Różnorodność, badania i synteza – powtórka do sprawdzianu

Różnorodność, endemity, zagrożenia i ochrona

• Dwa zbiorowiska mogą mieć tyle samo gatunków i osobników, a różnić się wyrównaniem.
• Endemity to gatunki występujące tylko na ograniczonym obszarze, np. na wyspach i w starych jeziorach: lemury na Madagaskarze, nerpa bajkalska, cichlidy jezior wschodniej Afryki. Obszar z wieloma endemitami jest regionalnie unikatowy, więc jego utrata jest nie do odrobienia gdzie indziej.
• Bogactwo gatunkowe to liczba gatunków, a liczebność to liczba osobników. Nie mierzą tego samego. Dodatek: wskaźnik Shannona H = −⁠Σ p_i · ln p_i, gdzie H – różnorodność, p_i – udział gatunku i w ogólnej liczbie osobników, ln – logarytm naturalny, Σ – suma po gatunkach. Przykład: 5 gatunków po 20 osobników daje H = ln 5 ≈ 1,61. Przy tym samym bogactwie i liczebności (100) rozkład 96, 1, 1, 1, 1 daje H ≈ 0,22, bo jeden gatunek dominuje.

Doświadczenie, dane i wyjaśnianie przyczynowo-skutkowe (rozszerzenie)

• Duże s oznacza duży rozrzut wokół średniej. Dwie grupy mogą mieć tę samą średnią i różny rozrzut.
• Próba kontrolna jest taka sama jak badawcza, ale bez badanego czynnika. To ona pozwala powiedzieć, że zmiana wynika z czynnika, a nie z czegoś innego. Dowolna druga próba nią nie jest.
• Średnia ważona: x̄_w = Σ w_i · x_i przez Σ w_i, gdzie x̄_w – średnia ważona, x_i – wartość (lub średnia grupy), w_i – waga (np. liczebność grupy). Przykład: 20 uczniów ze średnią 4,0 i 30 ze średnią 3,0. Obliczenia: 20 · 4,0 + 30 · 3,0 przez 20 + 30 = 170 przez 50 = 3,4. Zwykła średnia z 4,0 i 3,0 (3,5) byłaby błędna.

Powtórzenie: komórka, metabolizm i podziały (rozszerzenie)

• Do każdego procesu dopasuj: gdzie, z czego, co powstaje i po co.
• Transport: dyfuzja prosta i ułatwiona (kanały, nośniki) nie zużywają ATP; aktywny (pompy, np. Na⁺/K⁺) zużywa ATP i działa wbrew gradientowi; endocytoza i egzocytoza przenoszą większe cząstki w pęcherzykach.
• Enzymy działają swoiście (centrum aktywne dopasowane do substratu). Tempo reakcji zależy od temperatury i pH (optimum, potem denaturacja) oraz stężenia substratu (rośnie, aż enzym się nasyci). Aktywność regulują inhibitory (kompetycyjne – konkurują o centrum aktywne, niekompetycyjne – wiążą się poza nim) i ujemne sprzężenie zwrotne, gdy produkt szlaku hamuje jego pierwszy enzym.