✎Ściąga z działu
Bakterie i archeowce (rozszerzenie)
- Łatwo to zapamiętać: koniugacja – „kontakt”, transformacja – „zbieranie z otoczenia”, transdukcja – „dostawa przez fagi”.
- Fotoautotrofy: sinice. Chemoautotrofy: np. bakterie nitryfikacyjne. Heterotrofy: większość pozostałych.
- Przetrwalniki (endospory) pozwalają przetrwać niekorzystne warunki. To nie jest rozmnażanie, bo z jednej komórki powstaje jeden przetrwalnik.
Znaczenie bakterii i choroby bakteryjne (rozszerzenie)
- Antybiotyk nie „uczy” bakterii oporności. On tylko usuwa wrażliwe, a oporne zostają i się mnożą.
- Destruenci rozkładają martwą materię. W obiegu azotu bakterie wiążą N₂ (bakterie brodawkowe w symbiozie z motylkowymi), przeprowadzają nitryfikację i denitryfikację.
- Mikrobiom człowieka to bakterie żyjące na skórze i w jelitach: pomagają trawić, produkują witaminy i zajmują miejsce patogenom.
Protisty i choroby protistowe (rozszerzenie)
- Fagocytoza i wodniczki pokarmowe: trawienie pokarmu. Wodniczka tętniąca wypompowuje nadmiar wody, dlatego u protistów słodkowodnych pełni osmoregulację. Wydalanie zachodzi przez błonę.
- Żywiciel ostateczny to ten, w którym pasożyt rozmnaża się płciowo; pośredni to ten, w którym rozwijają się formy młodociane lub bezpłciowe. Wektor roznosi pasożyta, np. komar.
Grzyby, porosty i fermentacja (rozszerzenie)
- Grzyby są bliżej spokrewnione ze zwierzętami niż z roślinami. Tak jak zwierzęta są cudzożywne, magazynują glikogen i mają chitynę (u stawonogów w pancerzu), a nie fotosyntetyzują.
- Zarodniki (powstają płciowo lub bezpłciowo), a drożdże także przez pączkowanie.
- Porost to symbioza grzyba (mykobiont) z glonem lub sinicą (fotobiont). Formy: skorupiaste, listkowate, krzaczkowate. Porosty są bioindykatorami: wrażliwe na zanieczyszczenie powietrza, więc zanikają w miastach.
?Próbny sprawdzian
Pytania z każdego tematu działu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź z wyjaśnieniem.
Które zdanie opisuje nukleoid?
- APlazmid z genami oporności
- BRybosom bakterii
- CObszar komórki bakteryjnej z kolistym DNA bez błony
- DJądro komórkowe bakterii z błoną jądrową
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Obszar komórki bakteryjnej z kolistym DNA bez błony – Prokariota nie mają jądra, a nukleoid to region z DNA bez otoczki.
Bakterie Gram-dodatnie mają:
- Acienką mureinę i błonę zewnętrzną
- Bbrak ściany komórkowej
- Cgrubą warstwę mureiny na zewnątrz błony komórkowej
- Dchitynową ścianę
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: grubą warstwę mureiny na zewnątrz błony komórkowej – To gruba mureina decyduje o zatrzymaniu fioletu krystalicznego i barwieniu na fioletowo.
Do jakiej domeny należą ekstremofile żyjące w gorących źródłach, spokrewnione bliżej z eukariotami?
- ADo wirusów
- BEukarya
- CArchaea
- DBacteria
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Archaea – Archeowce to odrębna domena, często ekstremofilna i bliższa eukariotom.
Bakterie brodawkowe żyjące w korzeniach grochu:
- Arozkładają celulozę
- Bwytwarzają antybiotyki
- Cprowadzą fotosyntezę
- Dwiążą azot atmosferyczny w symbiozie z rośliną
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: wiążą azot atmosferyczny w symbiozie z rośliną – Bakterie wiążą N₂ do form dostępnych dla roślin, a roślina daje im związki organiczne.
Który proces w obiegu azotu zachodzi dzięki bakteriom nitryfikacyjnym?
- AZamiana azotanów w gazowy azot
- BRozkład białek do CO₂
- CUtlenianie amoniaku do azotanów
- DWiązanie azotu z atmosfery w korzeniach
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Utlenianie amoniaku do azotanów – Nitryfikacja to utlenianie NH₄⁺ do NO₃⁻ (przez azotyny).
Której chorobie można zapobiegać przez szczepienie BCG?
- ASalmonellozę
- BRzeżączkę
- CGruźlicę
- DBoreliozę
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Gruźlicę – BCG to szczepionka przeciw gruźlicy.
Do czego służy wodniczka tętniąca pantofelka?
- ADo trawienia pokarmu
- BDo ruchu
- CDo fotosyntezy
- DDo usuwania nadmiaru wody
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Do usuwania nadmiaru wody – Wodniczka tętniąca utrzymuje stałą objętość komórki w środowisku hipotonicznym.
Euglena ma chloroplasty, ale w ciemności pobiera substancje organiczne. Jak nazywa się taki typ odżywiania?
- AWyłącznie heterotroficzny
- BWyłącznie autotroficzny
- CMiksotroficzny
- DChemoautotroficzny
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Miksotroficzny – Organizm łączący fotosyntezę z pobieraniem pokarmu to miksotrof.
Który protist porusza się za pomocą nibynóżek?
- APantofelek
- BZarodziec
- CEuglena
- DAmeba
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Ameba – Ameba to korzenionóżka, tworzy wypustki cytoplazmy.
Z czego zbudowana jest ściana komórkowa grzybów?
- AZ chityny
- BZ mureiny
- CZ krzemionki
- DZ celulozy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Z chityny – Grzyby mają ściany z chityny, podobnie jak pancerze stawonogów.
Czym jest grzybnia?
- AOwocnikiem grzyba kapeluszowego
- BZarodnikiem
- CPasożytem grzyba
- DSiecią strzępek, czyli ciałem grzyba
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Siecią strzępek, czyli ciałem grzyba – Grzybnia jest właściwym organizmem, a owocnik tylko jej częścią rozrodczą.
W jaki sposób grzyby trawią pokarm?
- AWytwarzają go w fotosyntezie
- BEnzymy są wydzielane na zewnątrz, a produkty wchłaniane
- CPokarm jest trawiony w przewodzie pokarmowym
- DPokarm jest trawiony w wodniczkach pokarmowych po fagocytozie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Enzymy są wydzielane na zewnątrz, a produkty wchłaniane – Grzyby trawią zewnątrzkomórkowo.
Sprawdzian już blisko? Zrób test z całego działu
10 losowych pytań z tematów działu, wynik w procentach i ocena od 1 do 6. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.