✎Ściąga z działu
Ładunek elektryczny i pole elektryczne
- Ładunek jest zachowany: w układzie izolowanym suma ładunków (ze znakami) się nie zmienia. Jest też skwantowany: q = n · e, czyli zawsze jest całkowitą wielokrotnością ładunku elementarnego.
- Oznaczenia: q — ładunek elektryczny [C, kulomb]; e — ładunek elementarny, e ≈ 1,60·10−19 C; n — liczba całkowita (bez jednostki).
- Przykład. Dane: dwie jednakowe metalowe kulki, q1 = +6 µC, q2 = −2 µC; stykamy je i rozsuwamy.
Kondensator – magazyn energii pola
- Kondensator magazynuje energię pola elektrycznego i oddaje ją podczas rozładowania.
- Kondensator to układ dwóch przewodników (okładek) rozdzielonych izolatorem (dielektrykiem) lub próżnią. Naładowane okładki mają ładunki o równych wartościach i przeciwnych znakach: +Q i −Q.
- Oznaczenia: C — pojemność [F, farad = C/V]; Q — ładunek jednej okładki [C]; U — napięcie między okładkami [V]; E — energia zgromadzona w kondensatorze [J].
Prawo Coulomba (rozszerzenie)
- F = k · q1 · q2 przez r2 – wstawiasz wartości ładunków bez znaków. Wzór dotyczy ładunków punktowych (i jednorodnie naładowanych kul, r liczone między środkami) w próżni; w powietrzu działa z dobrym przybliżeniem.
- Oznaczenia: F — wartość siły [N]; q1, q2 — wartości ładunków punktowych [C]; r — odległość między ładunkami [m]; k — stała elektrostatyczna, k = 1 przez 4πε0 ≈ 8,99·109 N·m²/C²; ε0 — przenikalność elektryczna próżni, ε0 ≈ 8,85·10−12 C²/(N·m²).
- Dane: q1 = q2 = 1 µC = 10−6 C, r = 10 cm = 0,1 m.
Natężenie pola elektrycznego (rozszerzenie)
- E = F przez q; dla ładunku punktowego (i na zewnątrz naładowanej kuli lub sfery, r liczone od środka) E = k · Q przez r2.
- F = q · E, a = q · E przez m (grawitację pomijamy)
- Oznaczenia: E — natężenie pola [N/C = V/m]; F — siła działająca na ładunek próbny [N]; q — ładunek próbny [C]; Q — wartość ładunku źródła [C]; r — odległość od źródła [m]; k ≈ 8,99·109 N·m²/C².
Energia potencjalna, potencjał i napięcie (rozszerzenie)
- Ep = k · q1 · q2 przez r, V = k · Q przez r (ze znakami ładunków; zero energii i potencjału w nieskończoności)
- WAB = q · UAB; w polu jednorodnym U = E · d
- Oznaczenia: Ep — energia potencjalna układu dwóch ładunków [J]; q1, q2 — ładunki punktowe ze znakami [C]; r — odległość [m]; V — potencjał [V = J/C]; Q — ładunek źródła ze znakiem [C]; k ≈ 8,99·109 N·m²/C².
Przewodnik w polu i kondensator płaski (rozszerzenie)
- W przewodniku w równowadze pole wewnątrz jest zerowe, a nadmiarowy ładunek gromadzi się na powierzchni. Linie pola przy powierzchni są do niej prostopadłe.
- W kondensatorze płaskim pole między okładkami jest jednorodne, a jego natężenie wynosi E = U przez d.
- Klatka Faradaya: wnętrze zamkniętej metalowej osłony (blachy, gęstej siatki) jest osłonięte od zewnętrznego pola elektrycznego. Dlatego metalowa karoseria chroni pasażerów przy uderzeniu pioruna, a ekran kabla zmniejsza zakłócenia.
?Próbny sprawdzian
Pytania z każdego tematu działu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź z wyjaśnieniem.
Stykamy jednakowe metalowe kulki o ładunkach +6 µC i −2 µC, po czym je rozsuwamy. Ile wynosi ładunek każdej kulki?
- A+2 µC
- B−2 µC
- C+4 µC
- D+8 µC
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: +2 µC – Łączny ładunek +4 µC dzieli się po równo między jednakowe kulki, więc każda ma +2 µC (+4 µC to cała suma).
Który ładunek może mieć naelektryzowane ciało?
- A4,0·10−19 C
- B2,4·10−19 C
- C3,2·10−19 C
- D0,8·10−19 C
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: 3,2·10−19 C – Ładunek jest wielokrotnością e = 1,60·10−19 C: 3,2·10−19 C to 2e, a pozostałe wartości to 1,5e, 0,5e i 2,5e.
Ciało ma ładunek −4,8·10−19 C. Ile ma nadmiarowych elektronów?
- A4,8
- B3
- C30
- D0,3
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: 3 – n = 4,8·10−19 C : 1,60·10−19 C = 3; liczba elektronów musi być całkowita.
Kondensator służy do
- Awytwarzania energii elektrycznej
- Bzwiększania napięcia baterii
- Czamiany prądu przemiennego na stały
- Dmagazynowania energii pola elektrycznego
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: magazynowania energii pola elektrycznego – Kondensator gromadzi ładunek i energię pola dostarczone przez źródło; sam energii nie wytwarza.
Z czego składa się kondensator?
- AZ dwóch izolatorów
- BZ jednego przewodnika
- CZ przewodnika i magnesu
- DZ dwóch przewodników rozdzielonych izolatorem
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Z dwóch przewodników rozdzielonych izolatorem – Okładki są przewodnikami, a przerwa między nimi – izolatorem lub próżnią.
Jakie ładunki mają okładki naładowanego kondensatora?
- A+Q i +Q
- B+Q i −Q
- C+Q i −2Q
- D+Q i 0
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: +Q i −Q – Źródło przenosi elektrony z jednej okładki na drugą, więc ładunki są równe co do wartości i przeciwnych znaków.
Sprawdzian już blisko? Zrób test z całego działu
10 losowych pytań z tematów działu, wynik w procentach i ocena od 1 do 6. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.