✎Ściąga z działu
Oddychanie i wymiana gazowa
- Dyfuzja zachodzi bez wysiłku komórki, ale tylko tam, gdzie powierzchnia jest duża, a bariera cienka.
- Wdech: kurczą się przepona i mięśnie międzyżebrowe zewnętrzne → klatka się powiększa → ciśnienie w płucach spada → powietrze wpływa. Wydech: mięśnie się rozkurczają → klatka się zmniejsza → powietrze wypływa.
- O₂ płynie głównie jako oksyhemoglobina w erytrocytach.
Serce, naczynia i limfa
- Tętnica to naczynie od serca, żyła do serca, niezależnie od utlenowania krwi. Żyły płucne niosą krew utlenowaną.
- Osocze plus elementy morfotyczne. Erytrocyty przenoszą gazy (brak jądra, dużo hemoglobiny). Leukocyty zajmują się odpornością. Trombocyty (płytki krwi) pomagają zatamować krwawienie.
- Płucne: prawa komora → pień płucny → płuca → żyły płucne → lewy przedsionek. Ustrojowe: lewa komora → aorta → narządy → żyły główne → prawy przedsionek.
Mechanizmy odporności
- Th dowodzą, B robią przeciwciała, Tc zabijają. Pamiętaj o rolach.
- Odporność wrodzona (nieswoista) działa od razu i tak samo na każdego intruza: bariery (skóra, śluzówki, rzęski, lizozym, kwas żołądkowy), fagocyty (makrofagi, neutrofile), komórki NK, stan zapalny i gorączka.
- Odporność nabyta (swoista) rozpoznaje konkretny antygen (cząsteczka wywołująca odpowiedź) i tworzy pamięć immunologiczną. Przeciwciała to białka wiążące antygeny.
Zaburzenia odporności i zgodność tkanek
- Pierwsza ciąża z płodem Rh+ zwykle przebiega bez problemów. Groźna jest kolejna ciąża z płodem Rh+, jeśli matka nie dostała profilaktyki.
- HIV atakuje limfocyty Th, więc po latach rozwija się AIDS i groźne zakażenia oportunistyczne (takie, które zdrowemu człowiekowi zwykle nie zagrażają).
- Immunosupresja to celowe hamowanie odporności (np. po przeszczepie). Zmniejsza ryzyko odrzucenia, ale zwiększa ryzyko infekcji.
Nerki i bilans wodny
- Mało wody w organizmie – dużo ADH – mało, ale stężony mocz.
- Układ moczowy: nerki, moczowody, pęcherz moczowy, cewka moczowa. Nerka ma korę, rdzeń i miedniczkę.
- Wydalanie to usuwanie zbędnych produktów przemiany materii. To coś innego niż defekacja (usuwanie niestrawionych resztek). Wydalamy m.in.: mocznik (z przemiany białek), kwas moczowy, kreatyninę, nadmiar wody i soli, CO₂ (płuca), wodę i sole (skóra), barwniki żółci (wątroba).
?Próbny sprawdzian
Pytania z każdego tematu działu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź z wyjaśnieniem.
Podczas wdechu:
- Aprzepona się kurczy, a objętość klatki rośnie
- Bmięśnie międzyżebrowe się rozkurczają, a ciśnienie rośnie
- Cprzepona się rozkurcza, a objętość klatki rośnie
- Dprzepona się kurczy, a objętość klatki maleje
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: przepona się kurczy, a objętość klatki rośnie – Skurcz przepony i mięśni międzyżebrowych zewnętrznych zwiększa objętość klatki i obniża ciśnienie, więc powietrze napływa.
Czynnik, który najsilniej pobudza ośrodek oddechowy, to:
- Aspadek temperatury
- Bwzrost stężenia O₂ we krwi
- Cwzrost stężenia glukozy
- Dwzrost stężenia CO₂ we krwi
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: wzrost stężenia CO₂ we krwi – Ośrodek oddechowy w rdzeniu przedłużonym reaguje przede wszystkim na wzrost CO₂.
Dlaczego tlenek węgla jest trujący?
- Ablokuje dyfuzję przez ściany pęcherzyków
- Bwiąże się z hemoglobiną silniej niż tlen
- Czwiększa napięcie powierzchniowe
- Drozkłada erytrocyty
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: wiąże się z hemoglobiną silniej niż tlen – CO zajmuje miejsca wiązania tlenu na hemoglobinie, więc tkanki nie dostają O₂.
