1Komórka prokariotyczna
- Nie ma jądra: DNA tworzy kolisty nukleoid. Często są też plazmidy (małe koliste cząsteczki DNA), małe rybosomy i ściana komórkowa.
- Kształty: ziarniaki, pałeczki, przecinkowce, spirale (przypominają kulki, patyczki, przecinki i sprężynki).
2Bakterie Gram-dodatnie i Gram-ujemne
| Cecha | Gram-dodatnie | Gram-ujemne |
|---|---|---|
| Mureina | gruba warstwa | cienka warstwa |
| Błona zewnętrzna | brak | jest |
| Barwienie Grama | fioletowe | różowe (po odbarwieniu) |
- Różnice wpływają na wrażliwość na antybiotyki, bo np. błona zewnętrzna utrudnia im dostęp do ściany.
3Archeowce
- To osobna domena. Mają inną budowę ścian i błon niż bakterie, często żyją w skrajnych warunkach (ekstremofile): termofile (gorące źródła), halofile (słone wody), metanogeny (beztlenowe środowiska).
- Pod względem pokrewieństwa archeowce są bliżej eukariotów niż bakterii.
Bakterie Gram-dodatnie mają:
To gruba mureina decyduje o zatrzymaniu fioletu krystalicznego i barwieniu na fioletowo.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
4Odżywianie i oddychanie
- Fotoautotrofy: sinice. Chemoautotrofy: np. bakterie nitryfikacyjne. Heterotrofy: większość pozostałych.
- Oddychanie tlenowe lub beztlenowe (np. denitryfikacja) albo fermentacja.
5Rozmnażanie i zmienność
- Bakterie dzielą się na pół (podział nie zmienia liczby genów). To rozmnażanie bezpłciowe, więc potomstwo jest początkowo identyczne.
- Przetrwalniki (endospory) pozwalają przetrwać niekorzystne warunki. To nie jest rozmnażanie, bo z jednej komórki powstaje jeden przetrwalnik.
- Zmienność zwiększają procesy wymiany genów: koniugacja (przekazanie DNA, zwykle plazmidu, przez mostek – pilus – między komórkami), transformacja (pobranie DNA z otoczenia), transdukcja (przeniesienie DNA przez bakteriofaga). Nazywane bywają „parapłciowymi”, bo nie zwiększają liczby komórek. Dzięki nim np. gen oporności na antybiotyk z plazmidu może „przeskoczyć” do zupełnie innej bakterii.
Łatwo to zapamiętać: koniugacja – „kontakt”, transformacja – „zbieranie z otoczenia”, transdukcja – „dostawa przez fagi”.
„Gram-ujemne to bakterie bez ściany komórkowej”
Mają ścianę, tylko cienką, i dodatkową błonę zewnętrzną.
Przetrwalnik nie jest zarodnikiem rozmnażania: komórek nie przybywa.
Czym różni się koniugacja od transdukcji?
Koniugacja wymaga kontaktu komórek, a transdukcja pośrednika – faga.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Bakterie i archeowce
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Łatwo to zapamiętać: koniugacja – „kontakt”, transformacja – „zbieranie z otoczenia”, transdukcja – „dostawa przez fagi”.
- Fotoautotrofy: sinice. Chemoautotrofy: np. bakterie nitryfikacyjne. Heterotrofy: większość pozostałych.
- Przetrwalniki (endospory) pozwalają przetrwać niekorzystne warunki. To nie jest rozmnażanie, bo z jednej komórki powstaje jeden przetrwalnik.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Które zdanie opisuje nukleoid?
- APlazmid z genami oporności
- BRybosom bakterii
- CObszar komórki bakteryjnej z kolistym DNA bez błony
- DJądro komórkowe bakterii z błoną jądrową
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Obszar komórki bakteryjnej z kolistym DNA bez błony – Prokariota nie mają jądra, a nukleoid to region z DNA bez otoczki.
Bakterie Gram-dodatnie mają:
- Acienką mureinę i błonę zewnętrzną
- Bbrak ściany komórkowej
- Cgrubą warstwę mureiny na zewnątrz błony komórkowej
- Dchitynową ścianę
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: grubą warstwę mureiny na zewnątrz błony komórkowej – To gruba mureina decyduje o zatrzymaniu fioletu krystalicznego i barwieniu na fioletowo.
Do jakiej domeny należą ekstremofile żyjące w gorących źródłach, spokrewnione bliżej z eukariotami?
- ADo wirusów
- BEukarya
- CArchaea
- DBacteria
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Archaea – Archeowce to odrębna domena, często ekstremofilna i bliższa eukariotom.
Sinice są:
- Achemoautotrofami
- Bcudzożywnymi saprotrofami
- Cfotoautotrofami
- Darcheowcami
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: fotoautotrofami – Sinice fotosyntetyzują, więc są fotoautotrofami.
Bakterie nitryfikacyjne czerpią energię z utleniania związków azotu (np. amoniaku). To:
- Afotoautotrofy
- Bpasożyty
- Cheterotrofy
- Dchemoautotrofy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: chemoautotrofy – Energia z reakcji chemicznych, węgiel z CO₂ – czyli chemosynteza.
Szczep bakterii nabył oporność, pobierając z otoczenia DNA uwolniony ze zniszczonych komórek. To:
- Akoniugacja
- Btransdukcja
- Ctransformacja
- Dpodział komórki
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: transformacja – Pobranie wolnego DNA z otoczenia to transformacja.
Czym różni się koniugacja od transdukcji?
- AW obu procesach powstają przetrwalniki
- BTransdukcja zachodzi wyłącznie u archeowców
- CW koniugacji DNA przechodzi bezpośrednio między komórkami, w transdukcji przenosi go bakteriofag
- DKoniugacja to pobieranie DNA z otoczenia, a transdukcja to podział
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: W koniugacji DNA przechodzi bezpośrednio między komórkami, w transdukcji przenosi go bakteriofag – Koniugacja wymaga kontaktu komórek, a transdukcja pośrednika – faga.
Do czego służy endospora?
- ADo ruchu bakterii
- BDo rozmnażania płciowego
- CDo fotosyntezy
- DDo przetrwania niekorzystnych warunków
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Do przetrwania niekorzystnych warunków – Endospora jest formą przetrwalną, a nie sposobem zwiększania liczby komórek.
Cały dział „Bakterie, protisty i grzyby”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.