1Co już masz z klasy II
- Podstawy (kariotyp, budowa genu eukariotycznego, kod genetyczny, transkrypcja i translacja) opisaliśmy w klasie II, w temacie „Od DNA do białka” – tu dokładamy to, co dochodzi na rozszerzeniu: różnice między prokariontami i eukariontami oraz geny, które w ogóle nie kodują białek.
2Gen prokariotyczny: operon
- Gen bakteryjny nie ma intronów – sekwencja kodująca jest ciągła.
- Geny o pokrewnych funkcjach (np. enzymy jednego szlaku metabolicznego) leżą obok siebie i tworzą operon – wspólny promotor, więc jedno „włączenie” uruchamia je wszystkie.
- Z operonu powstaje jedna cząsteczka mRNA policistronowego, czyli zawierającego kilka sekwencji kodujących. Na jednym takim mRNA rybosomy produkują kilka różnych białek. Wyobraź sobie jeden bilet na cały pociąg z kilkoma wagonami.
Z bakterii wyizolowano jedno mRNA, na którym rybosomy wytwarzają trzy różne enzymy jednego szlaku metabolicznego. Najlepsze wyjaśnienie to:
Bakterie nie mają splicingu; trzy sekwencje kodujące na jednym mRNA wskazują operon.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Gen eukariotyczny
- Ma promotor, sekwencje regulatorowe (np. wzmacniacze, które mogą leżeć daleko od genu i zwiększają transkrypcję), eksony (zostają w dojrzałym mRNA), introny (są wycinane) i terminator.
- Zwykle jeden gen daje jedno mRNA z jednym białkiem – mRNA monocistronowe. Wyjątek: dzięki alternatywnemu splicingowi jeden gen może dać kilka wariantów mRNA (temat o transkrypcji).
4Gen nie zawsze koduje białko
- Produktem genu może być funkcjonalne RNA: tRNA, rRNA, miRNA. Takie RNA nie jest tłumaczone na białko – samo pełni funkcję.
| Cecha | Prokariont | Eukariont |
|---|---|---|
| Introny w genie | brak | są |
| Geny jednego szlaku | w operonie, wspólny promotor | zwykle osobne, każdy z własnym promotorem |
| mRNA | policistronowe | monocistronowe |
Gen = odcinek DNA, z którego powstaje funkcjonalny produkt: białko albo funkcjonalne RNA.
Mylenie operonu z intronem – operon to grupa genów pod jednym promotorem, intron to wycinany fragment wnętrza genu.
Jaki jest typowy związek liczby genów i mRNA u eukarionta?
Monocistronowość to reguła eukariontów, choć jeden gen może dać kilka wariantów mRNA przez alternatywny splicing.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Gen i organizacja informacji
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Gen = odcinek DNA, z którego powstaje funkcjonalny produkt: białko albo funkcjonalne RNA.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Czym jest operon?
- ASekwencją wzmacniającą transkrypcję z daleka
- BGrupą genów o pokrewnych funkcjach, leżących pod wspólnym promotorem
- CWycinanym fragmentem wnętrza genu eukariotycznego
- DCząsteczką RNA wiążącą aminokwas
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Grupą genów o pokrewnych funkcjach, leżących pod wspólnym promotorem – Operon występuje u prokariontów; kilka genów jest przepisywanych razem z jednego promotora.
Co oznacza, że mRNA jest policistronowe?
- AZawiera kilka sekwencji kodujących, więc powstaje z niego kilka białek
- BSkłada się z wielu wyciętych intronów
- CPowstało z kilku genów połączonych splicingiem
- DMa kilka czapeczek na końcu 5′
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Zawiera kilka sekwencji kodujących, więc powstaje z niego kilka białek – Taki mRNA jest typowy dla operonów bakteryjnych.
Który element ma typowy gen eukariotyczny, a nie ma typowy gen bakteryjny?
- AIntrony
- BSekwencja kodująca
- CPromotor
- DTerminator
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Introny – Geny bakteryjne są ciągłe; introny to cecha genów eukariotycznych.
Wzmacniacz (enhancer) to:
- Akodon rozpoczynający translację
- Bmiejsce przyłączania się rybosomu do mRNA
- Csekwencja wycinana podczas splicingu
- Dsekwencja regulatorowa zwiększająca transkrypcję genu, nawet oddalona od niego
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: sekwencja regulatorowa zwiększająca transkrypcję genu, nawet oddalona od niego – Wzmacniacz wiąże czynniki transkrypcyjne i nasila transkrypcję.
Który z produktów genów NIE jest białkiem?
- APolimeraza RNA
- BHemoglobina
- CrRNA
- DInsulina
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: rRNA – Geny rRNA, tRNA i miRNA kodują funkcjonalne RNA, które nie podlega translacji.
Z bakterii wyizolowano jedno mRNA, na którym rybosomy wytwarzają trzy różne enzymy jednego szlaku metabolicznego. Najlepsze wyjaśnienie to:
- AZaszedł alternatywny splicing pre-mRNA
- BmRNA powstało z operonu i jest policistronowe
- CBiałka powstały przez cięcie jednego łańcucha po translacji
- DGen zawiera trzy introny
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: mRNA powstało z operonu i jest policistronowe – Bakterie nie mają splicingu; trzy sekwencje kodujące na jednym mRNA wskazują operon.
Dlaczego bakteria może jednym sygnałem włączyć kilka genów jednego szlaku?
- AMają jeden kodon stop na wszystkie
- BMają wspólny promotor w operonie
- CSą rozdzielone intronami
- DKażdy ma własny wzmacniacz w jądrze
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Mają wspólny promotor w operonie – Wspólna regulacja to sens istnienia operonu.
Jaki jest typowy związek liczby genów i mRNA u eukarionta?
- AJedno mRNA powstaje z całego operonu
- BJedno mRNA zawsze koduje kilka różnych białek
- CEukarionty nie wytwarzają mRNA
- DJeden gen daje jedno mRNA z jednym białkiem (mRNA monocistronowe)
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Jeden gen daje jedno mRNA z jednym białkiem (mRNA monocistronowe) – Monocistronowość to reguła eukariontów, choć jeden gen może dać kilka wariantów mRNA przez alternatywny splicing.
Cały dział „Ekspresja informacji genetycznej”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.