1Żuławy Wiślane
- To delta Wisły, usypana z osadów rzeki w płytkiej zatoce. Część Żuław to depresja. Najniżej położony punkt Polski leży koło wsi Marzęcino: ok. 2,2 m p.p.m. (GUS od 2023 r.; wcześniej podawano okolice Raczek Elbląskich, ok. 1,8 m p.p.m.).
- Rzeczne mady są bardzo żyzne, więc rolnictwo ma tu świetne warunki. Teren trzeba jednak bronić przed wodą: poldery otoczone wałami, gęsta sieć rowów i kanałów oraz pompownie, które przepompowują wodę z pól do rzek. Pierwsze osuszanie prowadzono już w średniowieczu, potem rozwinęli je osadnicy olęderscy.
- Zagrożeniem są powodzie z rzeki i cofka, czyli spiętrzenie wody w ujściu przez silny wiatr od morza.
2Wybrzeże niskie
- To wybrzeże akumulacyjne: fale i prądy odkładają piasek. Powstają plaże, wydmy, mierzeje (Helska, Wiślana, Łebska), jeziora przybrzeżne i zalewy.
- Przy polskim brzegu przeważają wiatry zachodnie, więc prądy przybrzeżne przesuwają piasek głównie z zachodu na wschód. Dlatego Mierzeja Helska rosła ku wschodowi. Wydmy ruchome w Słowińskim Parku Narodowym wędrują pod wpływem wiatru.
Dlaczego Mierzeja Helska rosła ku wschodowi?
Przy przewadze wiatrów zachodnich piasek wędruje wzdłuż brzegu na wschód.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Wybrzeże wysokie
- To wybrzeże abrazyjne. Abrazja to niszczenie brzegu przez fale, które podcinają wysoczyznę morenową i tworzą klify, np. w Orłowie, Jastrzębiej Górze i na wyspie Wolin.
| Cecha | Niskie | Wysokie |
|---|---|---|
| Proces | akumulacja | abrazja |
| Formy | plaże, wydmy, mierzeje | klify, wąskie plaże |
| Przykład | Mierzeja Helska | Orłowo |
Żuławy leżą częściowo poniżej poziomu morza i potrzebują wałów oraz pompowni. Wybrzeże niskie to akumulacja (mierzeje), wysokie to abrazja (klify).
Pisanie, że klif powstał z osadów odłożonych przez morze. Klif to wynik abrazji, czyli niszczenia wysoczyzny, a mierzeja – akumulacji.
✎Ściąga: Żuławy Wiślane i polskie wybrzeże
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Żuławy leżą częściowo poniżej poziomu morza i potrzebują wałów oraz pompowni. Wybrzeże niskie to akumulacja (mierzeje), wysokie to abrazja (klify).
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Żuławy Wiślane to
- Adolina krasowa
- Bwysoczyzna lessowa
- Cdelta Wisły z terenami depresyjnymi
- Dpas moren czołowych
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: delta Wisły z terenami depresyjnymi – Żuławy to płaska delta Wisły, częściowo położona poniżej poziomu morza.
Najniżej położony punkt Polski leży
- Anad jeziorem Hańcza
- Bna Żuławach Wiślanych koło Marzęcina
- Cw Bieszczadach
- Dna Helu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: na Żuławach Wiślanych koło Marzęcina – To depresja ok. 2,2 m p.p.m. (GUS od 2023 r.; dawniej podawano Raczki Elbląskie, ok. 1,8 m p.p.m.).
Do czego służą pompownie na polderach?
- ADo nawadniania pól wodą morską
- BDo przepompowania wody z nisko położonych pól do rzek
- CDo wydobycia soli
- DDo produkcji prądu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Do przepompowania wody z nisko położonych pól do rzek – Pola leżą niżej niż lustro rzek i morza, więc woda nie odpłynie sama.
Cofka to
- Aspadek temperatury wody
- Bspiętrzenie wody w ujściu rzeki przez wiatr od morza
- Codpływ wody z polderu
- Dcofanie się lodowca
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: spiętrzenie wody w ujściu rzeki przez wiatr od morza – Silny wiatr wpycha wodę morską w ujście i podnosi poziom rzeki.
Wybrzeże niskie powstaje głównie dzięki
- Afałdowaniu
- Bwulkanizmowi
- Cakumulacji osadów
- Dabrazji
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: akumulacji osadów – Piasek odkładany przez fale i prądy tworzy plaże, wydmy i mierzeje.
Dlaczego Mierzeja Helska rosła ku wschodowi?
- ALądolód usypał ją z gliny
- BWisła przynosi piasek z południa
- CFale niszczą jej wschodni koniec
- DPrądy przybrzeżne przenoszą piasek głównie z zachodu na wschód
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Prądy przybrzeżne przenoszą piasek głównie z zachodu na wschód – Przy przewadze wiatrów zachodnich piasek wędruje wzdłuż brzegu na wschód.
Przykład wybrzeża wysokiego to
- AMierzeja Łebska
- BMierzeja Helska
- Cklif w Orłowie
- DMierzeja Wiślana
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: klif w Orłowie – Orłowo, Jastrzębia Góra i Wolin mają klify, a mierzeje należą do wybrzeża niskiego.
Jakie gleby dominują na Żuławach?
- ACzarnoziemy
- BRędziny
- CMady
- DBielicowe
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Mady – Mady powstają z osadów rzecznych i są bardzo żyzne.
Cały dział „Klimat i wody Polski”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.