1Krew
- Osocze plus elementy morfotyczne. Erytrocyty przenoszą gazy (brak jądra, dużo hemoglobiny). Leukocyty zajmują się odpornością. Trombocyty (płytki krwi) pomagają zatamować krwawienie.
2Serce i dwa obiegi
- Serce ma dwa przedsionki i dwie komory. Zastawki (trójdzielna, dwudzielna, półksiężycowate) wymuszają jeden kierunek przepływu. Mięsień sercowy zaopatrują tętnice wieńcowe.
- Płucne: prawa komora → pień płucny → płuca → żyły płucne → lewy przedsionek. Ustrojowe: lewa komora → aorta → narządy → żyły główne → prawy przedsionek.
- Cykl pracy serca (ok. 0,8 s przy 75 skurczach na minutę): skurcz przedsionków → skurcz komór (krew do aorty i pnia płucnego) → rozkurcz całego serca, gdy krew napływa z żył.
Tętnica to naczynie od serca, żyła do serca, niezależnie od utlenowania krwi. Żyły płucne niosą krew utlenowaną.
- Automatyzm serca: bodźce powstają w węźle zatokowo-przedsionkowym i rozchodzą się układem przewodzącym. Unerwienie autonomiczne nie wywołuje skurczów, tylko zmienia ich tempo i siłę.
Którą drogą płynie krew z prawej komory?
Prawa komora wysyła krew do płuc krążeniem płucnym.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Naczynia, ciśnienie, styl życia
| Naczynie | Budowa i rola |
|---|---|
| Tętnice | gruba, sprężysta ściana, wysokie ciśnienie |
| Żyły | cieńsze ściany, zastawki, niskie ciśnienie |
| Naczynia włosowate | ściana z jednej warstwy komórek, wymiana substancji |
- Ciśnienie skurczowe i rozkurczowe. Optymalne wartości to poniżej 120/80 mmHg, a nadciśnienie to utrzymujące się ≥140/90 mmHg (granice zależą od wytycznych). Tętno to falowe rozciąganie tętnic.
- Miażdżyca (blaszki, nadmiar cholesterolu LDL) prowadzi do choroby wieńcowej, zawału serca i udaru. Ryzyko zwiększają palenie, dieta, brak ruchu, stres i otyłość.
- Badania: pomiar ciśnienia, EKG (zapis czynności elektrycznej), morfologia, lipidogram.
4Limfa
- Układ limfatyczny: naczynia, węzły chłonne, grasica, śledziona, szpik. Limfa powstaje z płynu tkankowego, odprowadza jego nadmiar do krwi, przenosi tłuszcze z jelita i filtruje się w węzłach.
Ciśnienie 150/95 mmHg utrzymujące się w kilku pomiarach wskazuje na:
Wartości ≥140/90 mmHg utrzymujące się w czasie to nadciśnienie.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Serce, naczynia i limfa
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Tętnica to naczynie od serca, żyła do serca, niezależnie od utlenowania krwi. Żyły płucne niosą krew utlenowaną.
- Osocze plus elementy morfotyczne. Erytrocyty przenoszą gazy (brak jądra, dużo hemoglobiny). Leukocyty zajmują się odpornością. Trombocyty (płytki krwi) pomagają zatamować krwawienie.
- Płucne: prawa komora → pień płucny → płuca → żyły płucne → lewy przedsionek. Ustrojowe: lewa komora → aorta → narządy → żyły główne → prawy przedsionek.
- Cykl pracy serca (ok. 0,8 s przy 75 skurczach na minutę): skurcz przedsionków → skurcz komór (krew do aorty i pnia płucnego) → rozkurcz całego serca, gdy krew napływa z żył.
- Automatyzm serca: bodźce powstają w węźle zatokowo-przedsionkowym i rozchodzą się układem przewodzącym. Unerwienie autonomiczne nie wywołuje skurczów, tylko zmienia ich tempo i siłę.
- Ciśnienie skurczowe i rozkurczowe. Optymalne wartości to poniżej 120/80 mmHg, a nadciśnienie to utrzymujące się ≥140/90 mmHg (granice zależą od wytycznych). Tętno to falowe rozciąganie tętnic.
- Miażdżyca (blaszki, nadmiar cholesterolu LDL) prowadzi do choroby wieńcowej, zawału serca i udaru. Ryzyko zwiększają palenie, dieta, brak ruchu, stres i otyłość.
- Układ limfatyczny: naczynia, węzły chłonne, grasica, śledziona, szpik. Limfa powstaje z płynu tkankowego, odprowadza jego nadmiar do krwi, przenosi tłuszcze z jelita i filtruje się w węzłach.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Którą drogą płynie krew z prawej komory?
- Ażyły główne → prawy przedsionek
- Bpień płucny → płuca → żyły płucne → lewy przedsionek
- Caorta → narządy → żyły główne
- Daorta → lewa komora
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: pień płucny → płuca → żyły płucne → lewy przedsionek – Prawa komora wysyła krew do płuc krążeniem płucnym.
Żyły płucne niosą krew:
- Autlenowaną do prawego przedsionka
- Bodtlenowaną do lewego przedsionka
- Cutlenowaną do lewego przedsionka
- Dodtlenowaną do prawej komory
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: utlenowaną do lewego przedsionka – Żyła prowadzi krew do serca, a z płuc wraca krew utlenowana do lewego przedsionka.
Co zapewnia jednokierunkowy przepływ krwi przez serce?
- Azastawki
- Btętnice wieńcowe
- Cwęzeł zatokowo-przedsionkowy
- Dosłonka mielinowa
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: zastawki – Zastawki zamykają się i nie pozwalają krwi cofać się.
Gdzie powstają bodźce wyzwalające rytm serca?
- Aw rdzeniu przedłużonym
- Bw tętnicach wieńcowych
- Cw zastawce dwudzielnej
- Dw węźle zatokowo-przedsionkowym
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: w węźle zatokowo-przedsionkowym – Serce ma automatyzm: rytm narzuca węzeł zatokowo-przedsionkowy, a układ autonomiczny tylko zmienia tempo.
Cecha budowy żył, której brak tętnic, to:
- Ajednowarstwowa ściana
- Bzastawki
- Cświatło dla krwi
- Dściana z mięśni gładkich
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: zastawki – Zastawki żylne zapobiegają cofaniu się krwi przy niskim ciśnieniu.
Które naczynia umożliwiają wymianę substancji między krwią a tkankami?
- Atętnice
- Baorta
- Cnaczynia włosowate
- Dżyły główne
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: naczynia włosowate – Ich ściana składa się z jednej warstwy komórek.
Ciśnienie 150/95 mmHg utrzymujące się w kilku pomiarach wskazuje na:
- Anadciśnienie tętnicze
- Bzawał serca
- Cprawidłowe ciśnienie
- Dniedociśnienie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: nadciśnienie tętnicze – Wartości ≥140/90 mmHg utrzymujące się w czasie to nadciśnienie.
Który zapis pokazuje czynność elektryczną serca?
- Aspirometria
- BEKG
- Clipidogram
- Dmorfologia
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: EKG – EKG rejestruje impulsy elektryczne towarzyszące pracy serca.
Cały dział „Transport, odporność i wydalanie”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.