ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →
Język polski · powtórka działu · kl. 4

Synteza i język – powtórka do sprawdzianu

ogarniam.edu.pl · Język polski · klasa 4 LOściąga z działu · próbny test: ogarniam.edu.pl/lo/4/jezyk-polski/powtorka/synteza-i-jezyk/

Sprawdzian albo kartkówka z działu „Synteza i język”? Przeczytaj ściągę, rozwiąż próbny test (12 pytań z odpowiedziami), a potem sprawdź się w teście z wynikiem i oceną.

Test z działu · 10 pytańPróbny sprawdzian na tej stronie ↓

Tematy w dziale

✎Ściąga z działu

Literatura po 1939 roku: okresy, cenzura, drugi obieg i emigracja

  • Literatura po 1939 r. to kolejne okresy: wojna, rozrachunki, socrealizm, odwilż 1956, groteska i Nowa Fala, drugi obieg, wolne słowo po 1989 r. Obok nich trwa emigracja z paryską „Kulturą”.
  • Odwilż 1956 łagodzi cenzurę. Debiutują m.in. Herbert (Struna światła), Białoszewski (Obroty rzeczy), a w 1957 r. Mrożek (Słoń).

Motywy w lekturach całego etapu: wolność, władza, zło, pamięć, taniec

  • Motywy pozwalają łączyć lektury, ale porównanie ma sens, gdy wskażesz różnice funkcji i sensu. Najlepsze zestawy mają wspólny problem i różne odpowiedzi.
  • Motyw to powtarzający się element treści (np. wolność, władza, taniec, świadectwo). Pomaga zestawiać teksty, ale nie zastępuje interpretacji różnic.

Przemiany konwencji: parabola i groteska od Kafki do Mrożka (rozszerzenie)

  • Parabola i groteska zmieniają się w XX wieku: od nieprzejrzystego systemu (Kafka) przez zło bez twarzy (Camus) do zła z narzędziami (Orwell); od groteski katastroficznej (Witkacy) przez groteskę formy (Gombrowicz) do tragikomedii władzy (Mrożek).
  • Konwencja to zbiór reguł, według których zbudowany jest utwór (np. parabola, groteska, realizm). Czytelnik rozpoznaje ją i wie, jak czytać tekst.
  • Parabola to opowieść z uniwersalnym sensem ukrytym pod dosłowną historią.

Język w użyciu: funkcje, stylizacja, składnia, interpunkcja i ortografia

  • Funkcję języka rozpoznasz po celu wypowiedzi. Stylizacja zawsze ma cel. Imiesłowowy równoważnik wymaga tego samego podmiotu. Od 2026 r. nie z imiesłowami przymiotnikowymi oraz z przymiotnikami i przysłówkami we wszystkich stopniach piszemy łącznie.
  • Informatywna – przekazuje wiadomość. Ekspresywna – wyraża uczucia nadawcy. Impresywna – wpływa na odbiorcę. Poetycka – zwraca uwagę na samą formę. Metajęzykowa – mówi o języku. Fatyczna – nawiązuje lub podtrzymuje kontakt.
  • Stylizacja to naśladowanie cudzego stylu: archaizacja (dawny język), dialektyzacja (gwara), stylizacja potoczna lub biblijna. Zawsze dopisz cel: koloryt epoki, charakterystyka postaci, humor, podniosłość.

Propaganda, manipulacja i krytyczne czytanie tekstów

  • Krytyczny czytelnik oddziela fakty od opinii, rozpoznaje chwyty erystyczne i sprawdza źródła. Manipulacja działa emocją, nie argumentem.
  • Fakt da się sprawdzić („Ustawa weszła w życie 1 stycznia”). Opinia wyraża ocenę („Ta ustawa jest fatalna”). W tekstach perswazyjnych oba często się mieszają.
  • Perswazja jawnie przekonuje argumentami. Manipulacja ukrywa swój cel i działa na emocje zamiast na rozum.

?Próbny sprawdzian

Pytania z każdego tematu działu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź z wyjaśnieniem.