Którą drogą płynie krew z prawej komory?
- Ażyły główne → prawy przedsionek
- Bpień płucny → płuca → żyły płucne → lewy przedsionek
- Caorta → narządy → żyły główne
- Daorta → lewa komora
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: pień płucny → płuca → żyły płucne → lewy przedsionek – Prawa komora wysyła krew do płuc krążeniem płucnym.
Żyły płucne niosą krew:
- Autlenowaną do prawego przedsionka
- Bodtlenowaną do lewego przedsionka
- Cutlenowaną do lewego przedsionka
- Dodtlenowaną do prawej komory
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: utlenowaną do lewego przedsionka – Żyła prowadzi krew do serca, a z płuc wraca krew utlenowana do lewego przedsionka.
Co zapewnia jednokierunkowy przepływ krwi przez serce?
- Azastawki
- Btętnice wieńcowe
- Cwęzeł zatokowo-przedsionkowy
- Dosłonka mielinowa
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: zastawki – Zastawki zamykają się i nie pozwalają krwi cofać się.
Odporność wrodzona różni się od nabytej tym, że:
- Adziała od razu i nie wymaga rozpoznania konkretnego antygenu
- Bwymaga wcześniejszego kontaktu z antygenem
- Copiera się wyłącznie na przeciwciałach
- Dtworzy komórki pamięci
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: działa od razu i nie wymaga rozpoznania konkretnego antygenu – Odpowiedź wrodzona jest szybka i nieswoista, a nabyta swoista z pamięcią.
Gdzie dojrzewają limfocyty T?
- Aw grasicy
- Bw śledzionie
- Cw węzłach chłonnych
- Dw szpiku kostnym
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: w grasicy – Limfocyty T dojrzewają w grasicy, a B w szpiku.
Komórki plazmatyczne powstają z:
- Alimfocytów T pomocniczych
- Bneutrofilów
- Ckomórek NK
- Dlimfocytów B
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: limfocytów B – Aktywowane limfocyty B przekształcają się w komórki plazmatyczne wydzielające przeciwciała.
Mężczyzna ma grupę AB. Jakie przeciwciała ma w osoczu?
- Aanty-A
- Banty-A i anty-B
- Cżadne anty-A ani anty-B
- Danty-B
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: żadne anty-A ani anty-B – AB ma oba antygeny na krwinkach, więc nie wytwarza przeciwciał przeciw nim.
Którą grupę krwinek można przetoczyć osobie z grupą 0?
- AB
- BA
- Ctylko 0
- DAB
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: tylko 0 – Osoba z grupą 0 ma przeciwciała anty-A i anty-B, więc zareagowałaby na obce antygeny.
Grupa 0 jest uniwersalnym dawcą krwinek, bo:
- Anie ma białek HLA
- Bma oba antygeny
- Cerytrocyty nie mają antygenów A ani B
- Dosocze nie ma przeciwciał
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: erytrocyty nie mają antygenów A ani B – Brak antygenów A i B oznacza, że biorca nie ma przeciwciał rozpoznających te krwinki.
Filtracja krwi zachodzi w:
- Akanaliku dystalnym
- Bkłębuszku nerkowym
- Cpętli nefronu
- Dmoczowodzie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: kłębuszku nerkowym – W kłębuszku z krwi do torebki Bowmana przechodzi przesącz (mocz pierwotny).
Ile mniej więcej moczu pierwotnego powstaje na dobę?
- Aok. 180 l
- Bok. 1,5 l
- Cok. 18 l
- Dok. 1800 l
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: ok. 180 l – Dobowa filtracja to ok. 180 l, a mocz ostateczny to tylko ok. 1–2 l.
Która substancja w moczu zdrowego człowieka jest prawie nieobecna, bo jest resorbowana?
- Awoda
- Bjony potasu
- Cglukoza
- Dmocznik
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: glukoza – Glukoza wraca do krwi w kanalikach, więc w moczu pojawia się dopiero przy nadmiernej glikemii (np. cukrzyca).
Sprawdzian już blisko? Zrób test z całego działu
10 losowych pytań z tematów działu, wynik w procentach i ocena od 1 do 6. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.