1Spalanie metali i niemetali
- Spalanie to szybkie łączenie się substancji z tlenem, z wydzieleniem ciepła i światła. Produktem jest tlenek.
| Substancja | Obserwacje | Zapis słowny |
|---|---|---|
| magnez | oślepiająco jasny płomień, powstaje biały proszek | magnez + tlen → tlenek magnezu |
| siarka | niebieski płomień, gaz o duszącym zapachu | siarka + tlen → tlenek siarki(IV) |
| węgiel | żarzy się, powstaje bezbarwny gaz | węgiel + tlen → tlenek węgla(IV) |
| żelazo (wiórki) | iskry, powstaje czarny proszek | żelazo + tlen → tlenek żelaza |
- Wszystkie te reakcje to synteza: z dwóch substratów powstaje jeden produkt. Spalanie siarki to pokaz nauczyciela pod wyciągiem.
2Ważne tlenki i ich zastosowania
| Tlenek | Gdzie go spotkasz, do czego służy |
|---|---|
| tlenek wapnia CaO (wapno palone) | budownictwo – zaprawy, produkcja wapna gaszonego |
| tlenek glinu Al₂O₃ | cienka warstwa chroni glin przed korozją; korund – materiał ścierny |
| tlenki żelaza, np. Fe₂O₃ | rudy żelaza, rdza, czerwone pigmenty |
| tlenek krzemu(IV) SiO₂ | piasek, kwarc – produkcja szkła i betonu |
| tlenek siarki(IV) SO₂ | konserwant (np. win, suszonych owoców); źródło kwaśnych deszczy |
| tlenek węgla(IV) CO₂ | gaśnice, napoje gazowane, „suchy lód” |
Jak spala się siarka w tlenie?
Produktem jest tlenek siarki(IV) SO₂.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Rdzewienie żelaza
- Rdza to luźny, rudy osad, który powstaje, gdy żelazo reaguje z tlenem w obecności wody. Kruszy się i odpada, więc rdzewienie niszczy cały przedmiot.
Do rdzewienia potrzebne są jednocześnie woda i tlen; sól (np. na zimowych drogach) przyspiesza ten proces.
- Ochrona przed rdzą: malowanie farbą, smarowanie olejem lub smarem, pokrywanie innym metalem (cynkowanie, chromowanie), emaliowanie, używanie stali nierdzewnej.
Mylenie tlenku z tlenem. Tlen to pierwiastek (gaz O₂), a tlenek – związek tlenu z innym pierwiastkiem, np. MgO.
✎Ściąga: Reakcje z tlenem: tlenki i rdzewienie
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Do rdzewienia potrzebne są jednocześnie woda i tlen; sól (np. na zimowych drogach) przyspiesza ten proces.
- Spalanie to szybkie łączenie się substancji z tlenem, z wydzieleniem ciepła i światła. Produktem jest tlenek.
- Rdza to luźny, rudy osad, który powstaje, gdy żelazo reaguje z tlenem w obecności wody. Kruszy się i odpada, więc rdzewienie niszczy cały przedmiot.
- Ochrona przed rdzą: malowanie farbą, smarowanie olejem lub smarem, pokrywanie innym metalem (cynkowanie, chromowanie), emaliowanie, używanie stali nierdzewnej.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Co powstaje podczas spalania magnezu w powietrzu?
- Aczysty tlen
- Bwodorotlenek magnezu
- Cwęglan magnezu
- Dtlenek magnezu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: tlenek magnezu – Magnez łączy się z tlenem: magnez + tlen → tlenek magnezu.
Który warunek jest potrzebny, by żelazo zardzewiało?
- Awysoka temperatura bez powietrza
- Btylko woda bez tlenu
- Cjednoczesny dostęp wody i tlenu
- Dtylko suche powietrze
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: jednoczesny dostęp wody i tlenu – W suchym powietrzu i w wodzie bez tlenu gwóźdź nie rdzewieje.
Gwóźdź w której probówce zardzewieje najszybciej?
- Aw wodzie przegotowanej pod warstwą oleju
- Bw wodzie z solą, z dostępem powietrza
- Cw zamkniętej, pustej i suchej probówce
- Dw suchym powietrzu z chlorkiem wapnia
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: w wodzie z solą, z dostępem powietrza – Woda i tlen umożliwiają rdzewienie, a sól je przyspiesza.
Który sposób NIE chroni stali przed rdzą?
- Apokrycie cynkiem
- Bsmarowanie smarem
- Cpolewanie jej słoną wodą
- Dmalowanie farbą
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: polewanie jej słoną wodą – Sól przyspiesza korozję; pozostałe sposoby odcinają dostęp wody i tlenu.
Który tlenek jest głównym składnikiem piasku?
- Atlenek wapnia
- Btlenek glinu
- Ctlenek siarki(IV)
- Dtlenek krzemu(IV)
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: tlenek krzemu(IV) – SiO₂ to kwarc i piasek – surowiec do produkcji szkła.
Jak spala się siarka w tlenie?
- Aoślepiająco białym płomieniem, powstaje biały proszek
- Bczerwonym płomieniem, powstaje czarny osad
- Cniebieskim płomieniem, powstaje gaz o duszącym zapachu
- Dbez płomienia, powstaje wodór
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: niebieskim płomieniem, powstaje gaz o duszącym zapachu – Produktem jest tlenek siarki(IV) SO₂.
Wapno palone to
- Atlenek krzemu(IV) SiO₂
- Btlenek glinu Al₂O₃
- Cwęglan wapnia CaCO₃
- Dtlenek wapnia CaO
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: tlenek wapnia CaO – CaO stosuje się w budownictwie.
Spalanie węgla w tlenie to reakcja
- Arozkładu
- Banalizy
- Cwymiany
- Dsyntezy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: syntezy – Z dwóch substratów (węgla i tlenu) powstaje jeden produkt – tlenek węgla(IV).
Cały dział „Powietrze”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.