1Funkcje języka
- Informatywna – przekazuje wiadomość. Ekspresywna – wyraża uczucia nadawcy. Impresywna – wpływa na odbiorcę. Poetycka – zwraca uwagę na samą formę. Metajęzykowa – mówi o języku. Fatyczna – nawiązuje lub podtrzymuje kontakt.
- Jak rozpoznać funkcję dominującą:
- Krok 1: sprawdź, kto mówi i do kogo.
- Krok 2: zapytaj, po co jest ta wypowiedź (poinformować, wyrazić, skłonić, nawiązać kontakt?).
- Krok 3: wskaż sygnały w tekście: tryb rozkazujący to impresywna, wykrzyknienie to ekspresywna, „halo, słyszysz?” to fatyczna.
2Stylizacja
- Stylizacja to naśladowanie cudzego stylu: archaizacja (dawny język), dialektyzacja (gwara), stylizacja potoczna lub biblijna. Zawsze dopisz cel: koloryt epoki, charakterystyka postaci, humor, podniosłość.
3Składnia: imiesłowowy równoważnik zdania
- Krok 1: znajdź imiesłów na -ąc albo -łszy/-wszy (idąc, przeczytawszy).
- Krok 2: zapytaj, kto wykonuje tę czynność.
- Krok 3: sprawdź, czy to ten sam podmiot co w zdaniu głównym.
- Krok 4: jeśli nie, przebuduj zdanie: Idąc do szkoły, spadł deszcz (błąd) → Kiedy szedłem do szkoły, spadł deszcz.
Które zdanie zawiera błąd składniowy?
Deszcz nie może iść do szkoły – podmioty są różne.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
4Interpunkcja
- Przecinek stawiamy przed że, który, aby, żeby, ponieważ, gdy (zdania podrzędne), oddzielamy nim imiesłowowy równoważnik zdania i wtrącenia. Nie stawiamy go przed pojedynczym i, oraz, lub łączącym równorzędne części.
5Ortografia: zasady od 1 stycznia 2026 r.
| Zasada | Teraz piszemy |
|---|---|
| nie z imiesłowem przymiotnikowym | zawsze łącznie: niepalący, nieprzeczytany |
| nie z przymiotnikiem i przysłówkiem w stopniu wyższym i najwyższym | łącznie: niemilszy, nienajlepiej |
| nie z czasownikiem | bez zmian, osobno: nie lubię |
| nazwy mieszkańców miast i wsi | wielką literą: Warszawianin, Krakowianin |
| przymiotniki od nazwisk na -owski | zawsze małą literą: chopinowski, miłoszowski |
| marki i ich wyroby | wielką literą: jeździ czerwonym Fordem |
Funkcję języka rozpoznasz po celu wypowiedzi. Stylizacja zawsze ma cel. Imiesłowowy równoważnik wymaga tego samego podmiotu. Od 2026 r. nie z imiesłowami przymiotnikowymi oraz z przymiotnikami i przysłówkami we wszystkich stopniach piszemy łącznie.
Pisanie nie palący, nie lepszy, warszawianin według starych reguł. Od 1 stycznia 2026 r. poprawnie: niepalący, nielepszy, Warszawianin.
Jak według zasad obowiązujących od 2026 r. zapiszesz imiesłów z nie?
Imiesłowy przymiotnikowe piszemy z nie zawsze łącznie.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Język w użyciu: funkcje, stylizacja, składnia, interpunkcja i ortografia
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Funkcję języka rozpoznasz po celu wypowiedzi. Stylizacja zawsze ma cel. Imiesłowowy równoważnik wymaga tego samego podmiotu. Od 2026 r. nie z imiesłowami przymiotnikowymi oraz z przymiotnikami i przysłówkami we wszystkich stopniach piszemy łącznie.
- Informatywna – przekazuje wiadomość. Ekspresywna – wyraża uczucia nadawcy. Impresywna – wpływa na odbiorcę. Poetycka – zwraca uwagę na samą formę. Metajęzykowa – mówi o języku. Fatyczna – nawiązuje lub podtrzymuje kontakt.
- Stylizacja to naśladowanie cudzego stylu: archaizacja (dawny język), dialektyzacja (gwara), stylizacja potoczna lub biblijna. Zawsze dopisz cel: koloryt epoki, charakterystyka postaci, humor, podniosłość.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Jaką funkcję pełni zdanie „Zrób to teraz!”?
- AImpresywną
- BInformatywną
- CPoetycką
- DFatyczną
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Impresywną – Tryb rozkazujący ma wpłynąć na odbiorcę.
Jaką funkcję pełni „Halo? Słyszysz mnie?”
- APoetycką
- BMetajęzykową
- CEkspresywną
- DFatyczną
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Fatyczną – Wypowiedź nawiązuje i sprawdza kontakt.
Które zdanie zawiera błąd składniowy?
- AIdąc do szkoły, spotkałem kolegę.
- BIdąc do szkoły, spadł deszcz.
- CPrzeczytawszy list, uśmiechnęła się.
- DKiedy szedłem do szkoły, spadł deszcz.
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Idąc do szkoły, spadł deszcz. – Deszcz nie może iść do szkoły – podmioty są różne.
Jak według zasad obowiązujących od 2026 r. zapiszesz imiesłów z nie?
- Anie-palący
- Bniepalący
- Czależnie od znaczenia, osobno lub łącznie
- Dnie palący
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: niepalący – Imiesłowy przymiotnikowe piszemy z nie zawsze łącznie.
Która forma jest poprawna według zasad od 2026 r.?
- Anie-lepszy
- Bdowolnie: nie lepszy albo nielepszy
- Cnie lepszy
- Dnielepszy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: nielepszy – Przymiotniki w stopniu wyższym piszemy z nie łącznie.
Jak według zasad od 2026 r. zapiszesz nazwę mieszkańca Krakowa?
- Akrakowianin
- Bkrakowjanin
- CKrakowianin
- DKrakowjanin
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Krakowianin – Nazwy mieszkańców miast i wsi piszemy teraz wielką literą.
Czym jest archaizacja?
- ANaśladowaniem dawnego języka
- BTworzeniem skrótowców
- CUżywaniem słów potocznych
- DUżywaniem gwary
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Naśladowaniem dawnego języka – Służy m.in. budowaniu kolorytu epoki.
Gdzie postawisz przecinek?
- AWiem, że przyjdziesz.
- BWiem że, przyjdziesz.
- CWiem, że, przyjdziesz.
- DWiem że przyjdziesz.
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Wiem, że przyjdziesz. – Przecinek stoi przed spójnikiem że rozpoczynającym zdanie podrzędne.
Cały dział „Synteza i język”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.