✎Ściąga z działu
Powietrze i jego składniki
- Powietrze: ok. 78% azotu, 21% tlenu, 1% innych gazów (głównie argon).
- Doświadczenie: zapaloną świecę stojącą w wodzie przykrywamy cylindrem. Świeca gaśnie, a woda podnosi się o ok. 1 przez 5 objętości – zużył się tlen. Pozostały gaz (głównie azot) nie podtrzymuje spalania, więc powietrze jest mieszaniną.
- Tlen – gaz bezbarwny, bezwonny, słabo rozpuszcza się w wodzie, podtrzymuje spalanie (sam nie jest palny); niezbędny do oddychania. Wykrywamy go żarzącym się łuczywem, które w tlenie się zapala.
Tlenek węgla(IV), wodór i tlenki
- Tlenek – związek pierwiastka z tlenem: tlenki metali (MgO, CuO) i tlenki niemetali (CO₂, SO₂).
- Wydychane powietrze: wdmuchiwane przez rurkę do wody wapiennej powoduje jej zmętnienie (jest CO₂), a chłodne lusterko zaparowuje (jest para wodna).
- Utlenianie – łączenie się substancji z tlenem; spalanie – szybkie utlenianie z wydzieleniem ciepła i światła.
Reakcje z tlenem: tlenki i rdzewienie
- Do rdzewienia potrzebne są jednocześnie woda i tlen; sól (np. na zimowych drogach) przyspiesza ten proces.
- Spalanie to szybkie łączenie się substancji z tlenem, z wydzieleniem ciepła i światła. Produktem jest tlenek.
- Rdza to luźny, rudy osad, który powstaje, gdy żelazo reaguje z tlenem w obecności wody. Kruszy się i odpada, więc rdzewienie niszczy cały przedmiot.
?Próbny sprawdzian
Pytania z każdego tematu działu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź z wyjaśnieniem.
Ile procent objętości powietrza stanowi azot?
- Aok. 0,9%
- Bok. 21%
- Cok. 50%
- Dok. 78%
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: ok. 78% – Azot to główny składnik powietrza; tlenu jest ok. 21%.
Który gaz jest trzecim pod względem zawartości składnikiem suchego powietrza?
- Atlenek węgla(IV)
- Bwodór
- Chel
- Dargon
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: argon – Argonu jest ok. 0,9%, a CO₂ tylko ok. 0,04%.
Jak wykryć tlen w probówce?
- Awoda wapienna mętnieje
- Bsłychać charakterystyczny „szczek”
- Cżarzące się łuczywo zapala się
- Dpłonące łuczywo gaśnie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: żarzące się łuczywo zapala się – Tlen podtrzymuje spalanie, więc żarzące się łuczywo rozpala się.
Za pomocą czego wykrywa się tlenek węgla(IV)?
- Awody wapiennej, która mętnieje
- Bżarzącego się łuczywa, które się zapala
- Cwody destylowanej, która się barwi
- Dmagnesu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: wody wapiennej, która mętnieje – CO₂ reaguje z wodą wapienną, tworząc biały osad węglanu wapnia.
Dlaczego CO₂ stosuje się w gaśnicach?
- Areaguje z ogniem, tworząc wodę
- Bjest palny
- Cjest lżejszy od powietrza
- Dnie podtrzymuje spalania i jest cięższy od powietrza
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: nie podtrzymuje spalania i jest cięższy od powietrza – CO₂ opada i odcina dostęp tlenu do płomienia.
Który gaz powstaje w reakcji cynku z kwasem solnym?
- Awodór
- Btlenek węgla(IV)
- Cazot
- Dtlen
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: wodór – Aktywne metale wypierają wodór z kwasów.
Co powstaje podczas spalania magnezu w powietrzu?
- Aczysty tlen
- Bwodorotlenek magnezu
- Cwęglan magnezu
- Dtlenek magnezu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: tlenek magnezu – Magnez łączy się z tlenem: magnez + tlen → tlenek magnezu.
Który warunek jest potrzebny, by żelazo zardzewiało?
- Awysoka temperatura bez powietrza
- Btylko woda bez tlenu
- Cjednoczesny dostęp wody i tlenu
- Dtylko suche powietrze
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: jednoczesny dostęp wody i tlenu – W suchym powietrzu i w wodzie bez tlenu gwóźdź nie rdzewieje.
Gwóźdź w której probówce zardzewieje najszybciej?
- Aw wodzie przegotowanej pod warstwą oleju
- Bw wodzie z solą, z dostępem powietrza
- Cw zamkniętej, pustej i suchej probówce
- Dw suchym powietrzu z chlorkiem wapnia
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: w wodzie z solą, z dostępem powietrza – Woda i tlen umożliwiają rdzewienie, a sól je przyspiesza.
Sprawdzian już blisko? Zrób test z całego działu
10 losowych pytań z tematów działu, wynik w procentach i ocena od 1 do 6. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.