1Ewolucja i teoria Lamarcka
- Ewolucja – zmiany dziedzicznych cech populacji w kolejnych pokoleniach; może prowadzić do powstawania nowych gatunków. Nie jest celowym dążeniem organizmów „do doskonałości” – dobór działa na zmienność, która już istnieje.
- Jean-Baptiste Lamarck (początek XIX w.) uważał, że narządy używane rozwijają się, a nieużywane zanikają, i że takie cechy nabyte w ciągu życia są dziedziczone.
- Przykład Lamarcka: żyrafy sięgały do liści wysoko na drzewach, „wyciągały” szyje, a dłuższą szyję przekazywały potomstwu.
„cechy nabyte się dziedziczy”
Wyćwiczone mięśnie czy blizna nie zmieniają DNA w gametach, dlatego teorię Lamarcka odrzucono.
2Teoria Darwina
- Karol Darwin w czasie podróży dookoła świata na okręcie Beagle (1831–1836) obserwował m.in. zięby z Wysp Galápagos – na różnych wyspach miały dzioby dopasowane do innego pokarmu.
- W 1859 r. wydał książkę „O powstawaniu gatunków”.
- Założenia: organizmy wydają więcej potomstwa, niż może przeżyć; osobniki w populacji różnią się (zmienność); trwa walka o byt; przeżywają i rozmnażają się najlepiej przystosowane; ich korzystne cechy są dziedziczone.
- Walka o byt to nie dosłowna bójka, lecz konkurencja o pokarm, wodę, kryjówki i partnera oraz radzenie sobie z drapieżnikami i chorobami.
Dobór naturalny – przeżywają i zostawiają najwięcej potomstwa osobniki najlepiej przystosowane do środowiska.
Które zjawisko NIE jest założeniem teorii Darwina?
Dziedziczenie cech nabytych to pogląd Lamarcka.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Dobór naturalny w przyrodzie
- Krępak nabrzozak (ćma) w Anglii: przed rewolucją przemysłową przeważały jasne motyle, niewidoczne na jasnej korze brzóz. Gdy sadza zaczerniła pnie, ptaki łatwiej wyjadały jasne osobniki i zaczęły przeważać ciemne.
- Oporność bakterii na antybiotyki: antybiotyk zabija bakterie wrażliwe, a przeżywają nieliczne oporne, które się namnażają. Dlatego antybiotyk bierze się tylko z przepisu lekarza i do końca kuracji.
4Dobór sztuczny
- Dobór sztuczny – człowiek wybiera do rozmnażania osobniki o pożądanych cechach.
- Przykłady: rasy psów (od jamnika po doga) pochodzące od wilka; odmiany kapusty (kapusta głowiasta, kalafior, brokuł, brukselka, kalarepa) z jednego dzikiego gatunku.
| Cecha | Dobór naturalny | Dobór sztuczny |
|---|---|---|
| kto „wybiera” | warunki środowiska | człowiek |
| efekt | przystosowanie do środowiska | cechy korzystne dla człowieka |
| tempo | zwykle bardzo powolne | szybsze |
Dlaczego w czasie rewolucji przemysłowej w Anglii przybyło ciemnych krępaków?
To przykład doboru naturalnego – przeżywały osobniki lepiej ukryte.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Teoria ewolucji
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Dobór naturalny – przeżywają i zostawiają najwięcej potomstwa osobniki najlepiej przystosowane do środowiska.
- Ewolucja – zmiany dziedzicznych cech populacji w kolejnych pokoleniach; może prowadzić do powstawania nowych gatunków. Nie jest celowym dążeniem organizmów „do doskonałości” – dobór działa na zmienność, która już istnieje.
- Jean-Baptiste Lamarck (początek XIX w.) uważał, że narządy używane rozwijają się, a nieużywane zanikają, i że takie cechy nabyte w ciągu życia są dziedziczone.
- Karol Darwin w czasie podróży dookoła świata na okręcie Beagle (1831–1836) obserwował m.in. zięby z Wysp Galápagos – na różnych wyspach miały dzioby dopasowane do innego pokarmu.
