✎Ściąga z działu
Czynniki lokalizacji i zmiany przemysłu
- Dawniej fabrykę stawiało się przy surowcach, dziś coraz częściej tam, gdzie są ludzie z wiedzą i dobre połączenia.
- Czynnik lokalizacji to cecha miejsca, która obniża koszty albo ułatwia działalność zakładu: surowce, energia, siła robocza i jej kwalifikacje, rynek zbytu, transport, kapitał, polityka państwa (np. ulgi podatkowe), istniejące powiązania między firmami i wymogi środowiskowe.
- Industrializacja to rozwój przemysłu i wzrost jego roli w gospodarce (np. Wielka Brytania w XIX w., Chiny po 1980 r.).
Przestrzenne zmiany przemysłu, technopolie i klastry (rozszerzenie)
- Okręg to skupienie przemysłu tradycyjnego, technopolia to skupienie high-tech przy uczelniach, a klaster to sieć powiązanych firm i instytucji z jednej branży.
- Czynnik lokalizacji to przesłanka wyboru miejsca, a nie jedyna przyczyna. Decyzja firmy zawsze łączy kilka czynników.
Budownictwo i styl zabudowy w krajobrazie (rozszerzenie)
- Budownictwo napędza gospodarkę, ale chaotyczna zabudowa psuje krajobraz i obniża atrakcyjność miejsca.
- Chiny – ogromne inwestycje w mieszkania, koleje dużych prędkości i nowe dzielnice; po 2021 r. kryzys części dużych deweloperów.
- Państwa Zatoki Perskiej (Dubaj) – wieżowce, sztuczne wyspy i lotniska finansowane z dochodów z ropy.
Źródła energii i bezpieczeństwo energetyczne
- Każde źródło ma wady i zalety. Bezpieczeństwo energetyczne to przede wszystkim różnorodność źródeł i dostawców.
- Nieodnawialne: węgiel, ropa naftowa, gaz ziemny, uran – ich zasoby się wyczerpują. Odnawialne (OZE): woda, wiatr, słońce, biomasa, energia geotermalna – odnawiają się w naturalnych procesach.
- Polska: węgiel kamienny i brunatny dał w 2025 r. ok. 52% energii elektrycznej (w 2015 r. ok. 80%), OZE ok. 31%, gaz ok. 14% (Forum Energii). Szybko rośnie udział wiatru i fotowoltaiki.
Moc a energia i energetyka jądrowa
- Moc to możliwość, energia to to, co faktycznie wyprodukowano. Energia = moc · czas · współczynnik wykorzystania mocy.
- Moc P to „szybkość” wytwarzania energii; mierzy się ją w watach (W, kW, MW, GW). Energia E to ilość wytworzonej energii; mierzy się ją w watogodzinach (Wh, kWh, MWh, GWh, TWh).
- E = P · t, gdzie E – energia [MWh], P – moc [MW], t – czas pracy [h]. Rok ma 365 · 24 = 8760 h.
Przemysł a środowisko: emisje i rozwiązania
- Ocena elektrowni lub zakładu wymaga wielu kryteriów naraz. Dobra odpowiedź porównuje je, a nie wybiera jedno.
- Emisje do powietrza: CO₂ (wzmacnia efekt cieplarniany), SO₂ i NOₓ (kwaśne opady), pyły (smog, choroby płuc).
- Ścieki i odpady: zanieczyszczają rzeki i gleby; przykładem są hałdy, popioły ze spalania węgla i odpady chemiczne.
?Próbny sprawdzian
Pytania z każdego tematu działu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź z wyjaśnieniem.
Który czynnik lokalizacji przemysłu zyskuje na znaczeniu?
- ATransport
- BOdległość od złoża
- CKwalifikacje pracowników
- DSurowce
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Kwalifikacje pracowników – Nowoczesny przemysł opiera się na wiedzy i wykwalifikowanej kadrze.
Który przemysł jest tradycyjny?
- AFarmaceutyka
- BBiotechnologia
- CRobotyka
- DHutnictwo
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Hutnictwo – Hutnictwo jest materiałochłonne i energochłonne.
Który przemysł zalicza się do zaawansowanych technologii?
- AGórnictwo
- BElektronika
- CPrzemysł stoczniowy
- DWłókiennictwo
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Elektronika – Elektronika opiera się na badaniach i wysoko wykwalifikowanej kadrze.
Które źródło energii jest odnawialne?
- ARopa naftowa
- BWęgiel
- CWiatr
- DUran
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Wiatr – Wiatr się nie wyczerpuje, pozostałe to źródła nieodnawialne.
Które źródło energii jest nieodnawialne?
- ABiomasa
- BEnergia słoneczna
- CGaz ziemny
- DEnergia wodna
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Gaz ziemny – Gaz ziemny to paliwo kopalne.
Co zwiększa bezpieczeństwo energetyczne państwa?
- ALikwidacja magazynów
- BDywersyfikacja źródeł i dostawców
- CRezygnacja z sieci przesyłowych
- DUzależnienie od jednego dostawcy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Dywersyfikacja źródeł i dostawców – Różnorodność źródeł zmniejsza ryzyko braków.
Jaki wzór opisuje energię wyprodukowaną przez elektrownię?
- AE = t / P
- BE = P + t
- CE = P / t
- DE = P · t
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: E = P · t – Energia to moc razy czas pracy.
Farma wiatrowa 100 MW, rok 8760 h, współczynnik 30%. Ile energii wytwarza rocznie?
- AOk. 876 GWh
- BOk. 30 GWh
- COk. 263 GWh
- DOk. 2628 GWh
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Ok. 263 GWh – 100 · 8760 · 0,3 = 262 800 MWh ≈ 263 GWh.
Ile energii dałby blok 1000 MW pracujący przez rok ze współczynnikiem 90%?
- AOk. 0,9 TWh
- BOk. 7,9 TWh
- COk. 79 TWh
- DOk. 8,8 TWh
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Ok. 7,9 TWh – 1000 MW · 8760 h · 0,9 = 7 884 000 MWh ≈ 7,9 TWh.
Które substancje emituje do powietrza energetyka węglowa?
- ATylko tlen
- BTylko para wodna
- CCO₂, SO₂, NOₓ i pyły
- DTylko azot z powietrza
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: CO₂, SO₂, NOₓ i pyły – Spalanie węgla daje gazy cieplarniane, kwaśne tlenki i pyły.
Co to jest gospodarka obiegu zamkniętego?
- AZamykanie fabryk
- BOdpady jednego procesu stają się surowcem w innym
- CSpalanie wszystkich odpadów
- DWywóz odpadów za granicę
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Odpady jednego procesu stają się surowcem w innym – Ogranicza ilość odpadów i zużycie surowców.
Które rozwiązanie zmniejsza emisję SO₂?
- AZwiększenie produkcji
- BSpalanie odpadów bez filtrów
- COdsiarczanie spalin
- DWycinka lasów
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Odsiarczanie spalin – Instalacje odsiarczania usuwają SO₂ ze spalin.
Sprawdzian już blisko? Zrób test z całego działu
10 losowych pytań z tematów działu, wynik w procentach i ocena od 1 do 6. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.