ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →
Biologia · powtórka działu · kl. 3

Biotechnologia i inżynieria genetyczna – powtórka do sprawdzianu

ogarniam.edu.pl · Biologia · klasa 3 LOściąga z działu · próbny test: ogarniam.edu.pl/lo/3/biologia/powtorka/biotechnologia-i-inzynieria-genetyczna/

Sprawdzian albo kartkówka z działu „Biotechnologia i inżynieria genetyczna”? Przeczytaj ściągę, rozwiąż próbny test (15 pytań z odpowiedziami), a potem sprawdź się w teście z wynikiem i oceną.

Test z działu · 10 pytańPróbny sprawdzian na tej stronie ↓

Tematy w dziale

✎Ściąga z działu

Biotechnologia tradycyjna i molekularna

  • Granica jest prosta – tradycyjna: cały organizm, DNA bez celowej zmiany; molekularna: celowa ingerencja w DNA.
  • Biotechnologia to wykorzystywanie organizmów, ich komórek albo ich składników (np. enzymów) do wytwarzania produktów i usług. Człowiek robi to od tysięcy lat – zanim w ogóle wiedział, że istnieją drożdże.
  • Biotechnologia tradycyjna używa całych organizmów, głównie mikroorganizmów, i nie zmienia celowo ich DNA. Wyobraź sobie piekarza: wrzuca drożdże do ciasta i nie obchodzi go, co mają w genach.

Elektroforeza DNA i PCR

  • Start przy biegunie ujemnym, meta przy dodatnim. Najdalej od studzienki dojdą najkrótsze fragmenty.
  • PCR (reakcja łańcuchowa polimerazy) powiela wybrany fragment DNA z kilku cząsteczek do miliardów kopii. Potrzebujesz: matrycy (DNA), dwóch starterów (krótkich odcinków wyznaczających początek i koniec kopiowanego odcinka), nukleotydów i termostabilnej polimerazy (np. Taq, wytrzymuje ok. 95°C).
  • Diagnostyka: wykrywanie patogenów (np. wirusów) i mutacji powodujących choroby.

GMO i organizmy transgeniczne

  • GMO – szersze pojęcie (celowa zmiana DNA); transgeniczny – wąsze (obcy gen z innego gatunku).
  • GMO (organizm genetycznie zmodyfikowany) ma celowo zmieniony materiał genetyczny – można wyciąć gen, wyłączyć go albo dodać nowy.
  • Organizm transgeniczny to GMO, które ma gen pochodzący z innego gatunku (transgen). Czyli każdy transgeniczny jest GMO, ale nie każdy GMO jest transgeniczny (np. wyłączenie własnego genu to GMO bez transgenu).

Terapia genowa i klonowanie

  • In vivo – zmiana „na miejscu”, w ciele. Ex vivo – komórki wychodzą z organizmu, są poprawiane w laboratorium i wracają do pacjenta.
  • Terapia genowa polega na wprowadzeniu do komórek pacjenta prawidłowej kopii genu albo na poprawieniu wadliwego genu. Wyobraź sobie, że w instrukcji obsługi jest uszkodzona strona – wklejasz nową.
  • Bezpieczeństwo – wektor może wywołać reakcję zapalną, a gen wstawić się w niepożądane miejsce.

Poradnictwo genetyczne i etyka

  • Poradnia ocenia ryzyko, a nie stawia wyroku – decyzję podejmują zainteresowani.
  • Poradnictwo genetyczne to rozmowa ze specjalistą, który ocenia ryzyko wystąpienia choroby dziedzicznej u dziecka i pomaga rodzinie podjąć świadome decyzje. Nikt tu nie nakazuje – pomaga zrozumieć liczby.
  • Szanse: nowe leki i terapie (medycyna), odporne rośliny (rolnictwo), enzymy i biopaliwa (przemysł), identyfikacja osób (kryminalistyka).

?Próbny sprawdzian

Pytania z każdego tematu działu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź z wyjaśnieniem.

  1. Którą cechę ma biotechnologia tradycyjna?

    1. AWykorzystuje całe organizmy, najczęściej mikroorganizmy, bez celowej zmiany ich DNA
    2. BZawsze wymaga użycia wirusów jako wektorów
    3. CWykorzystuje wyłącznie wyizolowane cząsteczki DNA
    4. DPolega na wstawianiu genów do bakterii
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Wykorzystuje całe organizmy, najczęściej mikroorganizmy, bez celowej zmiany ich DNA – Wstawianie genów i praca na samym DNA to cechy biotechnologii molekularnej, a nie tradycyjnej.

  2. Co spulchnia ciasto chlebowe podczas wyrastania?

    1. AKwas mlekowy wytwarzany przez bakterie
    2. BCO₂ wytwarzany przez drożdże w fermentacji alkoholowej
    3. CTlen uwalniany przez drożdże
    4. DPara wodna z drożdży
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: CO₂ wytwarzany przez drożdże w fermentacji alkoholowej – Drożdże fermentują cukier do etanolu i CO₂; to gaz tworzy pęcherzyki w cieście.

  3. Który produkt powstaje w wyniku fermentacji mlekowej?

    1. APiwo
    2. BWino
    3. CChleb na drożdżach
    4. DKiszona kapusta
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Kiszona kapusta – Bakterie mlekowe przekształcają cukry w kwas mlekowy, co zakwasza i konserwuje żywność.

