1Przepływ energii
- Rdzeń (przepływ energii, obieg materii) jest w III klasie, dz. 3.5.
- Sprawność przekazywania energii = energia poziomu przez energia poprzedniego poziomu · 100%. Gdzie: energia poziomu – energia przyswojona przez dany poziom troficzny (np. w kJ·m⁻²·rok⁻¹), energia poprzedniego poziomu – energia poziomu niżej (te same jednostki). Wynik w %.
- Przykład. Dane: producenci 10 000 kJ, konsumenci I rzędu 1 000 kJ, II rzędu 120 kJ. Obliczenia: 1000 przez 10000 · 100% = 10%, 120 przez 1000 · 100% = 12%. Odpowiedź: 10% i 12%, czyli typowo kilka do kilkunastu procent.
- Reszta energii jest zużyta w oddychaniu (ucieka jako ciepło), zostaje w niezjedzonych częściach i w odchodach. Dlatego łańcuchy są krótkie.
2Obieg węgla
- Węgiel jest w atmosferze (CO₂), biomasie, glebie, oceanach, skałach węglanowych i paliwach kopalnych. Fotosynteza wiąże CO₂ w związki organiczne; oddychanie, rozkład martwej materii przez destruentów i spalanie uwalniają go. Nadmiar CO₂ wzmacnia efekt cieplarniany.
Dlaczego łańcuchy pokarmowe są zwykle krótkie?
Na wyższych poziomach dociera zbyt mało energii, by utrzymać liczne populacje.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Obieg azotu
- Azot cząsteczkowy (N₂) jest w atmosferze, ale rośliny nie pobierają go wprost.
| Proces | Przemiana | Kto |
|---|---|---|
| wiązanie N₂ | N₂ → NH₄⁺ | bakterie wolno żyjące (np. Azotobacter), symbiotyczne (Rhizobium w brodawkach bobowatych), sinice |
| amonifikacja | materia organiczna → NH₄⁺ | destruenci |
| nitryfikacja | NH₄⁺ → NO₂⁻ → NO₃⁻ | bakterie nitryfikacyjne |
| denitryfikacja | NO₃⁻ → N₂ | bakterie w warunkach beztlenowych |
- Rośliny pobierają azotany i zużywają je do aminokwasów. Nadmiar nawozów trafia do wód i wywołuje eutrofizację (zakwity glonów, deficyt tlenu po ich rozkładzie).
Utożsamianie wiązania azotu z nitryfikacją. Wiązanie zmienia N₂ w jony amonowe, nitryfikacja utlenia jony amonowe do azotanów, a denitryfikacja zwraca N₂ do powietrza.
✎Ściąga: Energia i cykle materii: węgiel i azot
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Sprawność przekazywania energii = energia poziomu przez energia poprzedniego poziomu · 100%. Gdzie: energia poziomu – energia przyswojona przez dany poziom troficzny (np. w kJ·m⁻²·rok⁻¹), energia poprzedniego poziomu – energia poziomu niżej (te same jednostki). Wynik w %.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Producenci mają 20 000 kJ, a konsumenci I rzędu 2 400 kJ. Ile wynosi sprawność przekazania energii na poziom konsumentów I rzędu?
- A8,3%
- B88%
- C12%
- D2,4%
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: 12% – 2400 przez 20000 · 100% = 12%.
Dlaczego łańcuchy pokarmowe są zwykle krótkie?
- AProducenci wytwarzają zbyt mało tlenu
- BZwierzęta nie umieją jeść drapieżników
- CEnergia krąży w ekosystemie jak materia
- DNa każdym poziomie znaczna część energii zostaje zużyta lub rozproszona jako ciepło
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Na każdym poziomie znaczna część energii zostaje zużyta lub rozproszona jako ciepło – Na wyższych poziomach dociera zbyt mało energii, by utrzymać liczne populacje.
Który proces uwalnia CO₂ do atmosfery?
- AOddychanie komórkowe i rozkład martwej materii
- BWiązanie N₂
- CDenitryfikacja
- DFotosynteza
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Oddychanie komórkowe i rozkład martwej materii – Oddychanie, rozkład i spalanie wytwarzają CO₂, a fotosynteza go wiąże.
Bakterie w brodawkach korzeni bobowatych
- Azamieniają NH₄⁺ w NO₃⁻
- Bprzeprowadzają denitryfikację
- Cwiążą N₂ i przekształcają go w formy dostępne dla roślin
- Drozkładają azotany do azotu cząsteczkowego
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: wiążą N₂ i przekształcają go w formy dostępne dla roślin – To symbiotyczne bakterie wiążące azot atmosferyczny.
Nitryfikacja to
- Arozkład białek do NH₄⁺
- Butlenianie NH₄⁺ do NO₂⁻, a następnie NO₃⁻
- Cwiązanie N₂ przez sinice
- Dredukcja NO₃⁻ do N₂
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: utlenianie NH₄⁺ do NO₂⁻, a następnie NO₃⁻ – Przeprowadzają ją bakterie nitryfikacyjne.
W glebie podmokłej o niskiej zawartości tlenu zmniejsza się ilość azotanów, a rośnie ilość N₂ uwalnianego do powietrza. Który proces przeważa?
- ANitryfikacja
- BDenitryfikacja
- CAmonifikacja
- DWiązanie N₂
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Denitryfikacja – Bakterie beztlenowe redukują NO₃⁻ do N₂.
Po zastosowaniu dużej dawki nawozu azotowego w jeziorze doszło do zakwitu glonów, a po ich obumarciu do spadku tlenu. To zjawisko to
- Abioakumulacja
- Bdenitryfikacja
- Ceutrofizacja
- Dsukcesja pierwotna
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: eutrofizacja – Nadmiar biogenów przyspiesza rozwój producentów, a rozkład ich biomasy zużywa tlen.
Które twierdzenie o energii i materii w ekosystemie jest prawdziwe?
- AEnergia krąży, a materia płynie jednokierunkowo
- BEnergia i materia krążą, wracając do producentów
- CObie przepływają wyłącznie w jedną stronę
- DEnergia przepływa jednokierunkowo, a materia krąży
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Energia przepływa jednokierunkowo, a materia krąży – Energia ulega rozproszeniu jako ciepło i nie wraca do producentów.
Cały dział „Ekologia”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.