✎Ściąga z działu
Wprowadzenie do chemii organicznej
- Węglowodory – związki zbudowane wyłącznie z atomów węgla i wodoru.
- Szereg homologiczny – szereg związków o podobnej budowie i właściwościach, w którym każdy kolejny różni się od poprzedniego o grupę CH₂; opisuje go wzór ogólny.
- Chemia organiczna bada związki węgla. Wyjątki zaliczane do chemii nieorganicznej: tlenki węgla (CO, CO₂), kwas węglowy, węglany (np. CaCO₃) i wodorowęglany (np. NaHCO₃).
Węglowodory nasycone – alkany
- Wzór ogólny alkanów: CₙH₂ₙ₊₂
- Metan: bezbarwny, bezwonny gaz, lżejszy od powietrza, z powietrzem tworzy mieszaninę wybuchową (gaz kopalniany). Gaz ziemny w sieci się nawania, żeby wyczuć ulatnianie. Propan-butan – gaz w butlach i zapalniczkach.
- Całkowite (dużo tlenu): CH₄ + 2O₂ → CO₂ + 2H₂O
Węglowodory nienasycone – alkeny i alkiny
- Alkeny: CₙH₂ₙ (wiązanie C=C, końcówka -en); alkiny: CₙH₂ₙ₋₂ (wiązanie C≡C, końcówka -yn)
- Eten – bezbarwny gaz; przyspiesza dojrzewanie owoców, jest surowcem do produkcji polietylenu. Spalanie: C₂H₄ + 3O₂ → 2CO₂ + 2H₂O.
- Etyn otrzymuje się z karbidu i wody: CaC₂ + 2H₂O → C₂H₂↑ + Ca(OH)₂.
Naturalne źródła węglowodorów
- Destylacja frakcyjna – rozdzielanie ropy na frakcje różniące się temperaturą wrzenia.
- Gaz ziemny – mieszanina gazów, głównie metanu (także etanu, propanu, butanu, azotu). Paliwo w domach, elektrowniach, autobusach (CNG).
- Ropa naftowa – ciekła, ciemna mieszanina wielu węglowodorów; nie rozpuszcza się w wodzie, ma mniejszą gęstość niż woda (wycieki tworzą plamy na morzu).
?Próbny sprawdzian
Pytania z każdego tematu działu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź z wyjaśnieniem.
Którą substancję zaliczamy do związków organicznych?
- Akwas węglowy H₂CO₃
- Btlenek węgla(IV) CO₂
- Cwęglan wapnia CaCO₃
- Dmetan CH₄
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: metan CH₄ – Tlenki węgla, kwas węglowy i węglany to wyjątki należące do chemii nieorganicznej.
Węglowodory to związki zbudowane z
- Awyłącznie węgla i wodoru
- Bdowolnych pierwiastków z węglem
- Cwęgla, wodoru i tlenu
- Dwęgla i tlenu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: wyłącznie węgla i wodoru – Inne pierwiastki w cząsteczce oznaczają pochodną węglowodoru, a nie węglowodór.
Jaką wartościowość ma węgiel w związkach organicznych?
- AII
- BIII
- CIV
- DI
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: IV – Atom węgla tworzy zawsze cztery wiązania.
Wzór ogólny alkanów to
- ACₙH₂ₙ₊₁
- BCₙH₂ₙ₋₂
- CCₙH₂ₙ
- DCₙH₂ₙ₊₂
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: CₙH₂ₙ₊₂ – Np. dla n = 3: C₃H₈.
Jaki wzór sumaryczny ma butan?
- AC₄H₁₂
- BC₄H₆
- CC₄H₈
- DC₄H₁₀
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: C₄H₁₀ – Z wzoru CₙH₂ₙ₊₂: 2 · 4 + 2 = 10.
Który współczynnik należy wstawić przed O₂ w równaniu C₃H₈ + …O₂ → 3CO₂ + 4H₂O?
- A3
- B5
- C10
- D7
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: 5 – Po prawej jest 6 + 4 = 10 atomów tlenu, czyli 5 cząsteczek O₂.
Wzór ogólny alkinów to
- ACₙH₂ₙ₊₂
- BCₙH₂ₙ
- CCₙH₂ₙ₋₂
- DCₙH₂ₙ₊₁
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: CₙH₂ₙ₋₂ – Np. etyn C₂H₂: 2 · 2 − 2 = 2.
Jaki wzór sumaryczny ma propen?
- AC₃H₈
- BC₂H₄
- CC₃H₄
- DC₃H₆
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: C₃H₆ – Alken o 3 atomach węgla: CₙH₂ₙ, czyli C₃H₆.
Jak odróżnić eten od metanu?
- Aoba odbarwiają wodę bromową
- Beten zabarwia fenoloftaleinę na malinowo
- Ceten odbarwia wodę bromową, metan nie
- Dmetan odbarwia wodę bromową, eten nie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: eten odbarwia wodę bromową, metan nie – Wiązanie podwójne w etenie przyłącza brom.
Głównym składnikiem gazu ziemnego jest
- Aetan
- Betyn
- Cbutan
- Dmetan
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: metan – Metan stanowi zwykle zdecydowaną większość gazu ziemnego.
Destylacja frakcyjna ropy naftowej wykorzystuje różnice
- Agęstości składników
- Btemperatur wrzenia składników
- Cbarw składników
- Drozpuszczalności w wodzie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: temperatur wrzenia składników – Frakcje o niższej temperaturze wrzenia skraplają się wyżej w kolumnie.
Paliwem do silników Diesla jest
- Aasfalt
- Bmazut
- Cnafta
- Dolej napędowy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: olej napędowy – Nafta to paliwo lotnicze, a asfalt otrzymuje się z mazutu.
Sprawdzian już blisko? Zrób test z całego działu
10 losowych pytań z tematów działu, wynik w procentach i ocena od 1 do 6. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.