1Dorzecze i zlewisko
- Dorzecze to obszar, z którego wody spływają do jednej rzeki głównej i jej dopływów; jego granica to dział wodny. Zlewisko to obszar odwadniany do określonego morza.
- Ok. 99% Polski leży w zlewisku Morza Bałtyckiego. Resztę stanowią małe fragmenty zlewisk Morza Północnego (dopływy Łaby w Sudetach) i Czarnego (Orawa, Strwiąż). Dorzecze Wisły zajmuje ok. 54% powierzchni kraju, a Odry ok. 34%.
2Jak płyną rzeki
- Dorzecze Wisły jest asymetryczne: większe są dopływy prawe (San, Bug z Narwią) niż lewe (Pilica, Bzura). Karpackie dopływy prawe przynoszą gwałtowne wezbrania letnie.
- Reżim rzeczny to roczny rytm przepływu. Rzeki nizinne zasilają głównie wody roztopowe i deszcz: wezbranie jest wiosną, a niżówki latem i jesienią. Rzeki górskie mają też wezbrania letnie po ulewach.
- Duże rzeki płyną odcinkami równoleżnikowo w pradolinach, a ku morzu południkowo.
Dorzecze to obszar, z którego wody spływają
Obszar odwadniany do morza to zlewisko; dorzecze dotyczy jednej rzeki.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Jeziora
- Najwięcej jezior jest na pojezierzach: Pomorskim, Mazurskim i Wielkopolskim. Największe jest Śniardwy (ok. 113 km²), najgłębsze Hańcza (ok. 108 m).
| Typ jeziora | Jak powstało | Przykład |
|---|---|---|
| rynnowe | w rynnie wyżłobionej przez wody pod lądolodem; długie i głębokie | Hańcza, Gopło |
| morenowe | w zagłębieniu moreny dennej; rozległe i płytkie | Śniardwy, Mamry |
| wytopiskowe | po wytopieniu bryły martwego lodu | małe „oczka” |
| przybrzeżne | odcięte mierzeją od morza | Łebsko, Gardno |
4Sztuczne zbiorniki
- Solina jest największa pod względem pojemności, a Zbiornik Włocławski pod względem powierzchni. Jeziorsko to duży zbiornik retencyjny na Warcie.
- Zbiorniki pełnią funkcje retencyjne, przeciwpowodziowe, energetyczne, rekreacyjne i wodociągowe, ale zatrzymują osady i ryby wędrowne i zmieniają ekosystem rzeki.
Wisła i Odra to dwa największe dorzecza, a Bałtyk jest zlewiskiem prawie całej Polski. Jeziora pojezierzy są dziełem lądolodu.
Mylenie dorzecza ze zlewiskiem. Dorzecze to obszar jednej rzeki, a zlewisko to obszar odwadniany do jednego morza.
Który zbiornik jest największy pod względem pojemności?
Solina ma największą pojemność, a Zbiornik Włocławski – największą powierzchnię; Śniardwy to jezioro naturalne.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Rzeki i jeziora Polski
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Wisła i Odra to dwa największe dorzecza, a Bałtyk jest zlewiskiem prawie całej Polski. Jeziora pojezierzy są dziełem lądolodu.
- Dorzecze to obszar, z którego wody spływają do jednej rzeki głównej i jej dopływów; jego granica to dział wodny. Zlewisko to obszar odwadniany do określonego morza.
- Reżim rzeczny to roczny rytm przepływu. Rzeki nizinne zasilają głównie wody roztopowe i deszcz: wezbranie jest wiosną, a niżówki latem i jesienią. Rzeki górskie mają też wezbrania letnie po ulewach.
- Solina jest największa pod względem pojemności, a Zbiornik Włocławski pod względem powierzchni. Jeziorsko to duży zbiornik retencyjny na Warcie.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Dorzecze to obszar, z którego wody spływają
- Ado jednego jeziora
- Btylko do rzek górskich
- Cdo jednego morza
- Ddo jednej rzeki głównej wraz z dopływami
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: do jednej rzeki głównej wraz z dopływami – Obszar odwadniany do morza to zlewisko; dorzecze dotyczy jednej rzeki.
Jaka część Polski leży w zlewisku Morza Bałtyckiego?
- AOk. 75%
- BOk. 54%
- COk. 34%
- DOk. 99%
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Ok. 99% – 54% to dorzecze Wisły, a 34% – dorzecze Odry; razem z rzekami Przymorza daje to prawie całą Polskę.
Dorzecze Wisły zajmuje około
- A54% powierzchni Polski
- B12%
- C99%
- D34%
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: 54% powierzchni Polski – Wisła ma największe dorzecze (ok. 54%), a Odra ok. 34%.
Które dopływy Wisły są prawe?
- APilica i Bzura
- BNysa Kłodzka i Bóbr
- CSan i Bug z Narwią
- DWarta i Noteć
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: San i Bug z Narwią – Pilica i Bzura to dopływy lewe, a Warta, Noteć, Nysa Kłodzka i Bóbr należą do dorzecza Odry.
Największym jeziorem w Polsce jest
- AŁebsko
- BŚniardwy
- CMamry
- DHańcza
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Śniardwy – Śniardwy mają ok. 113 km²; Hańcza jest najgłębsza, ale nie największa.
Jezioro długie, wąskie i głębokie, jak Hańcza, to najczęściej jezioro
- Arynnowe
- Bmorenowe
- Cprzybrzeżne
- Dwytopiskowe
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: rynnowe – Rynna wyżłobiona przez wody pod lądolodem daje długie i głębokie jezioro.
Który zbiornik jest największy pod względem pojemności?
- ASolina
- BJeziorsko
- CZbiornik Włocławski
- DŚniardwy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Solina – Solina ma największą pojemność, a Zbiornik Włocławski – największą powierzchnię; Śniardwy to jezioro naturalne.
Jezioro Łebsko jest jeziorem
- Aprzybrzeżnym
- Bwytopiskowym
- Crynnowym
- Dkrasowym
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: przybrzeżnym – Łebsko oddziela od morza Mierzeja Łebska – to typowe jezioro wybrzeża niskiego.
Cały dział „Klimat i wody Polski”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.