1Cechy organizmu żywego
- Organizm to każda żywa istota. Jest zbudowany z komórek – najmniejszych żywych cegiełek.
- Organizm odżywia się, oddycha (uwalnia energię z pokarmu), wydala zbędne substancje, rośnie i rozwija się, rozmnaża się i reaguje na bodźce (np. światło, dotyk, dźwięk).
- Organizmy też się poruszają: zwierzę zmienia miejsce, a roślina kieruje liście do światła albo otwiera i zamyka kwiaty.
Organizm żywy ma wszystkie cechy życia naraz. Kryształ soli może rosnąć, ale nie odżywia się, nie oddycha i nie rozmnaża się – nie jest żywy.
2Organizmy jedno- i wielokomórkowe
- Organizm jednokomórkowy to jedna komórka, która sama wykonuje wszystkie czynności życiowe, np. pantofelek, euglena, bakterie. Zwykle widać go dopiero pod mikroskopem.
- Organizm wielokomórkowy składa się z wielu komórek, które dzielą się pracą, np. człowiek, żaba, dąb, borowik.
Z czego zbudowany jest każdy organizm?
Wszystkie organizmy, także jednokomórkowe, są zbudowane z komórek.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Poziomy organizacji życia
- Podobne komórki tworzą tkankę, tkanki budują narząd, współpracujące narządy tworzą układ narządów, a układy – cały organizm.
- Populacja to wszystkie osobniki jednego gatunku żyjące na danym terenie.
- Biocenoza (zespół organizmów) to wszystkie populacje danego miejsca: rośliny, zwierzęta, grzyby i bakterie.
- Ekosystem to biocenoza razem z jej środowiskiem nieożywionym (woda, gleba, powietrze, światło, temperatura).
| poziom | przykład |
|---|---|
| komórka | komórka mięśniowa |
| tkanka | tkanka mięśniowa |
| narząd | serce |
| układ narządów | układ krążenia |
| organizm | żaba trawna |
| populacja | wszystkie żaby trawne w stawie |
| biocenoza | wszystkie organizmy stawu |
| ekosystem | staw razem z wodą, mułem i światłem |
- Rośliny też mają narządy: korzeń, łodygę, liście i kwiaty (więcej w temacie o budowie rośliny).
Mylenie populacji z biocenozą – populacja to jeden gatunek, a biocenoza to wiele gatunków żyjących razem.
✎Ściąga: Cechy organizmów i poziomy organizacji życia
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Organizm żywy ma wszystkie cechy życia naraz. Kryształ soli może rosnąć, ale nie odżywia się, nie oddycha i nie rozmnaża się – nie jest żywy.
- Organizm to każda żywa istota. Jest zbudowany z komórek – najmniejszych żywych cegiełek.
- Organizm jednokomórkowy to jedna komórka, która sama wykonuje wszystkie czynności życiowe, np. pantofelek, euglena, bakterie. Zwykle widać go dopiero pod mikroskopem.
- Organizm wielokomórkowy składa się z wielu komórek, które dzielą się pracą, np. człowiek, żaba, dąb, borowik.
- Populacja to wszystkie osobniki jednego gatunku żyjące na danym terenie.
- Biocenoza (zespół organizmów) to wszystkie populacje danego miejsca: rośliny, zwierzęta, grzyby i bakterie.
- Ekosystem to biocenoza razem z jej środowiskiem nieożywionym (woda, gleba, powietrze, światło, temperatura).
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Z czego zbudowany jest każdy organizm?
- Az tkanek
- Bz narządów
- Cz komórek
- Dz układów narządów
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: z komórek – Wszystkie organizmy, także jednokomórkowe, są zbudowane z komórek.
Pies biegnie do miski, gdy usłyszy szelest karmy. Którą cechę organizmu żywego to pokazuje?
- Aoddychanie
- Brozmnażanie się
- Creagowanie na bodźce
- Dwydalanie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: reagowanie na bodźce – Dźwięk jest bodźcem, a bieg do miski – reakcją na niego.
Który organizm jest jednokomórkowy?
- Adżdżownica
- Bbiedronka
- Cpantofelek
- Dmech
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: pantofelek – Pantofelek to jedna komórka, którą widać dopiero pod mikroskopem.
Jak nazywamy grupę podobnych komórek wykonujących tę samą pracę?
- Anarząd
- Bukład narządów
- Ctkanka
- Dpopulacja
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: tkanka – Tkanka to zespół podobnych komórek o tej samej funkcji.
Która kolejność poziomów organizacji jest poprawna?
- Anarząd → tkanka → komórka → układ narządów
- Btkanka → komórka → narząd → układ narządów
- Ckomórka → tkanka → narząd → układ narządów
- Dkomórka → narząd → tkanka → układ narządów
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: komórka → tkanka → narząd → układ narządów – Z komórek powstają tkanki, z tkanek narządy, a z narządów układy.
Wszystkie dziki żyjące w Puszczy Białowieskiej to przykład…
- Aekosystemu
- Bbiocenozy
- Cukładu narządów
- Dpopulacji
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: populacji – To osobniki jednego gatunku na jednym terenie, czyli populacja.
Czym ekosystem różni się od biocenozy?
- Aobejmuje tylko rośliny i grzyby
- Bobejmuje też środowisko nieożywione
- Cobejmuje tylko jeden gatunek
- Djest mniejszy od populacji
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: obejmuje też środowisko nieożywione – Ekosystem to biocenoza razem z wodą, glebą, powietrzem i światłem.
Do którego poziomu organizacji należy serce?
- Anarządu
- Bpopulacji
- Ckomórki
- Dtkanki
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: narządu – Serce jest zbudowane z kilku tkanek i wykonuje określoną pracę, więc jest narządem.
Cały dział „Organizmy i ekosystemy”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.