1Czym są protisty
- To eukariotyczne organizmy jednokomórkowe lub proste wielokomórkowe. Nie tworzą jednej linii rodowej, a jedynie zbiór grup.
- Odżywianie: autotroficzne (fotosynteza), heterotroficzne (fagocytoza), miksotroficzne (jedno i drugie). Poruszają się wiciami, rzęskami lub nibynóżkami.
| Grupa | Przykład | Ruch lub cecha |
|---|---|---|
| Wiciowce | euglena | wić; euglena ma chloroplasty, jest miksotrofem |
| Rzęskowce | pantofelek | rzęski |
| Korzenionóżki | ameba | nibynóżki |
| Sporowce | zarodziec malarii | pasożyty wewnątrzkomórkowe |
| Okrzemki i śluzowce | okrzemka, śluzowiec | okrzemki mają krzemionkowe skorupki; śluzowce tworzą plazmodium |
2Procesy życiowe
- Fagocytoza i wodniczki pokarmowe: trawienie pokarmu. Wodniczka tętniąca wypompowuje nadmiar wody, dlatego u protistów słodkowodnych pełni osmoregulację. Wydalanie zachodzi przez błonę.
- Rozmnażanie: podział, a także procesy płciowe. W cyklach życiowych odróżniasz haplofazę (n) od diplofazy (2n). U wielu protistów diplofaza jest krótka.
Euglena ma chloroplasty, ale w ciemności pobiera substancje organiczne. Jak nazywa się taki typ odżywiania?
Organizm łączący fotosyntezę z pobieraniem pokarmu to miksotrof.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Choroby wywoływane przez protisty
- Żywiciel ostateczny to ten, w którym pasożyt rozmnaża się płciowo; pośredni to ten, w którym rozwijają się formy młodociane lub bezpłciowe. Wektor roznosi pasożyta, np. komar.
| Choroba | Pasożyt | Zakażenie |
|---|---|---|
| Malaria | Plasmodium | komar widliszek (wektor, żywiciel ostateczny); człowiek – żywiciel pośredni; gorączka okresowa |
| Toksoplazmoza | Toxoplasma | niedogotowane mięso lub odchody kota (żywiciel ostateczny); groźna w ciąży |
| Lamblioza | Giardia | skażona woda i żywność |
| Czerwonka pełzakowa | Entamoeba | skażona woda i żywność |
| Rzęsistkowica | Trichomonas | kontakty seksualne |
- Profilaktyka: malaria – moskitiery, repelenty, leki przeciwmalaryczne przed podróżą w tropiki; toksoplazmoza – niejedzenie surowego mięsa, mycie warzyw, rękawiczki przy sprzątaniu kuwety i pracach w ogrodzie; lamblioza i czerwonka – mycie rąk, picie przegotowanej lub butelkowanej wody; rzęsistkowica – prezerwatywa i leczenie partnera.
- Znaczenie: fitoplankton produkuje tlen i zaczyna łańcuchy pokarmowe, protisty żyją też w symbiozie (jelita termitów) i bywają patogenami.
4Obserwacje
- Protisty słodkowodne hoduje się z wyciągu z siana i ogląda w preparacie świeżym. Pracuj w rękawiczkach, myj ręce i nie pij wody z hodowli.
„komar to żywiciel pośredni, bo tylko przenosi malarię”
Dla zarodźca komar jest żywicielem ostatecznym, a człowiek pośrednim.
Wodniczka tętniąca nie służy do trawienia: wypompowuje wodę.
Który organizm jest żywicielem ostatecznym toksoplazmy?
W jelicie kota toksoplazma rozmnaża się płciowo.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Protisty i choroby protistowe
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Fagocytoza i wodniczki pokarmowe: trawienie pokarmu. Wodniczka tętniąca wypompowuje nadmiar wody, dlatego u protistów słodkowodnych pełni osmoregulację. Wydalanie zachodzi przez błonę.
- Żywiciel ostateczny to ten, w którym pasożyt rozmnaża się płciowo; pośredni to ten, w którym rozwijają się formy młodociane lub bezpłciowe. Wektor roznosi pasożyta, np. komar.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Do czego służy wodniczka tętniąca pantofelka?
- ADo trawienia pokarmu
- BDo ruchu
- CDo fotosyntezy
- DDo usuwania nadmiaru wody
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Do usuwania nadmiaru wody – Wodniczka tętniąca utrzymuje stałą objętość komórki w środowisku hipotonicznym.
Euglena ma chloroplasty, ale w ciemności pobiera substancje organiczne. Jak nazywa się taki typ odżywiania?
- AWyłącznie heterotroficzny
- BWyłącznie autotroficzny
- CMiksotroficzny
- DChemoautotroficzny
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Miksotroficzny – Organizm łączący fotosyntezę z pobieraniem pokarmu to miksotrof.
Który protist porusza się za pomocą nibynóżek?
- APantofelek
- BZarodziec
- CEuglena
- DAmeba
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Ameba – Ameba to korzenionóżka, tworzy wypustki cytoplazmy.
Malaria jest wywoływana przez:
- AToxoplasma
- BGiardia
- CTrichomonas
- DPlasmodium
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Plasmodium – Zarodziec (Plasmodium) rozwija się w komarach widliszkach i człowieku.
Który organizm jest żywicielem ostatecznym toksoplazmy?
- ACzłowiek
- BKot
- CKomar
- DPies
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Kot – W jelicie kota toksoplazma rozmnaża się płciowo.
Dlaczego toksoplazmoza jest szczególnie groźna w ciąży?
- AWymaga transfuzji krwi
- BPowoduje ją wirus
- CMatka nie może przyjmować witamin
- DPasożyt może zakazić płód
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Pasożyt może zakazić płód – Zakażenie matki może uszkodzić rozwijający się płód.
Jak zapobiegać lambliozie?
- APrzez szczepienie przeciw komarom
- BPrzez unikanie kleszczy
- CPrzez higienę, czystą wodę i dokładne mycie żywności
- DPrzez prezerwatywę
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Przez higienę, czystą wodę i dokładne mycie żywności – Giardia przenosi się drogą pokarmową, więc liczy się higiena.
W preparacie z wyciągu z siana obserwujesz pantofelki. Którego z ich organelli NIE zobaczysz u bakterii?
- ADNA
- BBłony komórkowej
- CRybosomów
- DJądra komórkowego z błoną
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Jądra komórkowego z błoną – Protisty są eukariontami, więc mają jądro, a bakterie nie.
Cały dział „Bakterie, protisty i grzyby”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.