1Co już masz
- Samą ideę transkrypcji znasz z klasy II (temat „Od DNA do białka”). Tu doszlifowujemy mechanizm i obróbkę RNA.
2Polimeraza RNA i trzy etapy
- Polimeraza RNA rozpoznaje promotor, rozwiera DNA i syntezuje RNA w kierunku 5′→3′, czytając nić matrycową w kierunku 3′→5′. Dzięki temu RNA ma sekwencję taką samą jak nić kodująca (tylko z U zamiast T) i komplementarną do matrycy.
- Etapy: inicjacja (przyłączenie do promotora i rozpoczęcie syntezy), elongacja (wydłużanie RNA), terminacja (zakończenie i odłączenie transkryptu).
- Prokarionty: jedna polimeraza RNA, której czynnik sigma pomaga rozpoznać promotor. Eukarionty: kilka rodzajów polimerazy RNA i czynniki transkrypcyjne; transkrypcja w jądrze.
Co robi czynnik sigma u bakterii?
Sigma kieruje polimerazę RNA na właściwy promotor.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Obróbka potranskrypcyjna (eukarionty)
- Czapeczka 5′ – chroni mRNA i pomaga rybosomowi go znaleźć.
- Ogonek poli-A na końcu 3′ – stabilizuje mRNA.
- Splicing – spliceosom wycina introny i skleja eksony.
- Alternatywny splicing – ten sam pre-mRNA można pociąć na kilka sposobów (różne zestawy eksonów), więc jeden gen daje kilka różnych białek.
- U prokariontów mRNA zwykle nie jest obrabiane i jest tłumaczone jeszcze w trakcie syntezy.
| Cecha | Prokarionty | Eukarionty |
|---|---|---|
| Polimeraza RNA | jedna, czynnik sigma | kilka rodzajów, czynniki transkrypcyjne |
| Obróbka mRNA | zwykle brak | czapeczka, poli-A, splicing |
| Miejsce | cytoplazma (nukleoid) | jądro |
Czapeczka, ogonek poli-A i splicing dotyczą eukariontów; alternatywny splicing zwiększa liczbę białek ponad liczbę genów.
Splicing nie wycina eksonów – wycina introny, a eksony skleja.
✎Ściąga: Transkrypcja i obróbka RNA
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Czapeczka, ogonek poli-A i splicing dotyczą eukariontów; alternatywny splicing zwiększa liczbę białek ponad liczbę genów.
- Polimeraza RNA rozpoznaje promotor, rozwiera DNA i syntezuje RNA w kierunku 5′→3′, czytając nić matrycową w kierunku 3′→5′. Dzięki temu RNA ma sekwencję taką samą jak nić kodująca (tylko z U zamiast T) i komplementarną do matrycy.
- Prokarionty: jedna polimeraza RNA, której czynnik sigma pomaga rozpoznać promotor. Eukarionty: kilka rodzajów polimerazy RNA i czynniki transkrypcyjne; transkrypcja w jądrze.
- Czapeczka 5′ – chroni mRNA i pomaga rybosomowi go znaleźć.
- Ogonek poli-A na końcu 3′ – stabilizuje mRNA.
- Splicing – spliceosom wycina introny i skleja eksony.
- Alternatywny splicing – ten sam pre-mRNA można pociąć na kilka sposobów (różne zestawy eksonów), więc jeden gen daje kilka różnych białek.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
W którym kierunku polimeraza RNA syntezuje RNA?
- A5′→3′
- BZależnie od nici, raz w jedną, raz w drugą
- C3′→5′
- DSyntezuje w obu kierunkach jednocześnie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: 5′→3′ – Polimeraza dołącza kolejne nukleotydy do końca 3′ rosnącego RNA, więc łańcuch rośnie 5′→3′, a matryca jest czytana 3′→5′.
Co robi czynnik sigma u bakterii?
- AWycina introny z pre-mRNA
- BPomaga polimerazie RNA rozpoznać promotor
- CPrzyłącza czapeczkę do mRNA
- DWiąże aminokwas z tRNA
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Pomaga polimerazie RNA rozpoznać promotor – Sigma kieruje polimerazę RNA na właściwy promotor.
Które zdanie o obróbce mRNA jest prawdziwe?
- ACzapeczka 5′ i ogonek poli-A zabezpieczają dojrzałe mRNA eukariontów
- BCzapeczka powstaje z intronów
- CU bakterii mRNA zawsze ulega splicingowi
- DOgonek poli-A dołącza się do końca 5′
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Czapeczka 5′ i ogonek poli-A zabezpieczają dojrzałe mRNA eukariontów – Czapeczka jest na końcu 5′, ogonek na 3′, i oba występują u eukariontów.
Pre-mRNA ma 4 eksony i 3 introny. Ile intronów zostanie w dojrzałym mRNA po splicingu?
- A3
- B0
- C7
- D4
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: 0 – Wszystkie introny są wycięte, w dojrzałym mRNA są tylko eksony.
Co umożliwia alternatywny splicing?
- AZamianę T na U w DNA
- BPrzepisanie obu nici DNA jednocześnie
- CPowstanie kilku różnych białek z jednego genu
- DPominięcie translacji
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Powstanie kilku różnych białek z jednego genu – Różne zestawy eksonów w mRNA dają różne warianty białka.
Gen ma 3 eksony (E1, E2, E3). Który wariant mRNA NIE może powstać przez alternatywny splicing eksonów?
- AE1–E2–E3
- BE1–E3
- CE2–E1–E3 (zmieniona kolejność)
- DE1–E2
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: E2–E1–E3 (zmieniona kolejność) – Splicing zachowuje kolejność eksonów, może je pominąć, ale ich nie przestawia.
Gdzie zachodzi transkrypcja genu jądrowego u człowieka?
- AW aparacie Golgiego
- BW lizosomach
- CNa rybosomach w cytoplazmie
- DW jądrze komórkowym
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: W jądrze komórkowym – DNA jądrowe jest przepisywane w jądrze, a dojrzałe mRNA wychodzi do cytoplazmy.
Fragment nici kodującej to 5′-ATGGCC-3′. Jakie będzie powstające mRNA?
- A5′-TACCGG-3′
- B5′-CCGGUA-3′
- C5′-UACCGG-3′
- D5′-AUGGCC-3′
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: 5′-AUGGCC-3′ – mRNA ma sekwencję nici kodującej, tylko z U zamiast T.
Cały dział „Ekspresja informacji genetycznej”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.