1Budowa i odżywianie
- Ciało to grzybnia zbudowana ze strzępek; ściana komórkowa zawiera chitynę. Formy: drożdże, pleśnie, grzyby kapeluszowe (kapelusz to owocnik, a grzybnia jest pod ziemią).
- Grzyby są cudzożywne: saprotrofy, pasożyty i symbionty. Trawienie zachodzi poza komórką: wydzielają enzymy do otoczenia, a potem wchłaniają produkty. Oddychają tlenowo albo fermentują.
2Rozmnażanie
- Zarodniki (powstają płciowo lub bezpłciowo), a drożdże także przez pączkowanie.
3Symbiozy
- Porost to symbioza grzyba (mykobiont) z glonem lub sinicą (fotobiont). Formy: skorupiaste, listkowate, krzaczkowate. Porosty są bioindykatorami: wrażliwe na zanieczyszczenie powietrza, więc zanikają w miastach.
- Mikoryza to symbioza grzyba z korzeniami roślin: roślina dostaje wodę i sole mineralne, grzyb związki organiczne.
W jaki sposób grzyby trawią pokarm?
Grzyby trawią zewnątrzkomórkowo.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
4Grzybice i znaczenie
- Grzybice skóry (np. stóp), narządów płciowych (np. drożdżyca) i płuc. Zarażamy się przez kontakt z chorą osobą lub zwierzęciem, wspólne ręczniki i obuwie, wilgotne podłogi basenów i saun, a zarodniki pleśni (np. kropidlaka) – wdychamy. Sprzyjają im wilgoć, osłabiona odporność i długie leczenie antybiotykami. Profilaktyka: higiena, osuszanie skóry (także między palcami), klapki na basenie, niewspółdzielenie ręczników.
- Znaczenie: rozkład materii, drożdże i sery pleśniowe, jadalne grzyby, penicylina, ale też grzyby trujące.
5Doświadczenie: fermentacja drożdżowa
- Problem: czy drożdże fermentują cukier? Próba badawcza: roztwór cukru z drożdżami. Próba kontrolna: roztwór bez cukru (albo z drożdżami zabitymi gotowaniem). Mierzysz objętość CO₂ (np. balon lub rurka gazowa), a pozostałe warunki są takie same.
- Wniosek: tylko w próbie z cukrem i żywymi drożdżami gromadzi się CO₂.
Grzyby są bliżej spokrewnione ze zwierzętami niż z roślinami. Tak jak zwierzęta są cudzożywne, magazynują glikogen i mają chitynę (u stawonogów w pancerzu), a nie fotosyntetyzują.
„grzyby to rośliny”
Są odrębnym królestwem, a kapelusz to tylko owocnik.
W porostach glon lub sinica nie jest „pasożytem”: to symbioza.
W doświadczeniu z drożdżami probówka A zawiera cukier i żywe drożdże, B cukier i drożdże zabite gotowaniem, C drożdże bez cukru. Która jest prawidłową próbą kontrolną dla sprawdzenia, że CO₂ powstaje dzięki żywym drożdżom?
W B zmienia się tylko jeden czynnik (żywotność drożdży), więc ewentualny brak CO₂ wskazuje na rolę żywych komórek.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Grzyby, porosty i fermentacja
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Grzyby są bliżej spokrewnione ze zwierzętami niż z roślinami. Tak jak zwierzęta są cudzożywne, magazynują glikogen i mają chitynę (u stawonogów w pancerzu), a nie fotosyntetyzują.
- Zarodniki (powstają płciowo lub bezpłciowo), a drożdże także przez pączkowanie.
- Porost to symbioza grzyba (mykobiont) z glonem lub sinicą (fotobiont). Formy: skorupiaste, listkowate, krzaczkowate. Porosty są bioindykatorami: wrażliwe na zanieczyszczenie powietrza, więc zanikają w miastach.
- Mikoryza to symbioza grzyba z korzeniami roślin: roślina dostaje wodę i sole mineralne, grzyb związki organiczne.
- Grzybice skóry (np. stóp), narządów płciowych (np. drożdżyca) i płuc. Zarażamy się przez kontakt z chorą osobą lub zwierzęciem, wspólne ręczniki i obuwie, wilgotne podłogi basenów i saun, a zarodniki pleśni (np. kropidlaka) – wdychamy. Sprzyjają im wilgoć, osłabiona odporność i długie leczenie antybiotykami. Profilaktyka: higiena, osuszanie skóry (także między palcami), klapki na basenie, niewspółdzielenie ręczników.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Z czego zbudowana jest ściana komórkowa grzybów?
- AZ chityny
- BZ mureiny
- CZ krzemionki
- DZ celulozy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Z chityny – Grzyby mają ściany z chityny, podobnie jak pancerze stawonogów.
Czym jest grzybnia?
- AOwocnikiem grzyba kapeluszowego
- BZarodnikiem
- CPasożytem grzyba
- DSiecią strzępek, czyli ciałem grzyba
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Siecią strzępek, czyli ciałem grzyba – Grzybnia jest właściwym organizmem, a owocnik tylko jej częścią rozrodczą.
W jaki sposób grzyby trawią pokarm?
- AWytwarzają go w fotosyntezie
- BEnzymy są wydzielane na zewnątrz, a produkty wchłaniane
- CPokarm jest trawiony w przewodzie pokarmowym
- DPokarm jest trawiony w wodniczkach pokarmowych po fagocytozie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Enzymy są wydzielane na zewnątrz, a produkty wchłaniane – Grzyby trawią zewnątrzkomórkowo.
W porostach mykobiontem jest:
- Asinica
- Bbakteria nitryfikacyjna
- Cglon
- Dgrzyb
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: grzyb – Mykobiont to grzyb, a fotobiont to glon lub sinica.
Dlaczego porosty wykorzystuje się do oceny zanieczyszczenia powietrza?
- APobierają CO₂ z dymu
- BDobrze znoszą dym
- CRosną tylko w mieście
- DSą wrażliwe na zanieczyszczenia, a ich zanik sygnalizuje złą jakość powietrza
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Są wrażliwe na zanieczyszczenia, a ich zanik sygnalizuje złą jakość powietrza – Porosty są bioindykatorami czystości powietrza.
Co zyskuje roślina z mikoryzy?
- AOchronę przed światłem
- BGotowe cukry bez fotosyntezy
- CDodatkowe chloroplasty
- DWiększe pobieranie wody i soli mineralnych
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Większe pobieranie wody i soli mineralnych – Strzępki powiększają powierzchnię chłonną korzenia.
W doświadczeniu z drożdżami probówka A zawiera cukier i żywe drożdże, B cukier i drożdże zabite gotowaniem, C drożdże bez cukru. Która jest prawidłową próbą kontrolną dla sprawdzenia, że CO₂ powstaje dzięki żywym drożdżom?
- AB
- BŻadna
- CA i C jednocześnie
- DA
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: B – W B zmienia się tylko jeden czynnik (żywotność drożdży), więc ewentualny brak CO₂ wskazuje na rolę żywych komórek.
Jak zapobiegać grzybicy stóp?
- AOsuszać skórę i nie dzielić ręczników
- BJeść więcej antybiotyków
- CUnikać kleszczy
- DSzczepić się BCG
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Osuszać skórę i nie dzielić ręczników – Grzybice skóry sprzyja wilgoć i wspólne używanie ręczników.
Cały dział „Bakterie, protisty i grzyby”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.