1Gdy odporność szwankuje
| Zaburzenie | Na czym polega |
|---|---|
| Alergia | reakcja na nieszkodliwy alergen z udziałem IgE i histaminy (katar sienny, pokrzywka) |
| Choroba autoimmunizacyjna (autoagresja) | odpowiedź przeciw własnym tkankom (cukrzyca typu 1, stwardnienie rozsiane, reumatoidalne zapalenie stawów) |
| Niedobór odporności | wrodzony lub nabyty, np. AIDS |
- Najcięższa postać alergii to wstrząs anafilaktyczny. Jest zagrożeniem życia i wymaga natychmiastowej pomocy.
- HIV atakuje limfocyty Th, więc po latach rozwija się AIDS i groźne zakażenia oportunistyczne (takie, które zdrowemu człowiekowi zwykle nie zagrażają).
- Immunosupresja to celowe hamowanie odporności (np. po przeszczepie). Zmniejsza ryzyko odrzucenia, ale zwiększa ryzyko infekcji.
Alergia to nie infekcja. To nadmierna reakcja na coś, co samo w sobie nie jest groźne.
2Zgodność tkankowa
- Na powierzchni komórek są białka zgodności tkankowej HLA/MHC. Im większa zgodność dawcy i biorcy, tym mniejsze ryzyko odrzucenia przeszczepu. Przeszczep własnych tkanek (autoprzeszczep) nie jest odrzucany.
U pacjenta po przeszczepie nerki stosuje się leki immunosupresyjne, żeby:
Hamowanie odporności zmniejsza reakcję na obce białka HLA, ale osłabia obronę przed patogenami.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Grupy krwi AB0
| Grupa | Antygeny na erytrocytach | Przeciwciała w osoczu |
|---|---|---|
| A | A | anty-B |
| B | B | anty-A |
| AB | A i B | brak |
| 0 | brak | anty-A i anty-B |
- Krew można przetoczyć tak, żeby przeciwciała biorcy nie rozpoznały obcych antygenów na krwinkach dawcy. Dlatego grupa 0 jest uniwersalnym dawcą krwinek, a AB uniwersalnym biorcą. Po przetoczeniu niezgodnych krwinek przeciwciała biorcy je zlepiają (aglutynacja), a krwinki pękają (hemoliza). W praktyce lekarze przetaczają krew tej samej grupy i przed transfuzją robią próbę zgodności.
4Konflikt serologiczny Rh
- Rh+ oznacza, że na erytrocytach jest antygen D (czynnik Rh), Rh− – że go nie ma. Matka Rh−, płód Rh+: przy porodzie krew płodu trafia do krwi matki, a jej układ odpornościowy wytwarza przeciwciała anty-Rh i komórki pamięci. W kolejnej ciąży przeciwciała przechodzą przez łożysko i niszczą erytrocyty płodu (choroba hemolityczna noworodka).
- Profilaktyka: podanie matce przeciwciał anty-D (czyli anty-Rh) po porodzie i w wybranych sytuacjach w ciąży.
Pierwsza ciąża z płodem Rh+ zwykle przebiega bez problemów. Groźna jest kolejna ciąża z płodem Rh+, jeśli matka nie dostała profilaktyki.
Grupa 0 jest uniwersalnym dawcą krwinek, bo:
Brak antygenów A i B oznacza, że biorca nie ma przeciwciał rozpoznających te krwinki.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Zaburzenia odporności i zgodność tkanek
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Pierwsza ciąża z płodem Rh+ zwykle przebiega bez problemów. Groźna jest kolejna ciąża z płodem Rh+, jeśli matka nie dostała profilaktyki.
- HIV atakuje limfocyty Th, więc po latach rozwija się AIDS i groźne zakażenia oportunistyczne (takie, które zdrowemu człowiekowi zwykle nie zagrażają).
- Immunosupresja to celowe hamowanie odporności (np. po przeszczepie). Zmniejsza ryzyko odrzucenia, ale zwiększa ryzyko infekcji.
- Rh+ oznacza, że na erytrocytach jest antygen D (czynnik Rh), Rh− – że go nie ma. Matka Rh−, płód Rh+: przy porodzie krew płodu trafia do krwi matki, a jej układ odpornościowy wytwarza przeciwciała anty-Rh i komórki pamięci. W kolejnej ciąży przeciwciała przechodzą przez łożysko i niszczą erytrocyty płodu (choroba hemolityczna noworodka).
- Profilaktyka: podanie matce przeciwciał anty-D (czyli anty-Rh) po porodzie i w wybranych sytuacjach w ciąży.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Mężczyzna ma grupę AB. Jakie przeciwciała ma w osoczu?
- Aanty-A
- Banty-A i anty-B
- Cżadne anty-A ani anty-B
- Danty-B
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: żadne anty-A ani anty-B – AB ma oba antygeny na krwinkach, więc nie wytwarza przeciwciał przeciw nim.
Którą grupę krwinek można przetoczyć osobie z grupą 0?
- AB
- BA
- Ctylko 0
- DAB
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: tylko 0 – Osoba z grupą 0 ma przeciwciała anty-A i anty-B, więc zareagowałaby na obce antygeny.
Grupa 0 jest uniwersalnym dawcą krwinek, bo:
- Anie ma białek HLA
- Bma oba antygeny
- Cerytrocyty nie mają antygenów A ani B
- Dosocze nie ma przeciwciał
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: erytrocyty nie mają antygenów A ani B – Brak antygenów A i B oznacza, że biorca nie ma przeciwciał rozpoznających te krwinki.
Konflikt serologiczny Rh grozi:
- Aw pierwszej ciąży matki Rh+ z płodem Rh−
- Bw każdej ciąży matki Rh+
- Cw kolejnej ciąży matki Rh− z płodem Rh+ (bez profilaktyki)
- Dtylko u dzieci z grupą 0
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: w kolejnej ciąży matki Rh− z płodem Rh+ (bez profilaktyki) – Matka Rh− uczula się na antygen Rh płodu przy porodzie, a przeciwciała atakują krwinki płodu w kolejnej ciąży.
Profilaktyka konfliktu Rh to:
- Aprzetoczenie krwi matce przed porodem
- Bszczepienie dziecka po urodzeniu
- Cpodanie antybiotyku
- Dpodanie matce przeciwciał anty-D po porodzie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: podanie matce przeciwciał anty-D po porodzie – Przeciwciała anty-D usuwają krwinki płodu z krwi matki, zanim jej organizm wytworzy własne przeciwciała.
HIV prowadzi do AIDS, ponieważ niszczy:
- Akomórki wątroby
- Blimfocyty T pomocnicze
- Ctrombocyty
- Derytrocyty
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: limfocyty T pomocnicze – Utrata Th osłabia całą odpowiedź swoistą.
Alergia zachodzi z udziałem:
- Awyłącznie limfocytów Tc
- Blizozymu
- Cszczepionki
- Dprzeciwciał IgE i histaminy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: przeciwciał IgE i histaminy – Alergen wiąże IgE, a komórki uwalniają histaminę, co powoduje objawy.
U pacjenta po przeszczepie nerki stosuje się leki immunosupresyjne, żeby:
- Azwiększyć liczbę limfocytów T
- Bograniczyć ryzyko odrzucenia, mimo większego ryzyka infekcji
- Czastąpić dializę
- Dwzmocnić odporność na infekcje
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: ograniczyć ryzyko odrzucenia, mimo większego ryzyka infekcji – Hamowanie odporności zmniejsza reakcję na obce białka HLA, ale osłabia obronę przed patogenami.
Cały dział „Transport, odporność i wydalanie”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.