ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →
Biologia · powtórka działu · kl. 2

Transport, odporność i wydalanie – powtórka do sprawdzianu

ogarniam.edu.pl · Biologia · klasa 2 LOściąga z działu · próbny test: ogarniam.edu.pl/lo/2/biologia/powtorka/transport-odpornosc-i-wydalanie/

Sprawdzian albo kartkówka z działu „Transport, odporność i wydalanie”? Przeczytaj ściągę, rozwiąż próbny test (15 pytań z odpowiedziami), a potem sprawdź się w teście z wynikiem i oceną.

Tematy w dziale

✎Ściąga z działu

Oddychanie i wymiana gazowa

  • Dyfuzja zachodzi bez wysiłku komórki, ale tylko tam, gdzie powierzchnia jest duża, a bariera cienka.
  • Wdech: kurczą się przepona i mięśnie międzyżebrowe zewnętrzne → klatka się powiększa → ciśnienie w płucach spada → powietrze wpływa. Wydech: mięśnie się rozkurczają → klatka się zmniejsza → powietrze wypływa.
  • O₂ płynie głównie jako oksyhemoglobina w erytrocytach.

Serce, naczynia i limfa

  • Tętnica to naczynie od serca, żyła do serca, niezależnie od utlenowania krwi. Żyły płucne niosą krew utlenowaną.
  • Osocze plus elementy morfotyczne. Erytrocyty przenoszą gazy (brak jądra, dużo hemoglobiny). Leukocyty zajmują się odpornością. Trombocyty (płytki krwi) pomagają zatamować krwawienie.
  • Płucne: prawa komora → pień płucny → płuca → żyły płucne → lewy przedsionek. Ustrojowe: lewa komora → aorta → narządy → żyły główne → prawy przedsionek.

Mechanizmy odporności

  • Th dowodzą, B robią przeciwciała, Tc zabijają. Pamiętaj o rolach.
  • Odporność wrodzona (nieswoista) działa od razu i tak samo na każdego intruza: bariery (skóra, śluzówki, rzęski, lizozym, kwas żołądkowy), fagocyty (makrofagi, neutrofile), komórki NK, stan zapalny i gorączka.
  • Odporność nabyta (swoista) rozpoznaje konkretny antygen (cząsteczka wywołująca odpowiedź) i tworzy pamięć immunologiczną. Przeciwciała to białka wiążące antygeny.

Zaburzenia odporności i zgodność tkanek

  • Pierwsza ciąża z płodem Rh+ zwykle przebiega bez problemów. Groźna jest kolejna ciąża z płodem Rh+, jeśli matka nie dostała profilaktyki.
  • HIV atakuje limfocyty Th, więc po latach rozwija się AIDS i groźne zakażenia oportunistyczne (takie, które zdrowemu człowiekowi zwykle nie zagrażają).
  • Immunosupresja to celowe hamowanie odporności (np. po przeszczepie). Zmniejsza ryzyko odrzucenia, ale zwiększa ryzyko infekcji.

Nerki i bilans wodny

  • Mało wody w organizmie – dużo ADH – mało, ale stężony mocz.
  • Układ moczowy: nerki, moczowody, pęcherz moczowy, cewka moczowa. Nerka ma korę, rdzeń i miedniczkę.
  • Wydalanie to usuwanie zbędnych produktów przemiany materii. To coś innego niż defekacja (usuwanie niestrawionych resztek). Wydalamy m.in.: mocznik (z przemiany białek), kwas moczowy, kreatyninę, nadmiar wody i soli, CO₂ (płuca), wodę i sole (skóra), barwniki żółci (wątroba).

?Próbny sprawdzian

Pytania z każdego tematu działu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź z wyjaśnieniem.

  1. Podczas wdechu:

    1. Aprzepona się kurczy, a objętość klatki rośnie
    2. Bmięśnie międzyżebrowe się rozkurczają, a ciśnienie rośnie
    3. Cprzepona się rozkurcza, a objętość klatki rośnie
    4. Dprzepona się kurczy, a objętość klatki maleje
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: przepona się kurczy, a objętość klatki rośnie – Skurcz przepony i mięśni międzyżebrowych zewnętrznych zwiększa objętość klatki i obniża ciśnienie, więc powietrze napływa.

  2. Czynnik, który najsilniej pobudza ośrodek oddechowy, to:

    1. Aspadek temperatury
    2. Bwzrost stężenia O₂ we krwi
    3. Cwzrost stężenia glukozy
    4. Dwzrost stężenia CO₂ we krwi
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: wzrost stężenia CO₂ we krwi – Ośrodek oddechowy w rdzeniu przedłużonym reaguje przede wszystkim na wzrost CO₂.

