✎Ściąga z działu
Gen i organizacja informacji (rozszerzenie)
- Gen = odcinek DNA, z którego powstaje funkcjonalny produkt: białko albo funkcjonalne RNA.
Transkrypcja i obróbka RNA (rozszerzenie)
- Czapeczka, ogonek poli-A i splicing dotyczą eukariontów; alternatywny splicing zwiększa liczbę białek ponad liczbę genów.
- Polimeraza RNA rozpoznaje promotor, rozwiera DNA i syntezuje RNA w kierunku 5′→3′, czytając nić matrycową w kierunku 3′→5′. Dzięki temu RNA ma sekwencję taką samą jak nić kodująca (tylko z U zamiast T) i komplementarną do matrycy.
- Prokarionty: jedna polimeraza RNA, której czynnik sigma pomaga rozpoznać promotor. Eukarionty: kilka rodzajów polimerazy RNA i czynniki transkrypcyjne; transkrypcja w jądrze.
Kod genetyczny i translacja (rozszerzenie)
- Kod jest zdegenerowany, ale jednoznaczny: jeden kodon – jeden aminokwas, jeden aminokwas – nawet kilka kodonów.
- Trójkowy – jeden aminokwas to kodon z 3 nukleotydów. Bezprzecinkowy – brak przerw między kodonami. Niezachodzący – każdy nukleotyd należy tylko do jednego kodonu. Jednoznaczny – jeden kodon to jeden aminokwas. Zdegenerowany – jeden aminokwas może mieć kilka kodonów (dlatego część mutacji jest „cicha”). Prawie uniwersalny – ten sam u niemal wszystkich organizmów.
- Antykodon tRNA jest komplementarny i antyrównoległy do kodonu: kodon 5′-GCA-3′ wiąże antykodon 3′-CGU-5′ (zapisany od 5′: UGC).
Regulacja ekspresji genów (rozszerzenie)
- Różnicowanie to zmiana aktywności genów, a nie utrata genów.
- Chromatyna: metylacja DNA i modyfikacje histonów decydują, czy gen jest dostępny; ciasno upakowana chromatyna wycisza geny.
- Inicjacja transkrypcji: czynniki transkrypcyjne i wzmacniacze; hormony steroidowe wnikają do komórki i wpływają na ekspresję genów.
?Próbny sprawdzian
Pytania z każdego tematu działu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź z wyjaśnieniem.
Czym jest operon?
- ASekwencją wzmacniającą transkrypcję z daleka
- BGrupą genów o pokrewnych funkcjach, leżących pod wspólnym promotorem
- CWycinanym fragmentem wnętrza genu eukariotycznego
- DCząsteczką RNA wiążącą aminokwas
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Grupą genów o pokrewnych funkcjach, leżących pod wspólnym promotorem – Operon występuje u prokariontów; kilka genów jest przepisywanych razem z jednego promotora.
Co oznacza, że mRNA jest policistronowe?
- AZawiera kilka sekwencji kodujących, więc powstaje z niego kilka białek
- BSkłada się z wielu wyciętych intronów
- CPowstało z kilku genów połączonych splicingiem
- DMa kilka czapeczek na końcu 5′
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Zawiera kilka sekwencji kodujących, więc powstaje z niego kilka białek – Taki mRNA jest typowy dla operonów bakteryjnych.
Który element ma typowy gen eukariotyczny, a nie ma typowy gen bakteryjny?
- AIntrony
- BSekwencja kodująca
- CPromotor
- DTerminator
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Introny – Geny bakteryjne są ciągłe; introny to cecha genów eukariotycznych.
W którym kierunku polimeraza RNA syntezuje RNA?
- A5′→3′
- BZależnie od nici, raz w jedną, raz w drugą
- C3′→5′
- DSyntezuje w obu kierunkach jednocześnie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: 5′→3′ – Polimeraza dołącza kolejne nukleotydy do końca 3′ rosnącego RNA, więc łańcuch rośnie 5′→3′, a matryca jest czytana 3′→5′.
Co robi czynnik sigma u bakterii?
- AWycina introny z pre-mRNA
- BPomaga polimerazie RNA rozpoznać promotor
- CPrzyłącza czapeczkę do mRNA
- DWiąże aminokwas z tRNA
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Pomaga polimerazie RNA rozpoznać promotor – Sigma kieruje polimerazę RNA na właściwy promotor.
Które zdanie o obróbce mRNA jest prawdziwe?
- ACzapeczka 5′ i ogonek poli-A zabezpieczają dojrzałe mRNA eukariontów
- BCzapeczka powstaje z intronów
- CU bakterii mRNA zawsze ulega splicingowi
- DOgonek poli-A dołącza się do końca 5′
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Czapeczka 5′ i ogonek poli-A zabezpieczają dojrzałe mRNA eukariontów – Czapeczka jest na końcu 5′, ogonek na 3′, i oba występują u eukariontów.
Dlaczego mówimy, że kod genetyczny jest zdegenerowany?
- AJeden aminokwas może być kodowany przez kilka kodonów
- BKod różni się u każdego gatunku
- CJeden kodon koduje kilka aminokwasów
- DKod jest odczytywany z nakładaniem
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Jeden aminokwas może być kodowany przez kilka kodonów – Zdegenerowanie to nadmiarowość: kodonów jest 64, a aminokwasów 20.
Kodon w mRNA to 5′-GCA-3′. Jaki antykodon (zapisany od końca 5′) ma tRNA, który go odczytuje?
- A5′-UGC-3′
- B5′-CGU-3′
- C5′-TGC-3′
- D5′-GCA-3′
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: 5′-UGC-3′ – Antykodon jest komplementarny i antyrównoległy: 3′-CGU-5′, czyli od końca 5′ – UGC; w RNA nie ma tyminy.
Co dzieje się w miejscu A rybosomu podczas elongacji?
- AWchodzi tRNA z kolejnym aminokwasem
- BWycinane są introny
- COpuszcza rybosom pusty tRNA
- DPrzyłącza się czapeczka mRNA
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Wchodzi tRNA z kolejnym aminokwasem – Miejsce A (aminoacylowe) przyjmuje nowy tRNA, w P jest łańcuch, z E wychodzi pusty tRNA.
Co wyróżnia ekspresję genów u bakterii?
- AGeny mają liczne introny
- BTranskrypcja i translacja przebiegają równocześnie w cytoplazmie
- CTranslacja zachodzi w jądrze
- DZawsze zachodzi splicing
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Transkrypcja i translacja przebiegają równocześnie w cytoplazmie – Brak jądra pozwala rybosomom zaczynać translację jeszcze podczas transkrypcji.
Metylacja DNA i modyfikacje histonów należą do regulacji na poziomie:
- Adostępności chromatyny
- Btranslacji
- Cpotranslacyjnych modyfikacji białek
- Dobróbki rRNA
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: dostępności chromatyny – Zmieniają upakowanie chromatyny, więc decydują, czy gen jest dostępny dla polimerazy.
Jak działają miRNA?
- ANaprawiają błędy DNA
- BZwiększają liczbę intronów
- CWyciszają mRNA, np. blokując jego translację lub prowadząc do rozkładu
- DPrzyłączają czapeczkę do mRNA
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Wyciszają mRNA, np. blokując jego translację lub prowadząc do rozkładu – miRNA to regulatory działające po transkrypcji.
Sprawdzian już blisko? Zrób test z całego działu
10 losowych pytań z tematów działu, wynik w procentach i ocena od 1 do 6. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.