1Życie na lądzie
- Na lądzie trzeba utrzymać ciężar ciała, oddychać powietrzem i nie wyschnąć.
- Kręgowce lądowe, np. sarna, mają szkielet i mocne kończyny, które podpierają ciało, oraz płuca do oddychania.
- Przed wysychaniem chronią je skóra, łuski (jaszczurka) lub pióra (ptaki).
- Rośliny mają korzenie (pobierają wodę z gleby), tkanki wzmacniające (sztywna łodyga, pień) i skórkę z woskiem, która ogranicza wysychanie.
| sposób poruszania się | przykład |
|---|---|
| chodzenie i bieganie | sarna, koń |
| skakanie | zając, żaba, konik polny |
| pełzanie | ślimak, dżdżownica, wąż |
| kopanie w ziemi | kret |
2Pływanie i tonięcie
- Ciało pływa, gdy jest lżejsze od takiej samej objętości wody, np. drewno, korek. Ma mniejszą gęstość niż woda.
- Ciało tonie, gdy jest cięższe od takiej samej objętości wody, np. kamień, gwóźdź.
- Doświadczenie: kulka z plasteliny tonie, a ta sama plastelina w kształcie łódki pływa. Wniosek: liczy się też kształt. Łódka razem z powietrzem w środku zajmuje w wodzie dużo miejsca, więc jako całość jest lżejsza od takiej samej objętości wody.
- Wykorzystujemy to w statkach, kamizelkach i kołach ratunkowych.
To, czy ciało pływa, zależy od materiału, z którego jest zrobione, i od kształtu.
„ciężkie rzeczy zawsze toną” – stalowy statek pływa, bo ma kształt łódki i dużo powietrza w środku.
Które ciało będzie pływać w wodzie?
Pływa ciało lżejsze od takiej samej objętości wody, czyli o mniejszej gęstości.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Życie w wodzie
- Ryby mają opływowy kształt – ciało łatwo przecina wodę.
- Płetwy służą do poruszania się i utrzymania równowagi.
- Skrzela pobierają tlen rozpuszczony w wodzie.
- Pęcherz pławny wypełniony gazem pomaga rybie unosić się na wybranej głębokości.
- Kaczka ma błony pławne między palcami – działają jak wiosła.
- Rośliny wodne (grzybień biały, rzęsa) mają w tkankach powietrze, więc unoszą się na wodzie.
✎Ściąga: Życie na lądzie i w wodzie
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- To, czy ciało pływa, zależy od materiału, z którego jest zrobione, i od kształtu.
- Płetwy służą do poruszania się i utrzymania równowagi.
- Skrzela pobierają tlen rozpuszczony w wodzie.
- Pęcherz pławny wypełniony gazem pomaga rybie unosić się na wybranej głębokości.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Którym narządem ryba pobiera tlen z wody?
- Apłucami
- Bpęcherzem pławnym
- Cpłetwami
- Dskrzelami
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: skrzelami – Skrzela pobierają tlen rozpuszczony w wodzie.
Do czego rybie służy pęcherz pławny?
- Ado pobierania tlenu z wody
- Bdo szybkiego skręcania w wodzie
- Cdo unoszenia się na wybranej głębokości
- Ddo trawienia pokarmu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: do unoszenia się na wybranej głębokości – Pęcherz pławny wypełniony gazem pomaga rybie utrzymać się na danej głębokości.
Ola ulepiła z plasteliny kulkę, która zatonęła. Co zrobić, żeby ta sama plastelina pływała?
- Aulepić z niej łódkę
- Bmocno ją ugnieść w kostkę
- Culepić z niej mniejszą kulkę
- Ddolać do miski więcej wody
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: ulepić z niej łódkę – Kształt łódki sprawia, że ta sama plastelina utrzymuje się na wodzie.
Które ciało będzie pływać w wodzie?
- Akażde ciało zrobione z metalu
- Bkażde bardzo małe ciało
- Clżejsze od takiej samej objętości wody
- Dcięższe od takiej samej objętości wody
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: lżejsze od takiej samej objętości wody – Pływa ciało lżejsze od takiej samej objętości wody, czyli o mniejszej gęstości.
Co pomaga kaczce pływać?
- Askrzela ukryte pod piórami
- Bostre pazury na palcach
- Cbłony pławne między palcami
- Dpęcherz pławny w brzuchu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: błony pławne między palcami – Błony pławne działają jak wiosła.
Które zwierzę porusza się głównie skokami?
- Adżdżownica
- Bzając
- Cślimak
- Dkret
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: zając – Zając porusza się skokami, ślimak i dżdżownica pełzają, a kret kopie w ziemi.
Dlaczego rzęsa unosi się na powierzchni wody?
- Ama tkanki wzmacniające jak drzewo
- Bma bardzo ciężkie liście
- Cpobiera dużo wody korzeniami
- Dma w tkankach dużo powietrza
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: ma w tkankach dużo powietrza – Powietrze w tkankach sprawia, że roślina jest lżejsza od takiej samej objętości wody.
Do czego roślinie lądowej służy skórka pokryta woskiem?
- Aprzyciąga owady zapylające
- Bpobiera wodę z gleby
- Cchroni ją przed wysychaniem
- Dwytwarza nasiona
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: chroni ją przed wysychaniem – Warstwa wosku ogranicza utratę wody.
Cały dział „Organizmy i ekosystemy”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.