  1. Czym był socrealizm?

    1. ANurtem poezji awangardowej lat 20.
    2. BStylem barokowym
    3. CNarzuconym przez władzę stylem pisania o budowie socjalizmu z pozytywnym bohaterem
    4. DRuchem pisarzy emigracyjnych
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Narzuconym przez władzę stylem pisania o budowie socjalizmu z pozytywnym bohaterem – Socrealizm obowiązywał od 1949 r. do odwilży.

  2. Co przyniosła odwilż 1956 r.?

    1. AZniesienie cenzury na zawsze
    2. BZłagodzenie cenzury i nowe debiuty, m.in. Herberta i Białoszewskiego
    3. CWprowadzenie stanu wojennego
    4. DPoczątek socrealizmu
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Złagodzenie cenzury i nowe debiuty, m.in. Herberta i Białoszewskiego – Wielu autorów mogło wreszcie wydać wiersze pisane „do szuflady”.

  3. Czym był drugi obieg?

    1. ARadiem nadającym z zagranicy
    2. BParyskim miesięcznikiem emigracyjnym
    3. COficjalnym wydawnictwem państwowym
    4. DNiezależnymi wydawnictwami w PRL, które drukowały bez cenzury
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Niezależnymi wydawnictwami w PRL, które drukowały bez cenzury – Drugi obieg działał w kraju od 1977 r.

  4. Co to jest motyw?

    1. ARodzaj rymu
    2. BAutor utworu
    3. CGłówny bohater
    4. DPowtarzający się element treści, który pozwala porównywać utwory
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Powtarzający się element treści, który pozwala porównywać utwory – Motyw łączy teksty z różnych epok.

  5. Który zestaw pasuje do motywu tańca?

    1. ADżuma i Antygona
    2. BLalka i Potop
    3. CTreny i Pieśni
    4. DWesele i Tango
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Wesele i Tango – W obu dramatach taniec kończy utwór.

  6. Co zawsze trzeba dodać do porównania?

    1. ARóżnicę funkcji i sensu
    2. BBiografię autorów
    3. CCytat bez komentarza
    4. DPełne streszczenie
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Różnicę funkcji i sensu – Podobieństwo bez różnic to za mało.

  7. Jaką funkcję pełni zdanie „Zrób to teraz!”?

    1. AImpresywną
    2. BInformatywną
    3. CPoetycką
    4. DFatyczną
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Impresywną – Tryb rozkazujący ma wpłynąć na odbiorcę.

  8. Jaką funkcję pełni „Halo? Słyszysz mnie?”

    1. APoetycką
    2. BMetajęzykową
    3. CEkspresywną
    4. DFatyczną
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Fatyczną – Wypowiedź nawiązuje i sprawdza kontakt.

  9. Które zdanie zawiera błąd składniowy?

    1. AIdąc do szkoły, spotkałem kolegę.
    2. BIdąc do szkoły, spadł deszcz.
    3. CPrzeczytawszy list, uśmiechnęła się.
    4. DKiedy szedłem do szkoły, spadł deszcz.
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Idąc do szkoły, spadł deszcz. – Deszcz nie może iść do szkoły – podmioty są różne.

  10. Co to jest fakt?

    1. ATwierdzenie, które można sprawdzić
    2. BHasło reklamowe
    3. CMarzenie
    4. DOcena
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Twierdzenie, które można sprawdzić – Fakt ma weryfikowalną treść.

  11. Które zdanie jest opinią?

    1. A„Ustawę podpisał prezydent.”
    2. B„Ta ustawa jest fatalna.”
    3. C„Ustawa weszła w życie 1 stycznia.”
    4. D„Ustawa liczy 20 stron.”
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: „Ta ustawa jest fatalna.” – Zdanie wyraża ocenę.

  12. Czym manipulacja różni się od perswazji?

    1. ANie ma żadnego celu
    2. BUkrywa swój cel i działa na emocje zamiast na rozum
    3. CJest jawna i rzeczowa
    4. DZawsze podaje źródła
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Ukrywa swój cel i działa na emocje zamiast na rozum – Perswazja przekonuje jawnie argumentami.

Sprawdzian już blisko? Zrób test z całego działu

10 losowych pytań z tematów działu, wynik w procentach i ocena od 1 do 6. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Test z działu · 10 pytańWszystkie tematy: Język polski