✎Ściąga z działu
Cechy organizmów i poziomy organizacji życia
- Organizm żywy ma wszystkie cechy życia naraz. Kryształ soli może rosnąć, ale nie odżywia się, nie oddycha i nie rozmnaża się – nie jest żywy.
- Organizm to każda żywa istota. Jest zbudowany z komórek – najmniejszych żywych cegiełek.
- Organizm jednokomórkowy to jedna komórka, która sama wykonuje wszystkie czynności życiowe, np. pantofelek, euglena, bakterie. Zwykle widać go dopiero pod mikroskopem.
Kto kogo zjada? Łańcuchy i sieci pokarmowe
- Producenci wytwarzają pokarm, konsumenci go zjadają, a destruenci rozkładają szczątki.
- Im bogatsza sieć pokarmowa, tym trwalszy ekosystem – gdy brakuje jednego pokarmu, zwierzę może zjeść inny.
- Organizmy samożywne same wytwarzają pokarm w fotosyntezie (z wody i dwutlenku węgla, dzięki światłu). To rośliny i glony – producenci.
Życie na lądzie i w wodzie
- To, czy ciało pływa, zależy od materiału, z którego jest zrobione, i od kształtu.
- Płetwy służą do poruszania się i utrzymania równowagi.
- Skrzela pobierają tlen rozpuszczony w wodzie.
Łąka
- Kwiaty traw nie wabią owadów, bo zapyla je wiatr – nie potrzebują barwnych płatków ani nektaru.
- Ekosystem to organizmy żyjące w jednym miejscu razem z ich środowiskiem: glebą, wodą, powietrzem i światłem.
- Ekosystemy naturalne powstały bez pomocy człowieka, np. jezioro, torfowisko.
Las
- Typ lasu poznajesz po drzewach, których rośnie w nim najwięcej.
- W lesie: chodź ścieżkami, zachowuj ciszę, nie rozpalaj ognia, zabieraj śmieci ze sobą.
- Korony drzew – najwyższa warstwa, dostaje najwięcej światła.
Rzeka i jej dolina
- W górnym biegu rzeka żłobi, a w dolnym osadza niesiony materiał.
- Rzeki chronimy, oczyszczając ścieki i zostawiając naturalne brzegi, zakola i łąki w dolinach.
- Dolina rzeczna to obniżenie terenu wyżłobione przez płynącą rzekę.
?Próbny sprawdzian
Pytania z każdego tematu działu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź z wyjaśnieniem.
Z czego zbudowany jest każdy organizm?
- Az tkanek
- Bz narządów
- Cz komórek
- Dz układów narządów
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: z komórek – Wszystkie organizmy, także jednokomórkowe, są zbudowane z komórek.
Pies biegnie do miski, gdy usłyszy szelest karmy. Którą cechę organizmu żywego to pokazuje?
- Aoddychanie
- Brozmnażanie się
- Creagowanie na bodźce
- Dwydalanie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: reagowanie na bodźce – Dźwięk jest bodźcem, a bieg do miski – reakcją na niego.
Który organizm jest jednokomórkowy?
- Adżdżownica
- Bbiedronka
- Cpantofelek
- Dmech
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: pantofelek – Pantofelek to jedna komórka, którą widać dopiero pod mikroskopem.
Które organizmy są producentami?
- Agrzyby i bakterie
- Brośliny i glony
- Croślinożercy
- Dwszystkożercy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: rośliny i glony – Rośliny i glony same wytwarzają pokarm w fotosyntezie.
Jaką rolę pełnią grzyby, które rozkładają opadłe liście?
- Akonsumentów I rzędu
- Bkonsumentów II rzędu
- Cdestruentów
- Dproducentów
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: destruentów – Destruenci rozkładają martwe szczątki na proste substancje.
Który zapis łańcucha pokarmowego jest poprawny?
- Atrawa → lis → zając
- Blis → zając → trawa
- Czając → trawa → lis
- Dtrawa → zając → lis
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: trawa → zając → lis – Łańcuch zaczyna producent, a strzałka biegnie od zjadanego do zjadającego.
