✎Ściąga z działu
Promieniowanie termiczne: prawo Wiena i Stefana–Boltzmanna (rozszerzenie)
- λmax · T = b
- I = σT⁴, a moc całej powierzchni P = I · S. Dwa razy wyższa temperatura (w K) to 2⁴ = 16 razy większa moc z 1 m².
- Promieniowanie termiczne wysyła każde ciało o temperaturze wyższej od zera bezwzględnego. Im cieplejsze, tym więcej energii wysyła i tym bardziej maksimum widma przesuwa się ku falom krótszym – rozgrzewany pręt świeci najpierw na czerwono, potem żółto i biało.
Kreacja i anihilacja par cząstka–antycząstka (rozszerzenie)
- e⁻ + e⁺ → 2γ; dla cząstek prawie w spoczynku każdy foton ma 0,511 MeV, a fotony lecą w przeciwne strony.
- Eγ ≥ 2mec² = 1,022 MeV, a nadwyżka to energia kinetyczna pary: Ek = Eγ − 1,022 MeV.
- Oznaczenia: Eγ — energia fotonu [MeV]; mec² — energia spoczynkowa elektronu (i pozytonu), 0,511 MeV; Ek — łączna energia kinetyczna powstałej pary [MeV].
Elektrownia jądrowa, zastosowania i ewolucja gwiazd (rozszerzenie)
- Przemiany energii: jądrowa → wewnętrzna (ciepło) → kinetyczna pary i turbiny → elektryczna.
- Przykład. Dane: moc elektryczna Pel = 1000 MW, sprawność η = 0,33, energia jednego rozszczepienia Er = 200 MeV = 3,2·10−11 J. Wzór: Pt = Pel przez η, N = Pt przez Er. Obliczenia: Pt ≈ 3·109 W; N ≈ 3·109 W przez 3,2·10−11 J ≈ 9,4·1019 rozszczepień/s; na dobę 9,4·1019 · 86 400 ≈ 8,1·1024, co odpowiada 8,1·1024 przez 6,02·1023 mol−1 · 235 g/mol ≈ 3,2 kg ²³⁵U. Odpowiedź: ok. 3 kg ²³⁵U na dobę.
- Medycyna: diagnostyka (znaczniki promieniotwórcze, PET) i radioterapia nowotworów.
?Próbny sprawdzian
Pytania z każdego tematu działu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź z wyjaśnieniem.
Prawo Wiena wiąże
- Aciśnienie z temperaturą
- Btemperaturę z masą ciała
- Ctemperaturę z długością fali maksimum emisji
- Dmoc z objętością ciała
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: temperaturę z długością fali maksimum emisji – λ_max · T = b – im wyższa temperatura, tym krótsza fala maksimum.
Słońce (ok. 5800 K) ma maksimum emisji przy ok.
- A50 nm
- B50 µm
- C5000 nm
- D500 nm
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: 500 nm – λ_max = 2,898·10⁻³ / 5800 m ≈ 5,0·10⁻⁷ m = 500 nm.
Ciało człowieka (ok. 310 K) emituje najsilniej w zakresie
- Aświatła widzialnego
- Bpromieniowania rentgenowskiego
- Cnadfioletu
- Dpodczerwieni
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: podczerwieni – λ_max = 2,898·10⁻³ / 310 m ≈ 9,3 µm, czyli podczerwień.
Co powstaje w anihilacji e⁻ i e⁺ (prawie w spoczynku)?
- AJeden foton o energii 1,022 MeV
- BNeutron i neutrino
- CDwa elektrony
- DDwa fotony po 0,511 MeV lecące w przeciwne strony
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Dwa fotony po 0,511 MeV lecące w przeciwne strony – Pęd całkowity musi pozostać zerem, więc powstają dwa fotony o przeciwnych pędach.
Antycząstką elektronu jest
- Aneutrino
- Bpozyton
- Cproton
- Dneutron
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: pozyton – Pozyton ma masę elektronu i ładunek +e.
Jaka jest minimalna energia fotonu potrzebna do kreacji pary e⁻e⁺ przy jądrze?
- A1,022 MeV
- B0,511 MeV
- C931,5 MeV
- D0,256 MeV
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: 1,022 MeV – Para ma energię spoczynkową 2 · 0,511 MeV = 1,022 MeV.
Co napędza turbinę w elektrowni jądrowej?
- ABezpośrednio promieniowanie γ
- BSprężone powietrze
- CStrumień neutronów
- DPara wodna ogrzana ciepłem z rozszczepienia
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Para wodna ogrzana ciepłem z rozszczepienia – Reaktor ogrzewa wodę, a para obraca turbinę połączoną z generatorem.
Korzyścią energetyki jądrowej jest
- Abrak jakichkolwiek odpadów
- Bbrak emisji CO₂ podczas pracy
- Codnawialność paliwa uranowego
- Dzerowe ryzyko awarii
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: brak emisji CO₂ podczas pracy – Reaktor nie spala paliw kopalnych, ale wytwarza odpady promieniotwórcze.
Jaki etap życia gwiazdy poprzedza czerwonego olbrzyma?
- ASupernowa
- BCiąg główny
- CGwiazda neutronowa
- DBiały karzeł
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Ciąg główny – Gwiazda przez większość życia przemienia wodór w hel na ciągu głównym, potem staje się czerwonym olbrzymem.
Sprawdzian już blisko? Zrób test z całego działu
10 losowych pytań z tematów działu, wynik w procentach i ocena od 1 do 6. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.