✎Ściąga z działu
Tolerancja, bioindykacja i formy życiowe roślin (rozszerzenie)
- Wąska tolerancja robi z organizmu czuły przyrząd pomiarowy, szeroka z niego wytrzymałego uniwersalistę.
- Sukulenty magazynują wodę w tkance wodonośnej (np. kaktusy); to typowa adaptacja kserofitów.
Populacja, metapopulacja i regulacja liczebności (rozszerzenie)
- Metapopulacja to zbiór subpopulacji w płatach siedliska połączonych migracją. W jednym płacie populacja może wymrzeć, a imigranci z innych odtwarzają ją. Migracje i przepływ genów chronią małe populacje przed wymarciem i utratą zmienności. Korytarze ekologiczne (np. zadrzewienia, przejścia dla zwierząt) ułatwiają wędrówki w rozdrobnionym krajobrazie.
- Zagęszczenie: D = N przez S, gdzie D – zagęszczenie, N – liczebność, S – powierzchnia (np. ha) lub objętość. Przykład: 200 osobników na 4 ha → D = 200 przez 4 = 50 osobników/ha.
- Zmiana liczebności = urodzenia + imigracja − zgony − emigracja.
Relacje i sieci pokarmowe: analiza danych (rozszerzenie)
- Sieć pokazuje wiele połączeń naraz; ten sam gatunek może być konsumentem różnych rzędów w różnych łańcuchach.
- Strzałka biegnie od zjadanego do zjadającego, czyli w kierunku przepływu materii i energii. Nie utożsamiaj jej z atakiem drapieżnika.
Energia i cykle materii: węgiel i azot (rozszerzenie)
- Sprawność przekazywania energii = energia poziomu przez energia poprzedniego poziomu · 100%. Gdzie: energia poziomu – energia przyswojona przez dany poziom troficzny (np. w kJ·m⁻²·rok⁻¹), energia poprzedniego poziomu – energia poziomu niżej (te same jednostki). Wynik w %.
Sukcesja ekologiczna (rozszerzenie)
- Sukcesja nie jest wędrówką do z góry ustalonego celu. Interpretuj ją przez zmiany warunków i działalność organizmów.
- Sukcesja ekologiczna to kierunkowa zmiana składu gatunkowego i budowy ekosystemu w czasie. Motorem są organizmy, które zmieniają warunki: tworzą glebę, dają cień, zatrzymują wodę, zmieniają mikroklimat, a to umożliwia osiedlenie kolejnych gatunków.
- Zbiorowisko schyłkowe (klimaks) to względnie trwałe stadium, w którym skład zmienia się powoli. To uproszczony model: rzeczywiste siedliska są zaburzane przez pożary, wichury czy człowieka, więc nie każde idzie tą samą trasą.
?Próbny sprawdzian
Pytania z każdego tematu działu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź z wyjaśnieniem.
Gatunek dobrze nadaje się na bioindykator, gdy
- Ajest drapieżnikiem szczytowym
- Bwystępuje wszędzie na świecie
- Cma wąski zakres tolerancji wobec danego czynnika
- Dma bardzo szeroki zakres tolerancji
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: ma wąski zakres tolerancji wobec danego czynnika – Tylko wąska tolerancja sprawia, że obecność lub brak gatunku coś mówi o czynniku.
Poza minimum i maksimum zakresu tolerancji gatunku
- Aorganizm nie jest w stanie przeżyć
- Bzawsze zwiększa się liczebność
- Ctempo życia jest największe
- Dorganizm ma optymalne warunki
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: organizm nie jest w stanie przeżyć – Granice zakresu wyznaczają wartości, przy których organizm nie przeżyje.
Gatunek A żyje w temperaturach 5–25°C, a gatunek B w 10–14°C. Który jest lepszym wskaźnikiem zmian temperatury?
- AA, bo ma szerszą tolerancję
- BB, bo ma węższą tolerancję
- CŻaden, bo temperatura nie jest czynnikiem
- DOba tak samo
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: B, bo ma węższą tolerancję – Gatunek o wąskiej tolerancji szybciej reaguje na zmiany czynnika.
W metapopulacji lokalna subpopulacja wymarła, a po roku w płacie znów pojawili się przedstawiciele gatunku. Najbardziej prawdopodobne wyjaśnienie to
- Aimigracja osobników z sąsiednich płatów
- Bwzrost pojemności całej biosfery
- Cwyłącznie nowe mutacje
- Dspontaniczne powstanie osobników
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: imigracja osobników z sąsiednich płatów – Płaty są połączone migracją, więc wymarłe populacje mogą zostać odtworzone.
