1Dwa poziomy obrony
- Odporność wrodzona (nieswoista) działa od razu i tak samo na każdego intruza: bariery (skóra, śluzówki, rzęski, lizozym, kwas żołądkowy), fagocyty (makrofagi, neutrofile), komórki NK, stan zapalny i gorączka.
- Odporność nabyta (swoista) rozpoznaje konkretny antygen (cząsteczka wywołująca odpowiedź) i tworzy pamięć immunologiczną. Przeciwciała to białka wiążące antygeny.
2Narządy i komórki
- Szpik kostny – powstają tu wszystkie krwinki i dojrzewają limfocyty B. Grasica – dojrzewanie limfocytów T. Do tego węzły chłonne, śledziona, migdałki.
- Humoralna: limfocyty B zamieniają się w komórki plazmatyczne wydzielające przeciwciała. Komórkowa: limfocyty T pomocnicze (Th) koordynują odpowiedź, cytotoksyczne (Tc) niszczą zakażone lub zmienione komórki.
- Komórki pamięci pozwalają na szybszą i silniejszą odpowiedź wtórną.
Th dowodzą, B robią przeciwciała, Tc zabijają. Pamiętaj o rolach.
Odporność wrodzona różni się od nabytej tym, że:
Odpowiedź wrodzona jest szybka i nieswoista, a nabyta swoista z pamięcią.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Odporność czynna i bierna
| Typ | Naturalna | Sztuczna |
|---|---|---|
| Czynna (organizm sam wytwarza przeciwciała) | po przebytej chorobie | po szczepionce |
| Bierna (gotowe przeciwciała) | przez łożysko, z mlekiem matki | surowica |
Szczepionka daje odporność czynną, a surowica bierną. Różnica polega na tym, kto wytwarza przeciwciała.
4Szczepienia
- Szczepionki zawierają antygeny: osłabione lub zabite patogeny, ich fragmenty albo informację genetyczną o antygenie. Organizm uczy się bez choroby i tworzy komórki pamięci.
- Odporność zbiorowa: gdy zaszczepiona jest duża część populacji, patogen trudniej krąży, więc chronieni są też niezaszczepieni. Ważny jest kalendarz szczepień.
Dziecko dostało przeciwciała od matki przez łożysko. To odporność:
Organizm dziecka nie wytworzył przeciwciał sam, a matka przekazała je naturalnie.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Mechanizmy odporności
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Th dowodzą, B robią przeciwciała, Tc zabijają. Pamiętaj o rolach.
- Odporność wrodzona (nieswoista) działa od razu i tak samo na każdego intruza: bariery (skóra, śluzówki, rzęski, lizozym, kwas żołądkowy), fagocyty (makrofagi, neutrofile), komórki NK, stan zapalny i gorączka.
- Odporność nabyta (swoista) rozpoznaje konkretny antygen (cząsteczka wywołująca odpowiedź) i tworzy pamięć immunologiczną. Przeciwciała to białka wiążące antygeny.
- Szpik kostny – powstają tu wszystkie krwinki i dojrzewają limfocyty B. Grasica – dojrzewanie limfocytów T. Do tego węzły chłonne, śledziona, migdałki.
- Humoralna: limfocyty B zamieniają się w komórki plazmatyczne wydzielające przeciwciała. Komórkowa: limfocyty T pomocnicze (Th) koordynują odpowiedź, cytotoksyczne (Tc) niszczą zakażone lub zmienione komórki.
- Komórki pamięci pozwalają na szybszą i silniejszą odpowiedź wtórną.
- Odporność zbiorowa: gdy zaszczepiona jest duża część populacji, patogen trudniej krąży, więc chronieni są też niezaszczepieni. Ważny jest kalendarz szczepień.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Odporność wrodzona różni się od nabytej tym, że:
- Adziała od razu i nie wymaga rozpoznania konkretnego antygenu
- Bwymaga wcześniejszego kontaktu z antygenem
- Copiera się wyłącznie na przeciwciałach
- Dtworzy komórki pamięci
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: działa od razu i nie wymaga rozpoznania konkretnego antygenu – Odpowiedź wrodzona jest szybka i nieswoista, a nabyta swoista z pamięcią.
Gdzie dojrzewają limfocyty T?
- Aw grasicy
- Bw śledzionie
- Cw węzłach chłonnych
- Dw szpiku kostnym
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: w grasicy – Limfocyty T dojrzewają w grasicy, a B w szpiku.
Komórki plazmatyczne powstają z:
- Alimfocytów T pomocniczych
- Bneutrofilów
- Ckomórek NK
- Dlimfocytów B
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: limfocytów B – Aktywowane limfocyty B przekształcają się w komórki plazmatyczne wydzielające przeciwciała.
Które komórki niszczą komórki zakażone wirusem?
- Aerytrocyty
- Blimfocyty T cytotoksyczne
- Ctrombocyty
- Dkomórki plazmatyczne
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: limfocyty T cytotoksyczne – Tc rozpoznają i likwidują zakażone komórki.
Dziecko dostało przeciwciała od matki przez łożysko. To odporność:
- Abierna naturalna
- Bbierna sztuczna
- Cczynna naturalna
- Dczynna sztuczna
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: bierna naturalna – Organizm dziecka nie wytworzył przeciwciał sam, a matka przekazała je naturalnie.
Po ukąszeniu przez żmiję podaje się surowicę. To odporność:
- Aczynna naturalna
- Bbierna naturalna
- Cbierna sztuczna
- Dczynna sztuczna
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: bierna sztuczna – Gotowe przeciwciała podane z zewnątrz dają odporność bierną, a sztuczną, bo przez zabieg.
Po drugim kontakcie z tym samym antygenem odpowiedź jest szybsza dzięki:
- Akomórkom NK
- Bkomórkom pamięci
- Crzęskom
- Dlizozymowi
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: komórkom pamięci – Komórki pamięci wcześniej rozpoznały antygen i szybko uruchamiają odpowiedź.
Odporność zbiorowa oznacza, że:
- Achoroba znika po jednej infekcji
- Bszczepionka podaje gotowe przeciwciała
- Ckażdy zaszczepiony nigdy nie zachoruje
- Dduży odsetek zaszczepionych ogranicza krążenie patogenu w populacji
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: duży odsetek zaszczepionych ogranicza krążenie patogenu w populacji – Wysoki odsetek odpornych utrudnia przenoszenie patogenu.
Cały dział „Transport, odporność i wydalanie”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.