✎Ściąga z działu
Grupy funkcyjne i właściwości
- Porównując właściwości, bierz pod uwagę grupę funkcyjną i długość reszty węglowodorowej jednocześnie.
- Grupa funkcyjna to atom lub grupa atomów, która nadaje związkowi charakterystyczną reaktywność i właściwości. R oznacza resztę węglowodorową, Ar – resztę aromatyczną.
Alkohole i fenole
- Fenol reaguje z NaOH, etanol nie. Polialkohole z Cu(OH)₂ dają szafirowy roztwór.
- Alkohol ma grupę –OH przy węglu nasyconym (etanol CH₃CH₂OH). Fenol C₆H₅OH ma ją przy pierścieniu aromatycznym.
- Spalanie: C₂H₅OH + 3O₂ → 2CO₂ + 3H₂O.
Aldehydy i ketony
- Aldehyd łatwo się utlenia (próby dają wynik dodatni), keton nie.
- Grupa karbonylowa C=O jest w obu. W aldehydzie węgiel karbonylowy ma przynajmniej jeden atom H (grupa –CHO): etanal CH₃CHO, metanal HCHO. W ketonie jest między dwiema resztami: propanon CH₃COCH₃.
- Próba Tollensa (amoniakalny roztwór jonów Ag⁺): aldehyd redukuje Ag⁺ do Ag, powstaje srebrne lustro.
Kwasy karboksylowe i estry
- Hydroliza kwasowa daje kwas i alkohol, zasadowa sól kwasu i alkohol.
- Grupa –COOH (karboksylowa) odpowiada za kwasowy charakter. Reszta kwasowa to RCOO⁻: HCOO⁻ – metanian (mrówczan), CH₃COO⁻ – etanian (octan).
- Hydroksykwasy mają grupy –OH i –COOH: mlekowy, cytrynowy, salicylowy.
Aminy – wprowadzenie
- Amina to zasada, bo ma wolną parę elektronową na azocie. Metyloamina > NH₃ > anilina.
- Amina to organiczna pochodna amoniaku, w której atomy wodoru zastąpiono grupami węglowodorowymi. Najprostsza amina to CH₃NH₂ (metyloamina). Małe aminy to gazy lub lotne ciecze o rybim zapachu, dobrze rozpuszczalne w wodzie.
- Anilina C₆H₅NH₂ jest aminą aromatyczną (–NH₂ przy pierścieniu benzenu). Metyloamina jest alifatyczna.
?Próbny sprawdzian
Pytania z każdego tematu działu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź z wyjaśnieniem.
Jaką grupę funkcyjną mają alkohole?
- A–OH przy węglu nasyconym
- B–COOH
- C–CHO
- D–NH₂
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: –OH przy węglu nasyconym – Fenole mają –OH przy pierścieniu aromatycznym.
Który wzór przedstawia keton?
- ACH₃CHO
- BCH₃CH₂OH
- CCH₃COOH
- DCH₃COCH₃
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: CH₃COCH₃ – Grupa C=O między dwiema resztami węglowodorowymi to keton.
Który związek jest estrem?
- ACH₃COOH
- BCH₃CHO
- CCH₃COOC₂H₅
- DC₂H₅OH
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: CH₃COOC₂H₅ – Grupa –COO– łączy dwie reszty węglowodorowe.
Który związek jest fenolem?
- AC₂H₅OH
- BC₆H₁₁OH
- CCH₃OH
- DC₆H₅OH
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: C₆H₅OH – Fenol ma grupę –OH przyłączoną bezpośrednio do pierścienia aromatycznego.
Który odczynnik odróżnia fenol od etanolu?
- AO₂
- BNaOH
- CH₂
- DNa
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: NaOH – Z NaOH reaguje tylko fenol, bo ma właściwości kwasowe. Z sodem reagują oba.
Co powstaje w reakcji etanolu z sodem?
- AC₂H₅ONa i H₂
- BCH₃CHO i H₂
- CC₂H₅OH i NaOH
- DNaOH i C₂H₆
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: C₂H₅ONa i H₂ – 2C₂H₅OH + 2Na → 2C₂H₅ONa + H₂.
Co odróżnia aldehyd od ketonu?
- Aaldehyd ma atom H przy grupie C=O
- Baldehyd ma grupę –OH
- Cketon ma pierścień
- Dketon ma grupę –COOH
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: aldehyd ma atom H przy grupie C=O – W ketonie węgiel karbonylowy łączy się z dwiema resztami węglowodorowymi.
Jaki związek powstaje przy utlenieniu propan-2-olu?
- Apropanon
- Bkwas propanowy
- Cpropanal
- Dpropan
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: propanon – Alkohol drugorzędowy daje keton.
Co powstaje przy utlenieniu etanolu CuO?
- Akwas mrówkowy
- Beter
- Cpropanon
- Detanal
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: etanal – Alkohol pierwszorzędowy utlenia się do aldehydu.
Jaka grupa odpowiada za kwasowy charakter kwasów karboksylowych?
- A–CHO
- B–OH przy węglu nasyconym
- C–COOH
- D–NH₂
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: –COOH – To grupa karboksylowa, która może oddać proton.
Jak nazywa się jon CH₃COO⁻?
- Ametanian (mrówczan)
- Bbenzoesan
- Cetanian (octan)
- Dpropanian
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: etanian (octan) – Pochodzi od kwasu etanowego (octowego).
Który gaz wydziela się w reakcji kwasu octowego z Na₂CO₃?
- AH₂
- BO₂
- CNH₃
- DCO₂
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: CO₂ – 2CH₃COOH + Na₂CO₃ → 2CH₃COONa + H₂O + CO₂↑.
Który wzór przedstawia metyloaminę?
- ACH₃NO₂
- BCH₃OH
- CCH₃NH₂
- DC₆H₅NH₂
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: CH₃NH₂ – Metyloamina to CH₃ połączone z grupą –NH₂.
Który wzór przedstawia anilinę?
- ACH₃NH₂
- BC₆H₅OH
- CC₆H₅NH₂
- DC₆H₅NO₂
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: C₆H₅NH₂ – Anilina ma grupę –NH₂ przy pierścieniu benzenu.
Dlaczego aminy są zasadami?
- AOddają protony wodzie
- BZawierają grupę OH
- CAzot ma wolną parę elektronową, która wiąże proton
- DZawierają metal
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Azot ma wolną parę elektronową, która wiąże proton – Para elektronowa azotu przyjmuje H⁺.
Sprawdzian już blisko? Zrób test z całego działu
10 losowych pytań z tematów działu, wynik w procentach i ocena od 1 do 6. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.