✎Ściąga z działu
Klimat Polski i okres wegetacyjny
- Klimat Polski jest przejściowy, a kontynentalizm rośnie ku wschodowi. Klimat regionu opisujesz z map i danych: temperatura, opady, amplituda i długość okresu wegetacyjnego.
- Okres wegetacyjny to dni ze średnią dobową temperaturą powyżej 5°C. Trwa ok. 200–220 dni na zachodzie i Nizinie Śląskiej, a ok. 180 dni lub krócej na Suwalszczyźnie i w górach.
- Zakopane (855 m n.p.m.) jest chłodniejsze przez wysokość i ma ok. 1145 mm opadów, ponad dwa razy więcej niż Wrocław (541 mm), bo góry wymuszają wznoszenie wilgotnego powietrza.
Rzeki i jeziora Polski
- Wisła i Odra to dwa największe dorzecza, a Bałtyk jest zlewiskiem prawie całej Polski. Jeziora pojezierzy są dziełem lądolodu.
- Dorzecze to obszar, z którego wody spływają do jednej rzeki głównej i jej dopływów; jego granica to dział wodny. Zlewisko to obszar odwadniany do określonego morza.
- Reżim rzeczny to roczny rytm przepływu. Rzeki nizinne zasilają głównie wody roztopowe i deszcz: wezbranie jest wiosną, a niżówki latem i jesienią. Rzeki górskie mają też wezbrania letnie po ulewach.
Niedobory wody i retencja
- Niedobór wody wynika z klimatu, zużycia, melioracji i uszczelnienia terenu. Retencję zwiększasz na wsi (mokradła, zastawki) i w mieście (zieleń, zbiorniki na deszczówkę).
- Retencja zatrzymuje wodę w krajobrazie i opóźnia jej odpływ. Naturalna: gleby, torfowiska, mokradła, jeziora, lasy. Sztuczna: zbiorniki zaporowe, stawy, rowy z zastawkami.
- Klimat: małe opady i silne parowanie latem. Zużycie: przemysł, energetyka, rolnictwo i gospodarstwa domowe. Melioracje: odwodnione łąki i bagna tracą retencję. Zabudowa: asfalt i beton uszczelniają miasto, więc woda spływa kanalizacją, zamiast wsiąkać.
Żuławy Wiślane i polskie wybrzeże (rozszerzenie)
- Żuławy leżą częściowo poniżej poziomu morza i potrzebują wałów oraz pompowni. Wybrzeże niskie to akumulacja (mierzeje), wysokie to abrazja (klify).
?Próbny sprawdzian
Pytania z każdego tematu działu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź z wyjaśnieniem.
Dlaczego klimat Polski nazywamy przejściowym?
- ATemperatura nigdy się nie zmienia
- BLeży w strefie okołobiegunowej
- CNapływa na przemian powietrze morskie i kontynentalne
- DPanuje w nim klimat równikowy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Napływa na przemian powietrze morskie i kontynentalne – Polska leży między wpływami Atlantyku a wnętrza Eurazji, więc masy powietrza często się zmieniają.
Jak zmienia się kontynentalizm klimatu w Polsce?
- AJest wszędzie taki sam
- BRośnie ku morzu
- CRośnie ku wschodowi
- DRośnie ku zachodowi
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Rośnie ku wschodowi – Wpływ oceanu słabnie na wschód, więc zimy są mroźniejsze, a amplituda większa.
Najcieplejszy miesiąc w Suwałkach ma 18,1°C, a najchłodniejszy −3,3°C. Ile wynosi amplituda roczna?
- A14,8°C
- B7,2°C
- C18,1°C
- D21,4°C
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: 21,4°C – A = 18,1 − (−3,3) = 21,4°C; 14,8 to błąd odjęcia liczby ujemnej bez zmiany znaku.
Dorzecze to obszar, z którego wody spływają
- Ado jednego jeziora
- Btylko do rzek górskich
- Cdo jednego morza
- Ddo jednej rzeki głównej wraz z dopływami
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: do jednej rzeki głównej wraz z dopływami – Obszar odwadniany do morza to zlewisko; dorzecze dotyczy jednej rzeki.
Jaka część Polski leży w zlewisku Morza Bałtyckiego?
- AOk. 75%
- BOk. 54%
- COk. 34%
- DOk. 99%
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Ok. 99% – 54% to dorzecze Wisły, a 34% – dorzecze Odry; razem z rzekami Przymorza daje to prawie całą Polskę.
Dorzecze Wisły zajmuje około
- A54% powierzchni Polski
- B12%
- C99%
- D34%
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: 54% powierzchni Polski – Wisła ma największe dorzecze (ok. 54%), a Odra ok. 34%.
Retencja to
- Aparowanie wody z oceanu
- Bzatrzymywanie wody i opóźnianie jej odpływu
- Cszybkie odprowadzanie wody do morza
- Doczyszczanie ścieków
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: zatrzymywanie wody i opóźnianie jej odpływu – Naturalna i sztuczna retencja wydłużają czas, w którym woda zostaje w krajobrazie.
Średni odpływ rzek Polski to ok. 60 mld m³, a ludność ok. 37,5 mln. Ile wynoszą zasoby wodne na mieszkańca?
- AOk. 1 600 m³ rocznie
- BOk. 625 m³ rocznie
- COk. 16 000 m³ rocznie
- DOk. 160 m³ rocznie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Ok. 1 600 m³ rocznie – 60 000 000 000 m³ : 37 500 000 = 1 600 m³ na osobę; inne wyniki to błędy w liczbie zer albo odwrócony iloraz.
Jaką część średniego rocznego odpływu rzek zatrzymują sztuczne zbiorniki w Polsce?
- AOk. 0,5%
- BOk. 6,5%
- COk. 65%
- DOk. 15%
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Ok. 6,5% – Zbiorniki mieszczą ok. 4 mld m³, czyli ok. 6,5–7% odpływu; 15% to szacowane możliwości.
Sprawdzian już blisko? Zrób test z całego działu
10 losowych pytań z tematów działu, wynik w procentach i ocena od 1 do 6. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.