✎Ściąga z działu
Teoria ewolucji
- Dobór naturalny – przeżywają i zostawiają najwięcej potomstwa osobniki najlepiej przystosowane do środowiska.
- Ewolucja – zmiany dziedzicznych cech populacji w kolejnych pokoleniach; może prowadzić do powstawania nowych gatunków. Nie jest celowym dążeniem organizmów „do doskonałości” – dobór działa na zmienność, która już istnieje.
- Jean-Baptiste Lamarck (początek XIX w.) uważał, że narządy używane rozwijają się, a nieużywane zanikają, i że takie cechy nabyte w ciągu życia są dziedziczone.
Dowody ewolucji
- Homologiczne – wspólne pochodzenie; analogiczne – podobna funkcja.
- Skamieniałości – zachowane w skałach szczątki lub ślady organizmów sprzed tysięcy i milionów lat (kości, muszle, odciski liści, tropy). Pokazują, jak wyglądały wymarłe organizmy.
- Formy przejściowe łączą cechy dwóch grup. Archeopteryks miał cechy gadów (zęby, długi kostny ogon, pazury na skrzydłach) i ptaków (pióra, skrzydła).
Powstawanie gatunków
- Gatunek – osobniki krzyżujące się ze sobą i wydające płodne potomstwo.
- izolacja geograficzna → różne warunki i dobór → różnice → izolacja rozrodcza → nowy gatunek
- Gatunek – grupa organizmów o podobnej budowie, które w naturze krzyżują się ze sobą i wydają płodne potomstwo.
Antropogeneza
- Kierunki ewolucji człowieka: dwunożność → uwolnienie rąk → narzędzia, większy mózg, mowa.
- Antropogeneza – proces ewolucji człowieka.
- Cechy wspólne: chwytne dłonie z paznokciami i przeciwstawnym kciukiem, brak ogona, podobny plan szkieletu, bardzo podobne DNA (ok. 98–99% u szympansa), długa opieka nad młodymi.
?Próbny sprawdzian
Pytania z każdego tematu działu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź z wyjaśnieniem.
Co według Lamarcka było przyczyną ewolucji?
- Adobór sztuczny
- Bdobór naturalny
- Cmutacje w DNA
- Ddziedziczenie cech nabytych w ciągu życia
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: dziedziczenie cech nabytych w ciągu życia – Lamarck sądził, że np. wyciągnięta szyja żyrafy przechodzi na potomstwo.
W którym roku Darwin wydał „O powstawaniu gatunków”?
- A1905
- B1831
- C1859
- D1789
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: 1859 – Książka ukazała się ponad 20 lat po powrocie z podróży na okręcie Beagle (1831–1836).
Co oznacza „walka o byt” w teorii Darwina?
- Awalkę ludzi z przyrodą
- Bpolowanie drapieżników na ofiary
- Ckonkurencję o zasoby i przetrwanie
- Dwyłącznie bójki między samcami
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: konkurencję o zasoby i przetrwanie – Chodzi o rywalizację o pokarm, kryjówki i partnera oraz radzenie sobie z zagrożeniami.
Który zestaw tworzą narządy homologiczne?
- Apłetwa rekina i płetwa wieloryba
- Bskrzydło nietoperza i skrzydło pszczoły
- Ckończyna przednia człowieka, skrzydło nietoperza, płetwa wieloryba
- Dskrzydło ptaka i skrzydło motyla
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: kończyna przednia człowieka, skrzydło nietoperza, płetwa wieloryba – Mają wspólne pochodzenie i podobny układ kości, choć pełnią różne funkcje.
Skrzydło ptaka i skrzydło owada to narządy
- Aszczątkowe
- Bhomologiczne
- Cprzejściowe
- Danalogiczne
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: analogiczne – Pełnią tę samą funkcję, ale powstały niezależnie, z różnych struktur.
Który narząd człowieka jest szczątkowy?
- Atrzustka
- Bwyrostek robaczkowy
- Cobojczyk
- Dwątroba
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: wyrostek robaczkowy – Wyrostek robaczkowy utracił dawne znaczenie w trawieniu.
Które organizmy należą do jednego gatunku?
- Aosobniki, które mogą mieć jakiekolwiek potomstwo
- Bwszystkie zwierzęta żyjące w jednym lesie
- Cosobniki, które krzyżują się i wydają płodne potomstwo
- Dwszystkie organizmy o podobnym wyglądzie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: osobniki, które krzyżują się i wydają płodne potomstwo – Kryterium biologiczne to zdolność do wydania płodnego potomstwa.
Dlaczego koń i osioł to odrębne gatunki?
- Anie mogą mieć żadnego potomstwa
- Bich mieszaniec – muł – jest bezpłodny
- Cmają inne ubarwienie
- Dżyją na różnych kontynentach
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: ich mieszaniec – muł – jest bezpłodny – Potomstwo konia i osła powstaje, ale nie może się rozmnażać.
Specjacja to
- Aproces powstawania nowych gatunków
- Bwymieranie gatunków
- Ckrzyżowanie ras psów
- Dpodział komórki
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: proces powstawania nowych gatunków – Specjacja kończy się powstaniem gatunku izolowanego rozrodczo.
Do rodziny człowiekowatych należą
- Awyłącznie człowiek współczesny
- Btylko wymarli przodkowie człowieka
- Cczłowiek oraz szympans, goryl i orangutan
- Dczłowiek i wszystkie małpy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: człowiek oraz szympans, goryl i orangutan – Rodzina obejmuje człowieka i małpy człekokształtne.
Jaka jest relacja między człowiekiem a szympansem?
- Amają wspólnego przodka
- Bnie są ze sobą spokrewnione
- Cszympans pochodzi od człowieka
- Dczłowiek pochodzi od szympansa
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: mają wspólnego przodka – Obie linie oddzieliły się od wspólnego przodka ok. 6–7 mln lat temu.
Która cecha budowy jest przystosowaniem człowieka do dwunożności?
- Awąska, wydłużona miednica
- Bchwytna stopa z odstającym dużym palcem
- Cdługie ręce sięgające kolan
- Dkręgosłup z czterema krzywiznami i wysklepiona stopa
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: kręgosłup z czterema krzywiznami i wysklepiona stopa – Krzywizny kręgosłupa i wysklepiona stopa amortyzują wstrząsy przy chodzeniu.
Sprawdzian już blisko? Zrób test z całego działu
10 losowych pytań z tematów działu, wynik w procentach i ocena od 1 do 6. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.