od anody do katody przewodem. Jony: przez klucz.
- Półogniwo to elektroda (metal) zanurzona w roztworze własnych jonów, np. Zn w roztworze Zn²⁺. W szkole wystarczą półogniwa, w których metal jest w roztworze swojej soli.
- Ogniwo galwaniczne zamienia energię chemiczną samorzutnej reakcji redoks na energię elektryczną. Utlenianie i redukcja zachodzą w osobnych półogniwach.
Potencjały standardowe, szereg elektrochemiczny i SEM ogniwa
- SEM = E°katody − E°anody. Dodatni wynik oznacza, że reakcja może zajść samorzutnie.
- Potencjał standardowy E° półogniwa [V] mierzy się względem standardowej elektrody wodorowej, której przypisano E° = 0 V. Warunki standardowe: 298 K, stężenie jonów 1 mol/dm³, ciśnienie 1013 hPa.
- Szereg elektrochemiczny to metale ułożone według rosnącego E°. Wartości odczytujesz z tablic (CKE: Wybrane wzory i stałe fizykochemiczne).
Baterie, akumulatory i ochrona przed korozją
- Protektor ma niższy E° niż chroniony metal i to on się utlenia. Tlen redukuje się na katodzie.
- Anoda: Fe → Fe²⁺ + 2e⁻. Katoda (środowisko obojętne): O₂ + 2H₂O + 4e⁻ → 4OH⁻.
- Powłoki: lakier, cynk, chrom. Odcinają żelazo od wody i tlenu.
Maksymalne stopnie utlenienia, redoks w organice i kierunek reakcji (rozszerzenie)
- Maksymalny stopień daje tylko utleniacz, minimalny tylko reduktor. Samorzutna reakcja ma SEM > 0.
Projektowanie ogniw, ogniwa odwracalne i nieodwracalne (rozszerzenie)
- Przy projektowaniu: utlenianie na anodzie (−), redukcja na katodzie (+), SEM = E°katody − E°anody. Akumulator to ogniwo odwracalne.
- Ogniwo nieodwracalne (pierwotne) ma reakcję, której nie da się odwrócić ładowaniem. To zwykła bateria cynkowo-węglowa albo alkaliczna.
- Ogniwo odwracalne (wtórne, akumulator) da się naładować: prąd z zewnątrz odwraca reakcje elektrodowe. Przykłady: akumulator ołowiowy, litowo-jonowy.
?Próbny sprawdzian
Pytania z każdego tematu działu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź z wyjaśnieniem.
Ile wynosi stopień utlenienia Mn w KMnO₄?
- A+IV
- B+VI
- C+VII
- D+II
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: +VII – +1 + x − 8 = 0, x = +VII.
Co dzieje się ze stopniem utlenienia w trakcie utleniania?
- Anie zmienia się
- Brośnie
- Czawsze wynosi 0
- Dmaleje
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: rośnie – Utlenianie to oddawanie elektronów.
Co jest reduktorem w Zn + Cu²⁺ → Zn²⁺ + Cu?
- ACu
- BZn
- CCu²⁺
- DZn²⁺
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Zn – Cynk oddaje elektrony i sam się utlenia.
Które zdanie o ogniwie Zn | Zn²⁺ ‖ Cu²⁺ | Cu jest poprawne?
- ACynk jest katodą, na której zachodzi redukcja
- BMiedź jest anodą
- CNa obu elektrodach zachodzi redukcja
- DCynk jest anodą, na której zachodzi utlenianie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Cynk jest anodą, na której zachodzi utlenianie – Cynk oddaje elektrony (Zn → Zn²⁺ + 2e⁻), więc jest anodą.
Którędy płyną elektrony w ogniwie Daniella?
- APrzewodem od Zn do Cu
- BPrzez klucz elektrolityczny
- CPrzewodem od Cu do Zn
- DPrzez roztwór od Zn²⁺ do Cu²⁺
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Przewodem od Zn do Cu – Elektrony przechodzą przez przewód zewnętrzny od anody (Zn) do katody (Cu).
Co dzieje się z masą elektrody miedzianej podczas pracy ogniwa Daniella?
- AMaleje, bo Cu się rozpuszcza
- BNie zmienia się
- CRośnie, bo osadza się Cu
- DNajpierw rośnie, potem maleje
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Rośnie, bo osadza się Cu – Na katodzie Cu²⁺ + 2e⁻ → Cu, więc miedź osadza się na elektrodzie.
Ile wynosi SEM ogniwa Zn | Zn²⁺ ‖ Cu²⁺ | Cu (E° Zn = −0,76 V, E° Cu = +0,34 V)?
- A−1,10 V
- B0,76 V
- C0,42 V
- D1,10 V
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: 1,10 V – SEM = 0,34 − (−0,76) = 1,10 V.
Co przyjmuje się za zero skali potencjałów standardowych?
- AElektrodę cynkową
- BElektrodę srebrną
- CStandardową elektrodę wodorową
- DElektrodę miedzianą
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Standardową elektrodę wodorową – Wszystkie E° podaje się względem standardowej elektrody wodorowej.
Który zestaw opisuje warunki standardowe?
- A298 K, 1 mol/dm³, 1013 hPa
- B273 K, 1 mol/dm³, 1013 hPa
- C298 K, 0,1 mol/dm³, 1013 hPa
- D298 K, 1 mol/dm³, 100 hPa
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: 298 K, 1 mol/dm³, 1013 hPa – Warunki standardowe to 298 K, stężenie jonów 1 mol/dm³ i 1013 hPa.
Co zachodzi na anodzie przy korozji żelaza?
- AFe → Fe²⁺ + 2e⁻
- B2H₂O → O₂ + 4H⁺ + 4e⁻
- CFe²⁺ + 2e⁻ → Fe
- DO₂ + 2H₂O + 4e⁻ → 4OH⁻
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Fe → Fe²⁺ + 2e⁻ – Na anodzie zachodzi utlenianie, a żelazo traci elektrony.
Jakie są produkty redukcji tlenu na katodzie (środowisko obojętne)?
- AWodór H₂
- BJony OH⁻
- CWoda utleniona H₂O₂
- DJony H⁺
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Jony OH⁻ – O₂ + 2H₂O + 4e⁻ → 4OH⁻.
Jakim związkiem jest rdza?
- AUwodnionym tlenkiem żelaza(III), Fe₂O₃·nH₂O
- BWęglanem żelaza(II)
- CCzystym żelazem
- DWodorotlenkiem sodu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Uwodnionym tlenkiem żelaza(III), Fe₂O₃·nH₂O – Rdza to uwodniony tlenek Fe₂O₃·nH₂O.
Sprawdzian już blisko? Zrób test z całego działu
10 losowych pytań z tematów działu, wynik w procentach i ocena od 1 do 6. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.