1Samożywne i cudzożywne
- Organizmy samożywne same wytwarzają pokarm w fotosyntezie (z wody i dwutlenku węgla, dzięki światłu). To rośliny i glony – producenci.
- Organizmy cudzożywne nie wytwarzają pokarmu, więc zjadają inne organizmy lub ich szczątki. To zwierzęta, grzyby i większość bakterii.
- Konsumenci zjadają inne organizmy: roślinożercy (zając, sarna, ślimak), mięsożercy (lis, wilk, szczupak), wszystkożercy (dzik, niedźwiedź, człowiek).
- Destruenci – bakterie i grzyby – rozkładają martwe szczątki i odchody na proste substancje, które znów pobierają rośliny.
Producenci wytwarzają pokarm, konsumenci go zjadają, a destruenci rozkładają szczątki.
2Łańcuch pokarmowy
- Łańcuch pokarmowy pokazuje, kto kogo zjada. Strzałka biegnie od zjadanego do zjadającego: trawa → zając → lis.
- Każde ogniwo to poziom troficzny (pokarmowy): producent → konsument I rzędu (roślinożerca) → konsument II rzędu (zjada roślinożercę) → konsument III rzędu.
- Łańcuch zawsze zaczyna się od producenta.
- Na kolejne ogniwo przechodzi tylko mała część energii z pokarmu, dlatego łańcuchy są krótkie (zwykle 3–5 ogniw).
Strzałka od lisa do zająca – strzałka zawsze wskazuje tego, kto zjada (zając → lis).
Dlaczego łańcuchy pokarmowe są krótkie?
Na każdym ogniwie większość energii zużywa się na życie organizmu.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Przykłady łańcuchów
| ekosystem | łańcuch pokarmowy |
|---|---|
| las | liście dębu → gąsienica → sikora → krogulec |
| łąka | koniczyna → konik polny → żaba → bocian |
| staw | glony → rozwielitka → płoć → szczupak |
4Sieć pokarmowa
- Zwierzęta zwykle jedzą różne pokarmy, więc łańcuchy łączą się w sieć pokarmową. Np. lis zjada zające, myszy i ptaki.
- Gdy zniknie jedno ogniwo, zmienia się cały ekosystem. Gdyby zabrakło lisów, przybyłoby myszy i zajęcy, które zjadałyby więcej roślin. Gdy zniknie ofiara, drapieżników robi się mniej albo muszą szukać innego pokarmu.
Im bogatsza sieć pokarmowa, tym trwalszy ekosystem – gdy brakuje jednego pokarmu, zwierzę może zjeść inny.
Kto jest konsumentem II rzędu w łańcuchu: glony → rozwielitka → płoć → szczupak?
Płoć zjada rozwielitkę, czyli konsumenta I rzędu.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Kto kogo zjada? Łańcuchy i sieci pokarmowe
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Producenci wytwarzają pokarm, konsumenci go zjadają, a destruenci rozkładają szczątki.
- Im bogatsza sieć pokarmowa, tym trwalszy ekosystem – gdy brakuje jednego pokarmu, zwierzę może zjeść inny.
- Organizmy samożywne same wytwarzają pokarm w fotosyntezie (z wody i dwutlenku węgla, dzięki światłu). To rośliny i glony – producenci.
- Organizmy cudzożywne nie wytwarzają pokarmu, więc zjadają inne organizmy lub ich szczątki. To zwierzęta, grzyby i większość bakterii.
- Konsumenci zjadają inne organizmy: roślinożercy (zając, sarna, ślimak), mięsożercy (lis, wilk, szczupak), wszystkożercy (dzik, niedźwiedź, człowiek).
- Destruenci – bakterie i grzyby – rozkładają martwe szczątki i odchody na proste substancje, które znów pobierają rośliny.
- Łańcuch pokarmowy pokazuje, kto kogo zjada. Strzałka biegnie od zjadanego do zjadającego: trawa → zając → lis.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Które organizmy są producentami?
- Agrzyby i bakterie
- Brośliny i glony
- Croślinożercy
- Dwszystkożercy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: rośliny i glony – Rośliny i glony same wytwarzają pokarm w fotosyntezie.
Jaką rolę pełnią grzyby, które rozkładają opadłe liście?
- Akonsumentów I rzędu
- Bkonsumentów II rzędu
- Cdestruentów
- Dproducentów
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: destruentów – Destruenci rozkładają martwe szczątki na proste substancje.
Który zapis łańcucha pokarmowego jest poprawny?
- Atrawa → lis → zając
- Blis → zając → trawa
- Czając → trawa → lis
- Dtrawa → zając → lis
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: trawa → zając → lis – Łańcuch zaczyna producent, a strzałka biegnie od zjadanego do zjadającego.
Kto jest konsumentem II rzędu w łańcuchu: glony → rozwielitka → płoć → szczupak?
- Arozwielitka
- Bszczupak
- Cglony
- Dpłoć
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: płoć – Płoć zjada rozwielitkę, czyli konsumenta I rzędu.
Dzik je żołędzie, korzenie, dżdżownice i małe gryzonie. Jest więc…
- Aroślinożercą
- Bwszystkożercą
- Cproducentem
- Dmięsożercą
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: wszystkożercą – Dzik zjada zarówno rośliny, jak i zwierzęta.
Czym jest sieć pokarmowa?
- Ajednym łańcuchem złożonym z trzech ogniw
- Bmiejscem, w którym zwierzęta szukają pokarmu
- Czbiorem wszystkich producentów ekosystemu
- Dpołączonymi ze sobą łańcuchami pokarmowymi
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: połączonymi ze sobą łańcuchami pokarmowymi – W ekosystemie wiele łańcuchów łączy się ze sobą w sieć.
W lesie zniknęły lisy. Co najpewniej się stanie?
- Aubędzie grzybów w ściółce
- Bprzybędzie myszy i zajęcy
- Cubędzie myszy i zajęcy
- Dprzybędzie trawy i ziół
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: przybędzie myszy i zajęcy – Bez drapieżnika ginie mniej ofiar, więc jest ich więcej.
Dlaczego łańcuchy pokarmowe są krótkie?
- Aproducentów jest zawsze najmniej
- Bdestruenci zjadają wszystkich konsumentów
- Cdrapieżniki zjadają też rośliny
- Dna kolejne ogniwo przechodzi mała część energii
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: na kolejne ogniwo przechodzi mała część energii – Na każdym ogniwie większość energii zużywa się na życie organizmu.
Cały dział „Organizmy i ekosystemy”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.