  3. Dlaczego tlenek węgla jest trujący?

    1. Ablokuje dyfuzję przez ściany pęcherzyków
    2. Bwiąże się z hemoglobiną silniej niż tlen
    3. Czwiększa napięcie powierzchniowe
    4. Drozkłada erytrocyty
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: wiąże się z hemoglobiną silniej niż tlen – CO zajmuje miejsca wiązania tlenu na hemoglobinie, więc tkanki nie dostają O₂.

  4. Którą drogą płynie krew z prawej komory?

    1. Ażyły główne → prawy przedsionek
    2. Bpień płucny → płuca → żyły płucne → lewy przedsionek
    3. Caorta → narządy → żyły główne
    4. Daorta → lewa komora
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: pień płucny → płuca → żyły płucne → lewy przedsionek – Prawa komora wysyła krew do płuc krążeniem płucnym.

  5. Żyły płucne niosą krew:

    1. Autlenowaną do prawego przedsionka
    2. Bodtlenowaną do lewego przedsionka
    3. Cutlenowaną do lewego przedsionka
    4. Dodtlenowaną do prawej komory
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: utlenowaną do lewego przedsionka – Żyła prowadzi krew do serca, a z płuc wraca krew utlenowana do lewego przedsionka.

  6. Co zapewnia jednokierunkowy przepływ krwi przez serce?

    1. Azastawki
    2. Btętnice wieńcowe
    3. Cwęzeł zatokowo-przedsionkowy
    4. Dosłonka mielinowa
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: zastawki – Zastawki zamykają się i nie pozwalają krwi cofać się.

  7. Odporność wrodzona różni się od nabytej tym, że:

    1. Adziała od razu i nie wymaga rozpoznania konkretnego antygenu
    2. Bwymaga wcześniejszego kontaktu z antygenem
    3. Copiera się wyłącznie na przeciwciałach
    4. Dtworzy komórki pamięci
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: działa od razu i nie wymaga rozpoznania konkretnego antygenu – Odpowiedź wrodzona jest szybka i nieswoista, a nabyta swoista z pamięcią.

  8. Gdzie dojrzewają limfocyty T?

    1. Aw grasicy
    2. Bw śledzionie
    3. Cw węzłach chłonnych
    4. Dw szpiku kostnym
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: w grasicy – Limfocyty T dojrzewają w grasicy, a B w szpiku.

  9. Komórki plazmatyczne powstają z:

    1. Alimfocytów T pomocniczych
    2. Bneutrofilów
    3. Ckomórek NK
    4. Dlimfocytów B
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: limfocytów B – Aktywowane limfocyty B przekształcają się w komórki plazmatyczne wydzielające przeciwciała.

  10. Mężczyzna ma grupę AB. Jakie przeciwciała ma w osoczu?

    1. Aanty-A
    2. Banty-A i anty-B
    3. Cżadne anty-A ani anty-B
    4. Danty-B
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: żadne anty-A ani anty-B – AB ma oba antygeny na krwinkach, więc nie wytwarza przeciwciał przeciw nim.

  11. Którą grupę krwinek można przetoczyć osobie z grupą 0?

    1. AB
    2. BA
    3. Ctylko 0
    4. DAB
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: tylko 0 – Osoba z grupą 0 ma przeciwciała anty-A i anty-B, więc zareagowałaby na obce antygeny.

  12. Grupa 0 jest uniwersalnym dawcą krwinek, bo:

    1. Anie ma białek HLA
    2. Bma oba antygeny
    3. Cerytrocyty nie mają antygenów A ani B
    4. Dosocze nie ma przeciwciał
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: erytrocyty nie mają antygenów A ani B – Brak antygenów A i B oznacza, że biorca nie ma przeciwciał rozpoznających te krwinki.

  13. Filtracja krwi zachodzi w:

    1. Akanaliku dystalnym
    2. Bkłębuszku nerkowym
    3. Cpętli nefronu
    4. Dmoczowodzie
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: kłębuszku nerkowym – W kłębuszku z krwi do torebki Bowmana przechodzi przesącz (mocz pierwotny).

  14. Ile mniej więcej moczu pierwotnego powstaje na dobę?

    1. Aok. 180 l
    2. Bok. 1,5 l
    3. Cok. 18 l
    4. Dok. 1800 l
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: ok. 180 l – Dobowa filtracja to ok. 180 l, a mocz ostateczny to tylko ok. 1–2 l.

  15. Która substancja w moczu zdrowego człowieka jest prawie nieobecna, bo jest resorbowana?

    1. Awoda
    2. Bjony potasu
    3. Cglukoza
    4. Dmocznik
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: glukoza – Glukoza wraca do krwi w kanalikach, więc w moczu pojawia się dopiero przy nadmiernej glikemii (np. cukrzyca).

Sprawdzian już blisko? Zrób test z całego działu

10 losowych pytań z tematów działu, wynik w procentach i ocena od 1 do 6. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.