1Poziomy różnorodności i endemity
- Rdzeń (poziomy różnorodności: genetyczna, gatunkowa, ekosystemowa; biomy, czynniki geograficzne) jest w III klasie, dz. 4.1.
- Endemity to gatunki występujące tylko na ograniczonym obszarze, np. na wyspach i w starych jeziorach: lemury na Madagaskarze, nerpa bajkalska, cichlidy jezior wschodniej Afryki. Obszar z wieloma endemitami jest regionalnie unikatowy, więc jego utrata jest nie do odrobienia gdzie indziej.
- Bogactwo gatunkowe to liczba gatunków, a liczebność to liczba osobników. Nie mierzą tego samego. Dodatek: wskaźnik Shannona H = −Σ pi · ln pi, gdzie H – różnorodność, pi – udział gatunku i w ogólnej liczbie osobników, ln – logarytm naturalny, Σ – suma po gatunkach. Przykład: 5 gatunków po 20 osobników daje H = ln 5 ≈ 1,61. Przy tym samym bogactwie i liczebności (100) rozkład 96, 1, 1, 1, 1 daje H ≈ 0,22, bo jeden gatunek dominuje.
Dwa zbiorowiska mogą mieć tyle samo gatunków i osobników, a różnić się wyrównaniem.
2Zagrożenia
- Antropogeniczne: utrata i fragmentacja siedlisk, zanieczyszczenia, gatunki obce (inwazyjne), nadmierna eksploatacja, zmiana klimatu. Argument ochronny wiąż z konkretnym zagrożeniem, np. fragmentacja lasu izoluje populacje i zmniejsza przepływ genów.
Fragmentacja siedlisk zagraża gatunkowi, ponieważ
Małe odizolowane populacje łatwiej wymierają.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Ochrona
- Formy: parki narodowe (w Polsce 23), rezerwaty, parki krajobrazowe, obszary Natura 2000, pomniki przyrody, ochrona gatunkowa. Restytucja odtwarza wymarłe lub bardzo osłabione populacje (żubr), reintrodukcja wprowadza osobniki na teren, gdzie gatunek dawniej występował. Konwencje (Konwencja o różnorodności biologicznej, CITES) wspierają współpracę państw, a zrównoważony rozwój łączy potrzeby człowieka z ochroną przyrody.
Uznanie, że więcej osobników oznacza większą różnorodność. Liczy się liczba gatunków i ich udziały.
✎Ściąga: Różnorodność, endemity, zagrożenia i ochrona
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Dwa zbiorowiska mogą mieć tyle samo gatunków i osobników, a różnić się wyrównaniem.
- Endemity to gatunki występujące tylko na ograniczonym obszarze, np. na wyspach i w starych jeziorach: lemury na Madagaskarze, nerpa bajkalska, cichlidy jezior wschodniej Afryki. Obszar z wieloma endemitami jest regionalnie unikatowy, więc jego utrata jest nie do odrobienia gdzie indziej.
- Bogactwo gatunkowe to liczba gatunków, a liczebność to liczba osobników. Nie mierzą tego samego. Dodatek: wskaźnik Shannona H = −Σ pi · ln pi, gdzie H – różnorodność, pi – udział gatunku i w ogólnej liczbie osobników, ln – logarytm naturalny, Σ – suma po gatunkach. Przykład: 5 gatunków po 20 osobników daje H = ln 5 ≈ 1,61. Przy tym samym bogactwie i liczebności (100) rozkład 96, 1, 1, 1, 1 daje H ≈ 0,22, bo jeden gatunek dominuje.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Endemit to gatunek, który
- Ażyje wyłącznie w wodzie
- Bzawsze jest zagrożony wyginięciem
- Cwystępuje na wszystkich kontynentach
- Dwystępuje tylko na ograniczonym obszarze
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: występuje tylko na ograniczonym obszarze – Endemity są regionalnie unikatowe.
Dwa lasy mają po 100 osobników drzew i po 5 gatunków, ale w lesie A po 20 osobników każdego gatunku, a w lesie B jeden gatunek ma 96 osobników. Co jest prawdą?
- ALasy mają jednakową różnorodność według wskaźnika Shannona
- BLas A ma wyższy wskaźnik Shannona niż las B
- CLas B ma wyższą różnorodność, bo ma dominujący gatunek
- DNie da się porównać, bo liczebność jest taka sama
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Las A ma wyższy wskaźnik Shannona niż las B – Wskaźnik rośnie, gdy gatunki są równomiernie reprezentowane.
Dla gatunków o udziałach 0,5 i 0,5 wskaźnik Shannona H = −Σ p ln p wynosi około
- A0,35
- B1,00
- C0,50
- D0,69
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: 0,69 – H = −2 · 0,5 · ln 0,5 = −ln 0,5 = ln 2 ≈ 0,69.
Które zdanie jest poprawne?
- ABogactwo gatunkowe to liczba osobników
- BLiczebność to liczba gatunków
- CObie miary zawsze rosną razem
- DBogactwo gatunkowe i liczebność osobników to różne miary
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Bogactwo gatunkowe i liczebność osobników to różne miary – Można mieć wiele osobników jednego gatunku i niskie bogactwo.
Fragmentacja siedlisk zagraża gatunkowi, ponieważ
- Apowoduje wzrost zmienności genetycznej
- Bizoluje populacje, ogranicza migrację i przepływ genów
- Czwiększa pojemność środowiska
- Dułatwia migrację
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: izoluje populacje, ogranicza migrację i przepływ genów – Małe odizolowane populacje łatwiej wymierają.
Wprowadzenie rysi do lasu, w którym dawniej występowały, ale wyginęły, to
- Asukcesja wtórna
- Bbioindykacja
- Cintrodukcja gatunku obcego
- Dreintrodukcja
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: reintrodukcja – Wsiedlanie na dawny teren występowania nazywamy reintrodukcją.
Program Natura 2000 to
- Aumowa o handlu zagrożonymi gatunkami
- Bsieć obszarów chronionych w Unii Europejskiej
- Cmetoda liczenia osobników
- Drodzaj sukcesji
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: sieć obszarów chronionych w Unii Europejskiej – Chroni siedliska i gatunki ważne w skali Europy.
Który argument za ochroną mokradeł jest dobrze powiązany z zagrożeniem?
- AMokradła nie mają znaczenia
- BOsuszanie mokradeł niszczy siedliska rzadkich gatunków i zmniejsza retencję wody
- CMokradła są ładne
- DOsuszanie zawsze zwiększa różnorodność
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Osuszanie mokradeł niszczy siedliska rzadkich gatunków i zmniejsza retencję wody – Konkretne zagrożenie i jego skutek mocniej uzasadniają ochronę niż ogólne hasło.
Cały dział „Różnorodność, badania i synteza”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.