1Gatunek
- Gatunek – grupa organizmów o podobnej budowie, które w naturze krzyżują się ze sobą i wydają płodne potomstwo.
- O przynależności do gatunku decyduje więc zdolność do wydania płodnego potomstwa, a nie tylko wygląd: jamnik i dog wyglądają inaczej, a są jednym gatunkiem.
- Muł to mieszaniec klaczy (koń) i osła. Jest silny, ale bezpłodny, dlatego koń i osioł to dwa odrębne gatunki.
Gatunek – osobniki krzyżujące się ze sobą i wydające płodne potomstwo.
„skoro koń i osioł mają potomstwo, są jednym gatunkiem”
Liczy się płodność potomstwa, a muł jest bezpłodny.
2Specjacja i izolacja geograficzna
- Specjacja – proces powstawania nowych gatunków; trwa zwykle tysiące lub miliony lat.
- Izolacja geograficzna – populacja zostaje rozdzielona barierą: morzem, górami, rzeką, kanionem. Rozdzielone grupy nie wymieniają genów, a w różnych warunkach działa na nie inny dobór naturalny.
- Przykłady: zięby z Wysp Galápagos – z jednego gatunku przybyłego z kontynentu powstało kilkanaście gatunków o różnych dziobach; wiewiórki po obu stronach Wielkiego Kanionu w USA różnią się wyglądem i tworzą odrębne populacje.
- Ciekawostka: specjację wywołaną izolacją geograficzną nazywa się specjacją allopatryczną.
Które organizmy należą do jednego gatunku?
Kryterium biologiczne to zdolność do wydania płodnego potomstwa.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Izolacja rozrodcza
- Izolacja rozrodcza – mechanizmy uniemożliwiające skuteczne krzyżowanie się osobników różnych gatunków.
| Rodzaj bariery | Na czym polega | Przykład |
|---|---|---|
| różne okresy godowe | gatunki rozmnażają się w innym czasie | żaby rozmnażające się wiosną w różnych tygodniach |
| różne zachowania | samica nie reaguje na zaloty samca innego gatunku | odmienne pieśni godowe ptaków |
| bezpłodne mieszańce | potomstwo powstaje, ale nie może się rozmnażać | muł |
- Gdy rozdzielone populacje spotkają się ponownie, a izolacja rozrodcza już działa, są już odrębnymi gatunkami.
izolacja geograficzna → różne warunki i dobór → różnice → izolacja rozrodcza → nowy gatunek
✎Ściąga: Powstawanie gatunków
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Gatunek – osobniki krzyżujące się ze sobą i wydające płodne potomstwo.
- izolacja geograficzna → różne warunki i dobór → różnice → izolacja rozrodcza → nowy gatunek
- Gatunek – grupa organizmów o podobnej budowie, które w naturze krzyżują się ze sobą i wydają płodne potomstwo.
- Muł to mieszaniec klaczy (koń) i osła. Jest silny, ale bezpłodny, dlatego koń i osioł to dwa odrębne gatunki.
- Specjacja – proces powstawania nowych gatunków; trwa zwykle tysiące lub miliony lat.
- Izolacja geograficzna – populacja zostaje rozdzielona barierą: morzem, górami, rzeką, kanionem. Rozdzielone grupy nie wymieniają genów, a w różnych warunkach działa na nie inny dobór naturalny.
- Izolacja rozrodcza – mechanizmy uniemożliwiające skuteczne krzyżowanie się osobników różnych gatunków.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Które organizmy należą do jednego gatunku?
- Aosobniki, które mogą mieć jakiekolwiek potomstwo
- Bwszystkie zwierzęta żyjące w jednym lesie
- Cosobniki, które krzyżują się i wydają płodne potomstwo
- Dwszystkie organizmy o podobnym wyglądzie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: osobniki, które krzyżują się i wydają płodne potomstwo – Kryterium biologiczne to zdolność do wydania płodnego potomstwa.
Dlaczego koń i osioł to odrębne gatunki?
- Anie mogą mieć żadnego potomstwa
- Bich mieszaniec – muł – jest bezpłodny
- Cmają inne ubarwienie
- Dżyją na różnych kontynentach
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: ich mieszaniec – muł – jest bezpłodny – Potomstwo konia i osła powstaje, ale nie może się rozmnażać.
Specjacja to
- Aproces powstawania nowych gatunków
- Bwymieranie gatunków
- Ckrzyżowanie ras psów
- Dpodział komórki
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: proces powstawania nowych gatunków – Specjacja kończy się powstaniem gatunku izolowanego rozrodczo.
Wiewiórki rozdzielone Wielkim Kanionem to przykład izolacji
- Abehawioralnej
- Bsztucznej
- Crozrodczej przez różne okresy godowe
- Dgeograficznej
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: geograficznej – Barierą jest ukształtowanie terenu – kanion.
Dwa gatunki żab żyją w tym samym stawie, ale składają skrzek w różnych tygodniach wiosny. To przykład
- Aizolacji rozrodczej
- Bdoboru sztucznego
- Cizolacji geograficznej
- Dnarządów analogicznych
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: izolacji rozrodczej – Różne okresy godowe uniemożliwiają krzyżowanie się mimo wspólnego miejsca.
Co dzieje się z populacjami rozdzielonymi barierą geograficzną?
- Azawsze wymierają
- Bnatychmiast stają się nowymi gatunkami
- Cstają się identyczne
- Dprzestają wymieniać geny i z czasem coraz bardziej się różnią
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: przestają wymieniać geny i z czasem coraz bardziej się różnią – Różne warunki i dobór naturalny stopniowo różnicują populacje.
Samica jednego gatunku ptaka nie reaguje na pieśń godową samca innego gatunku. To bariera
- Ageograficzna
- Bwynikająca z różnych zachowań
- Cwynikająca z różnych okresów godowych
- Dpolegająca na bezpłodności mieszańców
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: wynikająca z różnych zachowań – Odmienne zachowania godowe to jedna z form izolacji rozrodczej.
Jaka jest prawidłowa kolejność etapów specjacji?
- Aizolacja rozrodcza → izolacja geograficzna → różnice
- Bnowy gatunek → izolacja geograficzna → różnice
- Cróżnice → izolacja geograficzna → dobór sztuczny
- Dizolacja geograficzna → różnice między populacjami → izolacja rozrodcza
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: izolacja geograficzna → różnice między populacjami → izolacja rozrodcza – Najpierw rozdzielenie, potem narastanie różnic, na końcu niemożność krzyżowania.
Cały dział „Ewolucjonizm”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.