1Rdzeń i analiza wykresów
- Relacje między gatunkami (mutualizm, komensalizm, konkurencja, drapieżnictwo, pasożytnictwo), adaptacje i budowa sieci są w III klasie, dz. 3.3–3.5.
- Na wykresie liczebności drapieżnika i ofiary zwykle widać wahania cykliczne: najpierw rośnie liczba ofiar, potem drapieżników; ich nadmiar zmniejsza liczbę ofiar, a to powoduje spadek liczby drapieżników. Szczyt drapieżnika jest opóźniony względem szczytu ofiary. Przykład klasyczny to ryś i zając.
- Wniosek o zależności wolno wyciągnąć, gdy dane to wykazują (zbieżność w czasie, opóźnienie); samo podobieństwo wykresów nie dowodzi przyczyny.
2Sieć pokarmowa
- Strzałka biegnie od zjadanego do zjadającego, czyli w kierunku przepływu materii i energii. Nie utożsamiaj jej z atakiem drapieżnika.
- Przykład: trawa → mysz → sowa, trawa → mysz → lis, trawa → zając → lis. To trzy łańcuchy. Lis jest konsumentem II rzędu, a mysz I rzędu. Gdyby zniknęły lisy, rosłaby liczba myszy i zajęcy, co zmniejszałoby ilość trawy.
Sieć pokazuje wiele połączeń naraz; ten sam gatunek może być konsumentem różnych rzędów w różnych łańcuchach.
Czytanie „mysz → sowa” jako „mysz zjada sowę”. Strzałka znaczy „jest zjadana przez”: materia i energia płyną od myszy do sowy.
W sieci trawa → mysz → sowa, trawa → mysz → lis, trawa → zając → lis zniknęły lisy. Co stanie się, jeśli inne czynniki się nie zmienią?
Mniejsze zjadanie roślinożerców prowadzi do wzrostu ich liczby i nasilonego zjadania roślin.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Co zrobić z danymi
- Z fragmentu sieci wypisz wszystkie łańcuchy od producenta do wierzchołka, określ poziomy troficzne i przewidź skutki zmiany liczebności jednego gatunku. Rozdziel to, co wynika z danych, od hipotezy.
✎Ściąga: Relacje i sieci pokarmowe: analiza danych
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Sieć pokazuje wiele połączeń naraz; ten sam gatunek może być konsumentem różnych rzędów w różnych łańcuchach.
- Strzałka biegnie od zjadanego do zjadającego, czyli w kierunku przepływu materii i energii. Nie utożsamiaj jej z atakiem drapieżnika.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Co oznacza strzałka w sieci pokarmowej?
- AKierunek ataku drapieżnika
- BKierunek migracji gatunku
- CKierunek przepływu światła
- DKierunek przepływu materii i energii od zjadanego do zjadającego
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Kierunek przepływu materii i energii od zjadanego do zjadającego – Strzałka biegnie od organizmu zjadanego do tego, który go zjada.
W sieci: trawa → mysz → sowa, trawa → mysz → lis, trawa → zając → lis. Ile jest łańcuchów pokarmowych?
- A6
- B4
- C2
- D3
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: 3 – Wypisujemy trasy od producenta do wierzchołka: dwie przez mysz i jedną przez zająca.
W łańcuchu trawa → zając → lis lis jest
- Aproducentem
- Bkonsumentem II rzędu
- Cdestruentem
- Dkonsumentem I rzędu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: konsumentem II rzędu – Zając jest I rzędu (roślinożerca), a lis zjada zająca.
Na wykresie liczebności drapieżnika i ofiary maksimum drapieżnika następuje po maksimum ofiary. Najlepsze wyjaśnienie to
- Aoba gatunki nie wpływają na siebie
- Bofiary rozmnażają się dzięki drapieżnikom
- Cdrapieżniki rozmnażają się, gdy ofiary są liczne, a ich nadmiar obniża liczbę ofiar
- Ddrapieżniki zawsze wymierają pierwsze
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: drapieżniki rozmnażają się, gdy ofiary są liczne, a ich nadmiar obniża liczbę ofiar – Opóźnienie wynika z czasu potrzebnego na wzrost liczby drapieżników.
W sieci trawa → mysz → sowa, trawa → mysz → lis, trawa → zając → lis zniknęły lisy. Co stanie się, jeśli inne czynniki się nie zmienią?
- AMysz zacznie jeść zająca
- BWzrośnie liczba trawy
- CZwiększy się liczba myszy i zajęcy, a spadnie ilość trawy
- DSowy zaczną żywić się trawą
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Zwiększy się liczba myszy i zajęcy, a spadnie ilość trawy – Mniejsze zjadanie roślinożerców prowadzi do wzrostu ich liczby i nasilonego zjadania roślin.
Dwa gatunki roślin rosną w tym samym miejscu i oba zużywają tę samą ograniczoną ilość światła. To relacja
- Apasożytnictwa
- Bkonkurencji
- Cmutualizmu
- Dkomensalizmu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: konkurencji – Ten sam zasób ograniczony dla obu gatunków wywołuje konkurencję.
Które stwierdzenie o analizie danych jest poprawne?
- ADane nie wymagają porównania z kontrolą
- BStrzałka zawsze oznacza atak
- CPodobieństwo przebiegu dwóch wykresów samo nie dowodzi zależności przyczynowej
- DJeśli wykresy są podobne, na pewno jeden gatunek zjada drugi
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Podobieństwo przebiegu dwóch wykresów samo nie dowodzi zależności przyczynowej – Potrzebne są dodatkowe dane lub mechanizm, by uznać związek za przyczynowy.
W sieci pokarmowej destruenci
- Asą zawsze konsumentami III rzędu
- Brozkładają martwą materię, uwalniając substancje mineralne
- Cnie są potrzebni do obiegu materii
- Dwytwarzają materię organiczną z CO₂
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: rozkładają martwą materię, uwalniając substancje mineralne – Destruenci zamykają obieg materii w ekosystemie.
Cały dział „Ekologia”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.