Do czego służą korytarze ekologiczne?
- AIzolują populacje od siebie
- BZwiększają zagęszczenie w jednym płacie
- CUłatwiają migrację osobników między płatami siedlisk
- DZabezpieczają przed pogodą
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Ułatwiają migrację osobników między płatami siedlisk – Łączą rozdrobnione siedliska, wspierają przepływ genów i ratują małe populacje.
Oznakowano 50 osobników, w drugim odłowie złapano 40, w tym 10 oznakowanych. Szacowana liczebność populacji to
- A125
- B500
- C80
- D200
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: 200 – N = 50 · 40 przez 10 = 200.
Co oznacza strzałka w sieci pokarmowej?
- AKierunek ataku drapieżnika
- BKierunek migracji gatunku
- CKierunek przepływu światła
- DKierunek przepływu materii i energii od zjadanego do zjadającego
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Kierunek przepływu materii i energii od zjadanego do zjadającego – Strzałka biegnie od organizmu zjadanego do tego, który go zjada.
W sieci: trawa → mysz → sowa, trawa → mysz → lis, trawa → zając → lis. Ile jest łańcuchów pokarmowych?
- A6
- B4
- C2
- D3
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: 3 – Wypisujemy trasy od producenta do wierzchołka: dwie przez mysz i jedną przez zająca.
W łańcuchu trawa → zając → lis lis jest
- Aproducentem
- Bkonsumentem II rzędu
- Cdestruentem
- Dkonsumentem I rzędu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: konsumentem II rzędu – Zając jest I rzędu (roślinożerca), a lis zjada zająca.
Producenci mają 20 000 kJ, a konsumenci I rzędu 2 400 kJ. Ile wynosi sprawność przekazania energii na poziom konsumentów I rzędu?
- A8,3%
- B88%
- C12%
- D2,4%
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: 12% – 2400 przez 20000 · 100% = 12%.
Dlaczego łańcuchy pokarmowe są zwykle krótkie?
- AProducenci wytwarzają zbyt mało tlenu
- BZwierzęta nie umieją jeść drapieżników
- CEnergia krąży w ekosystemie jak materia
- DNa każdym poziomie znaczna część energii zostaje zużyta lub rozproszona jako ciepło
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Na każdym poziomie znaczna część energii zostaje zużyta lub rozproszona jako ciepło – Na wyższych poziomach dociera zbyt mało energii, by utrzymać liczne populacje.
Który proces uwalnia CO₂ do atmosfery?
- AOddychanie komórkowe i rozkład martwej materii
- BWiązanie N₂
- CDenitryfikacja
- DFotosynteza
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Oddychanie komórkowe i rozkład martwej materii – Oddychanie, rozkład i spalanie wytwarzają CO₂, a fotosynteza go wiąże.
Jezioro wypłyca się i zarasta: rośliny wodne → szuwary → torfowisko → las olsowy. Co jest główną przyczyną tych zmian?
- AWyłącznie działalność człowieka
- BOrganizmy gromadzą szczątki i osady, zmieniając warunki dla kolejnych gatunków
- CMutacje roślin wodnych
- DCoroczne zmiany pogody bez udziału organizmów
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Organizmy gromadzą szczątki i osady, zmieniając warunki dla kolejnych gatunków – Sukcesja wynika z działalności organizmów, które przekształcają siedlisko.
Sukcesja ekologiczna to
- Asezonowa zmiana wyglądu lasu w ciągu roku
- Bdobowe wahania liczebności owadów
- Ckierunkowa zmiana składu gatunkowego i budowy ekosystemu w czasie
- Dcelowe przenoszenie gatunków przez człowieka na nowe tereny
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: kierunkowa zmiana składu gatunkowego i budowy ekosystemu w czasie – Sukcesja trwa lata lub stulecia; zmiany sezonowe powtarzają się co roku i nie zmieniają kierunkowo ekosystemu.
Co zwykle jest pierwszym etapem sukcesji pierwotnej na skale?
- AGatunki zbiorowiska schyłkowego
- BDuże ssaki
- CDrzewa liściaste
- DPorosty i mchy jako pionierzy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Porosty i mchy jako pionierzy – Pionierzy tolerują ubogie warunki i tworzą cienką warstwę gleby.
Sprawdzian już blisko? Zrób test z całego działu
10 losowych pytań z tematów działu, wynik w procentach i ocena od 1 do 6. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.