- Walka o byt to nie dosłowna bójka, lecz konkurencja o pokarm, wodę, kryjówki i partnera oraz radzenie sobie z drapieżnikami i chorobami.
- Krępak nabrzozak (ćma) w Anglii: przed rewolucją przemysłową przeważały jasne motyle, niewidoczne na jasnej korze brzóz. Gdy sadza zaczerniła pnie, ptaki łatwiej wyjadały jasne osobniki i zaczęły przeważać ciemne.
- Oporność bakterii na antybiotyki: antybiotyk zabija bakterie wrażliwe, a przeżywają nieliczne oporne, które się namnażają. Dlatego antybiotyk bierze się tylko z przepisu lekarza i do końca kuracji.
- Dobór sztuczny – człowiek wybiera do rozmnażania osobniki o pożądanych cechach.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Co według Lamarcka było przyczyną ewolucji?
- Adobór sztuczny
- Bdobór naturalny
- Cmutacje w DNA
- Ddziedziczenie cech nabytych w ciągu życia
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: dziedziczenie cech nabytych w ciągu życia – Lamarck sądził, że np. wyciągnięta szyja żyrafy przechodzi na potomstwo.
W którym roku Darwin wydał „O powstawaniu gatunków”?
- A1905
- B1831
- C1859
- D1789
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: 1859 – Książka ukazała się ponad 20 lat po powrocie z podróży na okręcie Beagle (1831–1836).
Co oznacza „walka o byt” w teorii Darwina?
- Awalkę ludzi z przyrodą
- Bpolowanie drapieżników na ofiary
- Ckonkurencję o zasoby i przetrwanie
- Dwyłącznie bójki między samcami
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: konkurencję o zasoby i przetrwanie – Chodzi o rywalizację o pokarm, kryjówki i partnera oraz radzenie sobie z zagrożeniami.
Które zjawisko NIE jest założeniem teorii Darwina?
- Azmienność osobników w populacji
- Bnadmiar potomstwa
- Cprzeżywanie osobników najlepiej przystosowanych
- Ddziedziczenie cech nabytych w ciągu życia
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: dziedziczenie cech nabytych w ciągu życia – Dziedziczenie cech nabytych to pogląd Lamarcka.
Dlaczego w czasie rewolucji przemysłowej w Anglii przybyło ciemnych krępaków?
- Aptaki łatwiej dostrzegały i zjadały jasne motyle na zaczernionych pniach
- Bsadza przefarbowała skrzydła jasnych motyli
- Cciemne motyle szybciej latały
- Djasne motyle przeniosły się w inne miejsca
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: ptaki łatwiej dostrzegały i zjadały jasne motyle na zaczernionych pniach – To przykład doboru naturalnego – przeżywały osobniki lepiej ukryte.
Bakterie oporne na antybiotyk stają się coraz liczniejsze, ponieważ
- Aantybiotyk przekształca bakterie w wirusy
- Bantybiotyk zabija bakterie wrażliwe, a oporne przeżywają i się namnażają
- Cantybiotyk uczy bakterie, jak się bronić
- Dbakterie oporne zjadają antybiotyk
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: antybiotyk zabija bakterie wrażliwe, a oporne przeżywają i się namnażają – Antybiotyk działa jak czynnik doboru – „wybiera” bakterie oporne.
Który przykład ilustruje dobór sztuczny?
- Awyhodowanie kalafiora i brokułu z dzikiej kapusty
- Boporność bakterii na antybiotyki
- Cprzewaga ciemnych krępaków w miastach
- Dróżne dzioby zięb z Galápagos
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: wyhodowanie kalafiora i brokułu z dzikiej kapusty – O cechach odmian kapusty zdecydował człowiek.
Co obserwował Darwin u zięb z Wysp Galápagos?
- Aróżne kształty dziobów dopasowane do pokarmu
- Bbrak zmienności między wyspami
- Cdziedziczenie wyćwiczonych mięśni
- Dróżne kolory jaj
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: różne kształty dziobów dopasowane do pokarmu – Dzioby zięb na różnych wyspach były przystosowane do innego pokarmu.
Cały dział „Ewolucjonizm”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.