Którym narządem ryba pobiera tlen z wody?
- Apłucami
- Bpęcherzem pławnym
- Cpłetwami
- Dskrzelami
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: skrzelami – Skrzela pobierają tlen rozpuszczony w wodzie.
Do czego rybie służy pęcherz pławny?
- Ado pobierania tlenu z wody
- Bdo szybkiego skręcania w wodzie
- Cdo unoszenia się na wybranej głębokości
- Ddo trawienia pokarmu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: do unoszenia się na wybranej głębokości – Pęcherz pławny wypełniony gazem pomaga rybie utrzymać się na danej głębokości.
Ola ulepiła z plasteliny kulkę, która zatonęła. Co zrobić, żeby ta sama plastelina pływała?
- Aulepić z niej łódkę
- Bmocno ją ugnieść w kostkę
- Culepić z niej mniejszą kulkę
- Ddolać do miski więcej wody
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: ulepić z niej łódkę – Kształt łódki sprawia, że ta sama plastelina utrzymuje się na wodzie.
Czym jest ekosystem?
- Aorganizmy żyjące w jednym miejscu razem z ich środowiskiem
- Bwszystkie rośliny rosnące w jednym miejscu
- Cteren, na którym nie ma żadnych organizmów
- Dwszystkie zwierzęta jednego gatunku
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: organizmy żyjące w jednym miejscu razem z ich środowiskiem – Ekosystem tworzą organizmy i nieożywione składniki ich środowiska.
Który ekosystem jest sztuczny?
- Atorfowisko
- Bmorze
- Csad
- Djezioro
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: sad – Sad założył i utrzymuje człowiek.
Dlaczego łąkę nazywamy ekosystemem półnaturalnym?
- Ażyją na niej wyłącznie zwierzęta hodowlane
- Brośnie na niej tylko połowa roślin
- Cczłowiek wysiewa na niej trawę co roku
- Dbez koszenia zarosłaby krzewami i drzewami
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: bez koszenia zarosłaby krzewami i drzewami – Łąka trwa dzięki temu, że człowiek ją kosi.
Jak nazywa się warstwa lasu złożona z krzewów i młodych drzew?
- Akorony drzew
- Bpodszyt
- Cruno
- Dściółka
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: podszyt – Podszyt to krzewy i młode drzewa, np. leszczyna.
W której warstwie lasu rosną mchy, paprocie i borówki?
- Aw koronach drzew
- Bw ściółce
- Cw runie
- Dw podszycie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: w runie – Runo to niskie rośliny rosnące przy ziemi.
Co tworzy ściółkę?
- Akorzenie wysokich drzew
- Bopadłe liście, igły i gałązki
- Cmłode drzewa i krzewy
- Dmchy i paprocie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: opadłe liście, igły i gałązki – Ściółka to martwe szczątki roślin na glebie.
Czym jest dolina rzeczna?
- Amiejscem, w którym rzeka uchodzi do morza
- Bgórą, z której wypływa rzeka
- Czakrętem rzeki odciętym od koryta
- Dobniżeniem terenu wyżłobionym przez rzekę
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: obniżeniem terenu wyżłobionym przez rzekę – Dolinę wyżłobiła płynąca przez długi czas woda.
Jak nazywa się płaskie dno doliny zalewane w czasie wezbrań?
- Aterasa zalewowa
- Błacha
- Cmeander
- Dkoryto
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: terasa zalewowa – Terasę zalewową pokrywa woda, gdy w rzece jest jej bardzo dużo.
Czym jest starorzecze?
- Anajstarszym dopływem rzeki
- Bdawnym zakrętem rzeki odciętym od koryta
- Cmiejscem, gdzie rzeka ma źródło
- Dpiaszczystą wyspą na środku rzeki
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: dawnym zakrętem rzeki odciętym od koryta – W starorzeczu zostaje woda, ale rzeka już przez nie nie płynie.
Sprawdzian już blisko? Zrób test z całego działu
10 losowych pytań z tematów działu, wynik w procentach i ocena od 1 do 6. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.