1Błony i enzymy
- Szczegóły: I klasa (komórka, metabolizm, podziały), II (mikroorganizmy, grzyby, rośliny), III (zwierzęta). Tu tylko mapa.
- Transport: dyfuzja prosta i ułatwiona (kanały, nośniki) nie zużywają ATP; aktywny (pompy, np. Na⁺/K⁺) zużywa ATP i działa wbrew gradientowi; endocytoza i egzocytoza przenoszą większe cząstki w pęcherzykach.
- Enzymy działają swoiście (centrum aktywne dopasowane do substratu). Tempo reakcji zależy od temperatury i pH (optimum, potem denaturacja) oraz stężenia substratu (rośnie, aż enzym się nasyci). Aktywność regulują inhibitory (kompetycyjne – konkurują o centrum aktywne, niekompetycyjne – wiążą się poza nim) i ujemne sprzężenie zwrotne, gdy produkt szlaku hamuje jego pierwszy enzym.
2Energia komórki
| Proces | Miejsce | Substraty → produkty |
|---|---|---|
| faza zależna od światła | tylakoidy | H₂O, światło → O₂, ATP, NADPH |
| faza niezależna (Calvina) | stroma | CO₂, ATP, NADPH → cukry |
| glikoliza | cytozol | glukoza → 2 pirogronian, ATP, NADH |
| reakcja pomostowa | macierz mitochondrium | pirogronian → acetylo-CoA, CO₂, NADH |
| cykl Krebsa | macierz mitochondrium | acetylo-CoA → CO₂, NADH, FADH₂, ATP |
| fosforylacja oksydacyjna | błona wewnętrzna mitochondrium | NADH, FADH₂, O₂ → H₂O, dużo ATP |
- Przy braku tlenu glikoliza trwa dzięki fermentacjom (mlekowej lub alkoholowej), które odtwarzają NAD⁺.
Do każdego procesu dopasuj: gdzie, z czego, co powstaje i po co.
Transport aktywny różni się od dyfuzji ułatwionej tym, że
Pompa przenosi substancję w stronę wyższego stężenia kosztem ATP.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3DNA i cykl komórkowy
- Replikacja: helikaza rozplata podwójną helisę, primaza syntetyzuje startery, polimeraza DNA dobudowuje nić w kierunku 5′→3′, ligaza łączy fragmenty (na nici opóźnionej).
- Cykl komórkowy: interfaza (G₁, S – replikacja, G₂) i podział. Mitoza daje dwie komórki identyczne (2n), mejoza cztery haploidalne (n) o zmienionym zestawie alleli. Apoptoza to programowana, uporządkowana śmierć komórki.
Odtwarzanie schematu bez miejsca i substratów. Odpowiedź „cykl Krebsa daje ATP” bez informacji o mitochondrium, acetylo-CoA i NADH nie spełnia kryteriów.
✎Ściąga: Powtórzenie: komórka, metabolizm i podziały
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Do każdego procesu dopasuj: gdzie, z czego, co powstaje i po co.
- Transport: dyfuzja prosta i ułatwiona (kanały, nośniki) nie zużywają ATP; aktywny (pompy, np. Na⁺/K⁺) zużywa ATP i działa wbrew gradientowi; endocytoza i egzocytoza przenoszą większe cząstki w pęcherzykach.
- Enzymy działają swoiście (centrum aktywne dopasowane do substratu). Tempo reakcji zależy od temperatury i pH (optimum, potem denaturacja) oraz stężenia substratu (rośnie, aż enzym się nasyci). Aktywność regulują inhibitory (kompetycyjne – konkurują o centrum aktywne, niekompetycyjne – wiążą się poza nim) i ujemne sprzężenie zwrotne, gdy produkt szlaku hamuje jego pierwszy enzym.
- Replikacja: helikaza rozplata podwójną helisę, primaza syntetyzuje startery, polimeraza DNA dobudowuje nić w kierunku 5′→3′, ligaza łączy fragmenty (na nici opóźnionej).
- Cykl komórkowy: interfaza (G₁, S – replikacja, G₂) i podział. Mitoza daje dwie komórki identyczne (2n), mejoza cztery haploidalne (n) o zmienionym zestawie alleli. Apoptoza to programowana, uporządkowana śmierć komórki.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Transport aktywny różni się od dyfuzji ułatwionej tym, że
- Azachodzi zgodnie z gradientem
- Bzachodzi bez udziału białek
- Czawsze zachodzi przez pęcherzyki
- Dzużywa ATP i działa wbrew gradientowi stężeń
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: zużywa ATP i działa wbrew gradientowi stężeń – Pompa przenosi substancję w stronę wyższego stężenia kosztem ATP.
Wykres: tempo reakcji enzymatycznej rośnie ze stężeniem substratu, a potem wychodzi na plateau. Dlaczego?
- AWszystkie centra aktywne enzymu są zajęte
- BSubstrat się skończył
- CEnzym uległ denaturacji
- DReakcja przestała być swoista
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Wszystkie centra aktywne enzymu są zajęte – Nasycenie enzymu substratem ogranicza tempo.
Gdzie zachodzi faza niezależna od światła fotosyntezy?
- AW cytozolu
- BW stromie chloroplastu
- CW macierzy mitochondrium
- DW tylakoidach
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: W stromie chloroplastu – Cykl Calvina odbywa się w stromie, wykorzystując ATP i NADPH z fazy zależnej od światła.
Gdzie powstaje większość ATP w oddychaniu tlenowym?
- AW stromie chloroplastu
- BNa wewnętrznej błonie mitochondrium
- CW cytozolu
- DW jądrze komórkowym
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Na wewnętrznej błonie mitochondrium – Fosforylacja oksydacyjna zachodzi na błonie wewnętrznej, gdzie O₂ jest końcowym akceptorem elektronów.
Do czego służy fermentacja w komórce pozbawionej tlenu?
- AOdtwarza NAD⁺, więc glikoliza może trwać
- BWytwarza tlen
- CWytwarza dużo ATP
- DWiąże CO₂
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Odtwarza NAD⁺, więc glikoliza może trwać – Bez NAD⁺ glikoliza zatrzymałaby się.
Który enzym łączy fragmenty na nici opóźnionej podczas replikacji?
- ARestryktaza
- BLigaza DNA
- CPrimaza
- DHelikaza
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Ligaza DNA – Ligaza zszywa fragmenty Okazaki.
Mitoza komórki diploidalnej 2n = 46 daje
- Acztery komórki o 46 chromosomach
- Bcztery komórki o 23 chromosomach
- Cdwie komórki o 46 chromosomach
- Ddwie komórki o 23 chromosomach
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: dwie komórki o 46 chromosomach – Mitoza zachowuje liczbę chromosomów.
Apoptoza to
- Aprogramowana, uporządkowana śmierć komórki
- Bpodział komórki
- Cprzekształcenie w komórkę macierzystą
- Dgwałtowna śmierć po urazie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: programowana, uporządkowana śmierć komórki – Komórka rozpada się na ciałka apoptotyczne usuwane przez fagocyty.
Cały dział „Różnorodność, badania i synteza”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.