  4. W którą stronę wędruje DNA w żelu podczas elektroforezy?

    1. AW żadną, bo DNA jest obojętne elektrycznie
    2. BDo bieguna ujemnego, bo ma ładunek dodatni
    3. CDo bieguna dodatniego, bo ma ładunek ujemny
    4. DDo bieguna dodatniego, bo ma ładunek dodatni
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Do bieguna dodatniego, bo ma ładunek ujemny – Grupy fosforanowe nadają DNA ładunek ujemny, więc wędruje do anody.

  5. Który fragment DNA dotrze najdalej od studzienki?

    1. ATen o największej masie cząsteczkowej
    2. BNajdłuższy
    3. CNajkrótszy
    4. DKażdy tak samo
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Najkrótszy – Krótkie fragmenty przesuwają się w żelu szybciej niż długie.

  6. Po co w elektroforezie stosuje się wzorzec wielkości?

    1. AAby powielić DNA
    2. BAby rozdzielić nici DNA
    3. CAby oszacować długość badanych fragmentów
    4. DAby zwiększyć ładunek DNA
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Aby oszacować długość badanych fragmentów – Prążki wzorca o znanych długościach służą jako skala do porównania.

  7. Co odróżnia organizm transgeniczny od innych GMO?

    1. AMa więcej chromosomów niż gatunek wyjściowy
    2. BMa wyłączony własny gen
    3. CPowstał w wyniku krzyżowania odmian
    4. DZawiera gen pochodzący z innego gatunku
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Zawiera gen pochodzący z innego gatunku – Transgen to gen przeniesiony z innego gatunku; GMO to szersze pojęcie.

  8. Który organizm jest przykładem GMO produkującego białko lecznicze?

    1. AKiszona kapusta
    2. BJogurt naturalny z bakteriami mlekowymi
    3. CDrożdże piekarskie w cieście chlebowym
    4. DBakteria z wstawionym ludzkim genem insuliny
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Bakteria z wstawionym ludzkim genem insuliny – Wymienione pozostałe produkty to biotechnologia tradycyjna, bez celowej zmiany DNA.

  9. Dlaczego bakteria może wytwarzać ludzką insulinę?

    1. ABo insulina to lipid
    2. BBo kod genetyczny jest uniwersalny
    3. CBo ludzkie białka powstają bez udziału rybosomów
    4. DBo bakterie mają jądro komórkowe jak człowiek
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Bo kod genetyczny jest uniwersalny – Uniwersalność kodu sprawia, że ten sam triplet koduje ten sam aminokwas w różnych organizmach.

  10. Na czym polega terapia genowa?

    1. ANa przeszczepie całego narządu
    2. BNa podaniu antybiotyku
    3. CNa zmianie diety
    4. DNa wprowadzeniu prawidłowej kopii genu lub korekcie wadliwego genu w komórkach pacjenta
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Na wprowadzeniu prawidłowej kopii genu lub korekcie wadliwego genu w komórkach pacjenta – Terapia genowa leczy przez zmianę lub uzupełnienie informacji genetycznej w komórkach.

  11. Co oznacza terapia ex vivo?

    1. AKomórki pacjenta są modyfikowane poza organizmem i wracają do niego
    2. BGen podaje się bezpośrednio do narządu w ciele
    3. CPacjent otrzymuje komórki od innego gatunku
    4. DZmiana dotyczy wyłącznie plemników
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Komórki pacjenta są modyfikowane poza organizmem i wracają do niego – Ex vivo oznacza „poza organizmem”.

  12. Jaką rolę pełnią wirusy w terapii genowej?

    1. AZabijają zdrowe komórki
    2. BWytwarzają leki w komórkach roślin
    3. CSą nieszkodliwymi wektorami dostarczającymi gen do komórek
    4. DZastępują DNA komórek
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Są nieszkodliwymi wektorami dostarczającymi gen do komórek – Zmodyfikowane wirusy potrafią wniknąć do komórek i przenieść gen terapeutyczny.

  13. W której sytuacji poradnictwo genetyczne jest uzasadnione?

    1. ARodzice nie mają żadnych chorób
    2. BPara chce zmienić kolor oczu dziecka
    3. CMatka ma 20 lat i zdrowych rodziców
    4. DRodzice są spokrewnieni
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Rodzice są spokrewnieni – Pokrewieństwo rodziców zwiększa szansę, że oboje mają ten sam allel recesywny.

  14. Co jest głównym celem poradnictwa genetycznego?

    1. ALeczenie farmakologiczne chorób
    2. BWykonanie terapii genowej
    3. COcena ryzyka i wspieranie świadomych decyzji
    4. DWyselekcjonowanie dzieci o lepszych cechach
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Ocena ryzyka i wspieranie świadomych decyzji – Poradnia dostarcza informacji o ryzyku, a decyzje należą do rodziców.

  15. Która sytuacja jest wskazaniem do poradnictwa genetycznego?

    1. APara uprawiająca sport
    2. BKobieta o grupie krwi A
    3. CKobieta w zaawansowanym wieku rozrodczym
    4. DMężczyzna z katarem
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Kobieta w zaawansowanym wieku rozrodczym – Wiek matki zwiększa ryzyko nieprawidłowej liczby chromosomów u płodu.

Sprawdzian już blisko? Zrób test z całego działu

10 losowych pytań z tematów działu, wynik w procentach i ocena od 1 do 6. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Test z działu · 10 pytańWszystkie tematy: Biologia