✎Ściąga z działu
Czynniki rolnictwa i użytkowanie ziemi
- Przyroda wyznacza możliwości, a kapitał, technologia i polityka decydują, jak je wykorzystać. Dobra odpowiedź łączy oba rodzaje czynników.
- Okres wegetacyjny to część roku, w której średnia dobowa temperatura przekracza 5°C i rośliny mogą rosnąć. W Polsce trwa ok. 190–230 dni.
- Użytki rolne to grunty orne (pola), sady oraz łąki i pastwiska.
Zasięg głównych upraw i chowu
- Pszenica – strefa umiarkowana, ryż – Azja monsunowa, kawa – Brazylia, kakao – Afryka Zachodnia, soja – Brazylia i USA.
Typy rolnictwa: ekstensywne, intensywne i ekologiczne (rozszerzenie)
- Ekstensywne i intensywne opisują nakłady na 1 ha, a nie poziom techniki. Rolnictwo ekologiczne nie jest ekstensywne z definicji – może wymagać dużo pracy.
- Rolnictwo ekstensywne: niskie nakłady pracy i kapitału na 1 ha, niskie plony z hektara. Przykłady: pasterstwo koczownicze (Sahel, Mongolia), rolnictwo żarowe w lasach tropikalnych (pole po wypaleniu lasu uprawia się kilka lat i porzuca).
- Rolnictwo intensywne: wysokie nakłady na 1 ha i wysokie plony. Bywa pracochłonne (ryż na tarasach w Azji monsunowej – dużo pracy rąk) albo kapitałochłonne (szklarnie Holandii, zmechanizowane farmy).
Rośliny modyfikowane genetycznie (GMO) (rozszerzenie)
- Korzyści i ryzyka GMO należą do różnych porządków: biologicznego, ekonomicznego i społecznego. Ocena wymaga ich zestawienia, a nie jednego hasła.
- GMO (organizm genetycznie zmodyfikowany) ma materiał genetyczny zmieniony metodami inżynierii genetycznej, zwykle przez wprowadzenie genu z innego organizmu. To nie to samo co klasyczna hodowla czy krzyżowanie odmian.
- Kukurydza Bt ma gen bakterii, dzięki któremu wytwarza białko trujące dla niektórych owadów (np. omacnicy prosowianki).
Lesistość i gospodarka leśna
- Lesistość to odsetek powierzchni zajęty przez lasy. Lasy pełnią funkcje przyrodnicze, społeczne i gospodarcze, a nie tylko dostarczają drewna.
- Lesistość: L = Pl przez P · 100%, gdzie L – lesistość [%], Pl – powierzchnia lasów [km²], P – powierzchnia obszaru [km²].
- Dane: P = 200 000 km², Pl = 60 000 km².
Łowiska, akwakultura i zasoby wód śródlądowych
- Bogate łowiska są tam, gdzie wody są żyzne dzięki biogenom (szelf, upwelling, styk prądów). Akwakultura odciąża morza, ale bez kontroli sama obciąża środowisko.
- Akwakultura to hodowla organizmów wodnych: ryb, skorupiaków, mięczaków i glonów.
- Szanse: białko dla rosnącej ludności bez wyczerpywania dzikich populacji, miejsca pracy.
?Próbny sprawdzian
Pytania z każdego tematu działu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź z wyjaśnieniem.
Który czynnik rolnictwa jest przyrodniczy?
- APolityka rolna
- BKapitał
- CWielkość gospodarstw
- DDługość okresu wegetacyjnego
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Długość okresu wegetacyjnego – Okres wegetacyjny wynika z klimatu.
Który czynnik rolnictwa jest pozaprzyrodniczy?
- AGleby
- BMechanizacja
- CRzeźba terenu
- DOpady
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Mechanizacja – Mechanizacja zależy od kapitału, nie od środowiska.
Co należy do użytków rolnych?
- ATereny zabudowane i drogi
- BGrunty orne i lasy
- CGrunty orne, sady, łąki i pastwiska
- DTylko pola uprawne
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Grunty orne, sady, łąki i pastwiska – Lasy nie są użytkami rolnymi.
W której części świata uprawia się najwięcej ryżu?
- ANa Wielkich Równinach
- BW Australii Środkowej
- CW Azji monsunowej
- DW Sahelu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: W Azji monsunowej – Ryż potrzebuje dużo wody, której dostarczają monsuny.
Który kraj jest największym producentem kawy?
- AEtiopia
- BBrazylia
- CKolumbia
- DWietnam
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Brazylia – Brazylia daje prawie ⅓ światowych zbiorów kawy, a Wietnam jest drugi.
Który kraj jest największym producentem kakao?
- AIndonezja
- BWybrzeże Kości Słoniowej
- CKenia
- DBrazylia
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Wybrzeże Kości Słoniowej – Wybrzeże Kości Słoniowej daje ok. 40% kakao świata.
Jak oblicza się lesistość?
- ALiczba drzew / liczba ludności
- BPowierzchnia lasów / powierzchnia obszaru · 100%
- CPowierzchnia lasów / powierzchnia użytków rolnych · 100%
- DPowierzchnia obszaru / powierzchnia lasów · 100%
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Powierzchnia lasów / powierzchnia obszaru · 100% – Lesistość to odsetek powierzchni zajęty przez lasy.
Obszar ma 200 000 km², a lasy 60 000 km². Jaka jest lesistość?
- A3%
- B333%
- C30%
- D33%
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: 30% – 60 000 / 200 000 · 100% = 30%.
Gmina ma 80 km², a lasy zajmują 20 km². Jaka jest jej lesistość?
- A25%
- B400%
- C40%
- D20%
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: 25% – 20 / 80 · 100% = 25%.
Czym jest upwelling?
- AZanikiem prądów morskich
- BWypływaniem zimnych, bogatych w biogeny wód głębinowych ku powierzchni
- COpadaniem ciepłej wody na dno
- DWzrostem poziomu morza
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Wypływaniem zimnych, bogatych w biogeny wód głębinowych ku powierzchni – Biogeny karmią plankton, a ten ryby.
Gdzie leży łowisko u wybrzeży Peru?
- ANa północno-wschodnim Atlantyku
- BNa północno-zachodnim Pacyfiku
- CNa Oceanie Indyjskim
- DNa południowo-wschodnim Pacyfiku
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Na południowo-wschodnim Pacyfiku – Peru leży na zachodnim wybrzeżu Ameryki Południowej, czyli na wschodnim brzegu południowego Pacyfiku.
Dlaczego wody szelfowe są bogate w ryby?
- ANie ma w nich prądów
- BSą najcieplejsze na świecie
- CSą płytkie, nasłonecznione i zasobne w biogeny
- DSą najbardziej słone
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Są płytkie, nasłonecznione i zasobne w biogeny – W płytkiej, żyznej wodzie dobrze rozwija się plankton.
Sprawdzian już blisko? Zrób test z całego działu
10 losowych pytań z tematów działu, wynik w procentach i ocena od 1 do 6. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.