1Gdzie są łowiska
- Najbogatsze łowiska leżą na płytkich wodach szelfowych oraz tam, gdzie do powierzchni docierają wody głębinowe bogate w biogeny (związki azotu i fosforu). Biogeny karmią plankton, a plankton – ryby.
- Dzieje się tak przy upwellingu (np. u wybrzeży Peru, gdzie łowi się sardele) i na styku prądów ciepłych i zimnych (np. u wybrzeży Japonii i Nowej Fundlandii).
- Główne łowiska: północno-zachodni Pacyfik (największe), południowo-wschodni Pacyfik i północno-wschodni Atlantyk (Morze Północne, Morze Norweskie).
2Przełowienie
- Ponad ⅓ stad ryb morskich jest przełowiona, czyli łowi się je szybciej, niż się odradzają (FAO, dane z 2021 r.).
- Przykłady: załamanie połowów dorsza u Nowej Fundlandii w 1992 r.; w Bałtyku od 2019 r. obowiązuje zakaz połowów dorsza wschodniego.
Czym jest upwelling?
Biogeny karmią plankton, a ten ryby.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Akwakultura
- Akwakultura to hodowla organizmów wodnych: ryb, skorupiaków, mięczaków i glonów.
- Według FAO w 2022 r. po raz pierwszy przewyższyła połowy w produkcji zwierząt wodnych. W 2024 r. dała 103 mln t (53%), a połowy ok. 92 mln t. Największym producentem są Chiny.
- Szanse: białko dla rosnącej ludności bez wyczerpywania dzikich populacji, miejsca pracy.
- Zagrożenia: eutrofizacja wód (odchody, resztki paszy), antybiotyki, ucieczki obcych gatunków, choroby przenoszone na dzikie ryby, niszczenie lasów namorzynowych pod stawy krewetek (Azja Południowo-Wschodnia).
4Wody śródlądowe
- Jezioro Wiktorii: okoń nilowy, wprowadzony w latach 50. XX w., zwiększył połowy, ale przyczynił się do wyginięcia wielu endemicznych gatunków pielęgnic.
- Mekong to jedno z największych rybołówstw śródlądowych świata, a zapory zakłócają wędrówki ryb.
- W Polsce akwakulturę śródlądową tworzą stawy karpiowe, np. w Dolinie Baryczy i w okolicach Zatora.
Bogate łowiska są tam, gdzie wody są żyzne dzięki biogenom (szelf, upwelling, styk prądów). Akwakultura odciąża morza, ale bez kontroli sama obciąża środowisko.
Uznawanie ciepłych mórz tropikalnych za najbogatsze w ryby – liczy się dopływ biogenów, a nie temperatura. Drugi błąd: traktowanie akwakultury jako rozwiązania bez skutków ubocznych.
Jaki skutek miało wprowadzenie okonia nilowego do Jeziora Wiktorii?
Drapieżny okoń wytępił wiele rodzimych pielęgnic.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Łowiska, akwakultura i zasoby wód śródlądowych
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Bogate łowiska są tam, gdzie wody są żyzne dzięki biogenom (szelf, upwelling, styk prądów). Akwakultura odciąża morza, ale bez kontroli sama obciąża środowisko.
- Akwakultura to hodowla organizmów wodnych: ryb, skorupiaków, mięczaków i glonów.
- Szanse: białko dla rosnącej ludności bez wyczerpywania dzikich populacji, miejsca pracy.
- Zagrożenia: eutrofizacja wód (odchody, resztki paszy), antybiotyki, ucieczki obcych gatunków, choroby przenoszone na dzikie ryby, niszczenie lasów namorzynowych pod stawy krewetek (Azja Południowo-Wschodnia).
- Jezioro Wiktorii: okoń nilowy, wprowadzony w latach 50. XX w., zwiększył połowy, ale przyczynił się do wyginięcia wielu endemicznych gatunków pielęgnic.
- Mekong to jedno z największych rybołówstw śródlądowych świata, a zapory zakłócają wędrówki ryb.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Czym jest upwelling?
- AZanikiem prądów morskich
- BWypływaniem zimnych, bogatych w biogeny wód głębinowych ku powierzchni
- COpadaniem ciepłej wody na dno
- DWzrostem poziomu morza
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Wypływaniem zimnych, bogatych w biogeny wód głębinowych ku powierzchni – Biogeny karmią plankton, a ten ryby.
Gdzie leży łowisko u wybrzeży Peru?
- ANa północno-wschodnim Atlantyku
- BNa północno-zachodnim Pacyfiku
- CNa Oceanie Indyjskim
- DNa południowo-wschodnim Pacyfiku
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Na południowo-wschodnim Pacyfiku – Peru leży na zachodnim wybrzeżu Ameryki Południowej, czyli na wschodnim brzegu południowego Pacyfiku.
Dlaczego wody szelfowe są bogate w ryby?
- ANie ma w nich prądów
- BSą najcieplejsze na świecie
- CSą płytkie, nasłonecznione i zasobne w biogeny
- DSą najbardziej słone
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Są płytkie, nasłonecznione i zasobne w biogeny – W płytkiej, żyznej wodzie dobrze rozwija się plankton.
Co oznacza przełowienie?
- AHodowlę ryb w stawach
- BŁowienie tylko w wodach śródlądowych
- CBrak połowów
- DŁowienie ryb szybciej, niż ich populacja się odradza
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Łowienie ryb szybciej, niż ich populacja się odradza – Przykładem jest załamanie połowów dorsza u Nowej Fundlandii.
Jaki udział w produkcji zwierząt wodnych miała akwakultura w 2024 r. (FAO)?
- AOk. 53%
- BOk. 5%
- COk. 25%
- DOk. 90%
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Ok. 53% – Hodowla dała 103 mln t, a połowy ok. 92 mln t.
Który kraj jest największym producentem akwakultury?
- ANorwegia
- BPolska
- CChiny
- DPeru
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Chiny – Według FAO Chiny dają ponad połowę światowej akwakultury.
Które zagrożenie wiąże się z hodowlą krewetek w Azji?
- ASpadek zasolenia oceanów
- BNiszczenie lasów namorzynowych
- CWzrost lesistości
- DZanik upwellingu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Niszczenie lasów namorzynowych – Pod stawy wycina się namorzyny chroniące wybrzeża.
Jaki skutek miało wprowadzenie okonia nilowego do Jeziora Wiktorii?
- AWysychanie jeziora
- BWzrost połowów i wyginięcie wielu endemicznych ryb
- CSpadek połowów do zera
- DWyłącznie korzyści dla przyrody
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Wzrost połowów i wyginięcie wielu endemicznych ryb – Drapieżny okoń wytępił wiele rodzimych pielęgnic.
Cały dział „Rolnictwo, lasy i rybactwo”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.