1Metapopulacja
- Rdzeń (liczebność, zagęszczenie, struktury) jest w III klasie, dz. 3.2.
- Metapopulacja to zbiór subpopulacji w płatach siedliska połączonych migracją. W jednym płacie populacja może wymrzeć, a imigranci z innych odtwarzają ją. Migracje i przepływ genów chronią małe populacje przed wymarciem i utratą zmienności. Korytarze ekologiczne (np. zadrzewienia, przejścia dla zwierząt) ułatwiają wędrówki w rozdrobnionym krajobrazie.
2Jak liczyć i co zmienia liczebność
- Porównywalne dane wymagają tej samej metody liczenia, powierzchni i terminu.
- Metoda znakowania i powtórnego odłowu: N = M · n przez m, gdzie N – szacowana liczebność populacji, M – liczba osobników oznakowanych w pierwszym odłowie, n – liczba osobników schwytanych w drugim odłowie, m – liczba oznakowanych wśród n. Dane: M = 50, n = 40, m = 10. Obliczenia: N = 50 · 40 przez 10 = 200. Odpowiedź: ok. 200 osobników.
- Zagęszczenie: D = N przez S, gdzie D – zagęszczenie, N – liczebność, S – powierzchnia (np. ha) lub objętość. Przykład: 200 osobników na 4 ha → D = 200 przez 4 = 50 osobników/ha.
- Zmiana liczebności = urodzenia + imigracja − zgony − emigracja.
- Dodatek (modele wzrostu usunięto z podstawy w 2024 r.): gdy r to tempo wzrostu na osobnika (1/rok), wzrost wykładniczy opisuje ΔN przez Δt = r · N. Dane: N = 200, r = 0,5 na rok, więc ΔN przez Δt = 0,5 · 200 = 100 osobników na rok.
- Dodatek: wzrost logistyczny: ΔN przez Δt = r · N · K − N przez K, gdzie K – pojemność środowiska (największa liczebność, jaką środowisko utrzyma). Dla N = 200, K = 1000, r = 0,5: ΔN przez Δt = 0,5 · 200 · 800 przez 1000 = 80 osobników na rok.
Mała, izolowana populacja traszki traci zmienność genetyczną i maleje. Co najskuteczniej zmniejszy ryzyko jej wymarcia?
Imigranci zwiększają liczebność i wnoszą nowe allele, co ratuje małą populację.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Czynniki regulujące
- Zależne od zagęszczenia: konkurencja, drapieżnictwo, choroby, bo nasilają się, gdy osobników przybywa.
- Niezależne od zagęszczenia: pogoda, klęski żywiołowe, które zabijają niezależnie od tego, ilu jest osobników.
- Dodatek: strategia r (dużo małych potomków, brak opieki, niestabilne środowisko) i strategia K (mało potomków, opieka, liczebność blisko K). Krzywa przeżywania typu III pokazuje dużą śmiertelność młodych (ryby, owady), typu I małą aż do starości (duże ssaki).
Uznanie, że wymarcie jednej subpopulacji oznacza koniec metapopulacji. Dzięki migracji płat może zostać zasiedlony ponownie.
✎Ściąga: Populacja, metapopulacja i regulacja liczebności
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Metapopulacja to zbiór subpopulacji w płatach siedliska połączonych migracją. W jednym płacie populacja może wymrzeć, a imigranci z innych odtwarzają ją. Migracje i przepływ genów chronią małe populacje przed wymarciem i utratą zmienności. Korytarze ekologiczne (np. zadrzewienia, przejścia dla zwierząt) ułatwiają wędrówki w rozdrobnionym krajobrazie.
- Zagęszczenie: D = N przez S, gdzie D – zagęszczenie, N – liczebność, S – powierzchnia (np. ha) lub objętość. Przykład: 200 osobników na 4 ha → D = 200 przez 4 = 50 osobników/ha.
- Zmiana liczebności = urodzenia + imigracja − zgony − emigracja.
- Zależne od zagęszczenia: konkurencja, drapieżnictwo, choroby, bo nasilają się, gdy osobników przybywa.
- Niezależne od zagęszczenia: pogoda, klęski żywiołowe, które zabijają niezależnie od tego, ilu jest osobników.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
W metapopulacji lokalna subpopulacja wymarła, a po roku w płacie znów pojawili się przedstawiciele gatunku. Najbardziej prawdopodobne wyjaśnienie to
- Aimigracja osobników z sąsiednich płatów
- Bwzrost pojemności całej biosfery
- Cwyłącznie nowe mutacje
- Dspontaniczne powstanie osobników
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: imigracja osobników z sąsiednich płatów – Płaty są połączone migracją, więc wymarłe populacje mogą zostać odtworzone.
Do czego służą korytarze ekologiczne?
- AIzolują populacje od siebie
- BZwiększają zagęszczenie w jednym płacie
- CUłatwiają migrację osobników między płatami siedlisk
- DZabezpieczają przed pogodą
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Ułatwiają migrację osobników między płatami siedlisk – Łączą rozdrobnione siedliska, wspierają przepływ genów i ratują małe populacje.
Oznakowano 50 osobników, w drugim odłowie złapano 40, w tym 10 oznakowanych. Szacowana liczebność populacji to
- A125
- B500
- C80
- D200
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: 200 – N = 50 · 40 przez 10 = 200.
Które czynniki regulują liczebność w sposób zależny od zagęszczenia?
- AWybuch wulkanu, trzęsienie ziemi
- BOstra zima, huragan
- CPowódź, susza, pożar
- DKonkurencja, choroby zakaźne, drapieżnictwo
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Konkurencja, choroby zakaźne, drapieżnictwo – Takie czynniki nasilają się, gdy osobników jest więcej.
Na powierzchni 4 ha naliczono 200 osobników. Jakie jest zagęszczenie populacji?
- A800 osobników/ha
- B204 osobniki/ha
- C0,02 osobnika/ha
- D50 osobników/ha
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: 50 osobników/ha – D = N przez S = 200 przez 4 = 50 osobników na hektar.
Mała, izolowana populacja traszki traci zmienność genetyczną i maleje. Co najskuteczniej zmniejszy ryzyko jej wymarcia?
- ANasilenie kojarzenia krewniaczego
- BUsunięcie korytarzy ekologicznych
- CNapływ osobników z innych populacji (migracja, przepływ genów)
- DCałkowite odcięcie od sąsiednich płatów siedliska
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Napływ osobników z innych populacji (migracja, przepływ genów) – Imigranci zwiększają liczebność i wnoszą nowe allele, co ratuje małą populację.
Gatunek składa tysiące jaj, nie opiekuje się potomstwem, a większość młodych ginie. Do jakiej strategii i krzywej przeżywania pasuje?
- AStrategia r i krzywa typu III
- BStrategia r i krzywa typu I
- CStrategia K i krzywa typu I
- DStrategia K i krzywa typu III
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Strategia r i krzywa typu III – Dużo potomstwa, brak opieki i wysoka śmiertelność młodych to r i krzywa typu III.
Na stoku zniszczono las, zostawiając kilka kępek drzew. Które działanie najlepiej pomoże sowom?
- AWycięcie kolejnych kępek
- BUtworzenie pasów zadrzewień łączących kępki
- CPosadzenie jednego gatunku trawy
- DZakaz przemieszczania zwierząt
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Utworzenie pasów zadrzewień łączących kępki – Połączenie płatów ułatwia migrację i odtwarzanie lokalnych populacji.
Cały dział „Ekologia”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.