Aldehydy i ketony – ściąga i quiz

ogarniam.edu.pl · Chemia · Pochodne węglowodorówklasa 2 LO · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/lo/2/chemia/aldehydy-i-ketony/

Aldehydy i ketony

Formalina w muzeum i zmywacz do paznokci to ta sama grupa karbonylowa w dwóch wersjach. Aldehyd da się łatwo utlenić, keton nie, i na tej różnicy opierają się próby.

1Dwa związki, jedna grupa

Aldehyd: C=O z atomem H; keton: C=O między dwiema resztami węglowodorowymi.

Grupa karbonylowa C=O jest w obu. W aldehydzie węgiel karbonylowy ma przynajmniej jeden atom H (grupa –CHO): etanal CH₃CHO, metanal HCHO. W ketonie jest między dwiema resztami: propanon CH₃COCH₃.
Nazwy: aldehydy kończą się na -al, ketony na -on (butan-2-on – numer grupy).

2Skąd je mamy

Utlenianie alkoholu pierwszorzędowego daje aldehyd: CH₃CH₂OH + CuO → CH₃CHO + Cu + H₂O (ogrzewanie). Drugorzędowego daje keton: CH₃CH(OH)CH₃ + CuO → CH₃COCH₃ + Cu + H₂O.
Czarny CuO zamienia się w czerwoną miedź, a alkohol się utlenia. Aldehyd utlenia się dalej do kwasu: CH₃CHO → CH₃COOH.

Sprawdź, czy rozumiesz

Co odróżnia aldehyd od ketonu?

3Dwie próby na aldehyd

Próba Tollensa (amoniakalny roztwór jonów Ag⁺): aldehyd redukuje Ag⁺ do Ag, powstaje srebrne lustro.
Próba Trommera (świeży Cu(OH)₂, ogrzewanie, środowisko zasadowe): aldehyd redukuje Cu(II) do Cu(I), powstaje ceglastoczerwony osad Cu₂O. R–CHO + 2Cu(OH)₂ → R–COOH + Cu₂O↓ + 2H₂O (w środowisku zasadowym powstaje sól tego kwasu).
Ketony dają w obu próbach wynik ujemny. Zastosowania: metanal (formalina), propanon (rozpuszczalnik).

Zapamiętaj

Aldehyd łatwo się utlenia (próby dają wynik dodatni), keton nie.

Uwaga na błąd

Mylenie szafirowego roztworu glicerolu z Cu(OH)₂ (bez ogrzewania) z ceglastym osadem Cu₂O po ogrzaniu aldehydu.

✎Ściąga: Aldehydy i ketony

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

Aldehyd łatwo się utlenia (próby dają wynik dodatni), keton nie.
Grupa karbonylowa C=O jest w obu. W aldehydzie węgiel karbonylowy ma przynajmniej jeden atom H (grupa –CHO): etanal CH₃CHO, metanal HCHO. W ketonie jest między dwiema resztami: propanon CH₃COCH₃.
Próba Tollensa (amoniakalny roztwór jonów Ag⁺): aldehyd redukuje Ag⁺ do Ag, powstaje srebrne lustro.
Próba Trommera (świeży Cu(OH)₂, ogrzewanie, środowisko zasadowe): aldehyd redukuje Cu(II) do Cu(I), powstaje ceglastoczerwony osad Cu₂O. R–CHO + 2Cu(OH)₂ → R–COOH + Cu₂O↓ + 2H₂O (w środowisku zasadowym powstaje sól tego kwasu).

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

Co odróżnia aldehyd od ketonu?
1. Aaldehyd ma atom H przy grupie C=O
2. Baldehyd ma grupę –OH
3. Cketon ma pierścień
4. Dketon ma grupę –COOH
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: aldehyd ma atom H przy grupie C=O – W ketonie węgiel karbonylowy łączy się z dwiema resztami węglowodorowymi.
Jaki związek powstaje przy utlenieniu propan-2-olu?
1. Apropanon
2. Bkwas propanowy
3. Cpropanal
4. Dpropan
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: propanon – Alkohol drugorzędowy daje keton.
Co powstaje przy utlenieniu etanolu CuO?
1. Akwas mrówkowy
2. Beter
3. Cpropanon
4. Detanal
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: etanal – Alkohol pierwszorzędowy utlenia się do aldehydu.
Co obserwujesz w próbie Tollensa z etanalem?
1. Asrebrne lustro
2. Bniebieski roztwór
3. Cceglasty osad
4. Dnic
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: srebrne lustro – Aldehyd redukuje Ag⁺ do metalicznego Ag.
Jaki osad daje aldehyd w próbie Trommera?
1. Aceglastoczerwony Cu₂O
2. Bniebieski Cu(OH)₂
3. Cczarny CuO
4. Dbiały CuCl
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: ceglastoczerwony Cu₂O – Cu(II) zostaje zredukowany do Cu(I).
Jaki wynik w próbie Trommera daje propanon?
1. Asrebrne lustro
2. Bdodatni
3. Cujemny
4. Dczerwony osad Cu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: ujemny – Ketony nie utleniają się w łagodnych warunkach.
Jaka jest końcówka nazw aldehydów?
1. A-ol
2. B-on
3. C-al
4. D-en
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: -al – Przykład: etanal. Ketony mają -on.
Jak nazywa się wodny roztwór metanalu?
1. Aformalina
2. Baceton
3. Cspirytus
4. Dgliceryna
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: formalina – Formalina służy do konserwowania preparatów.

Cały dział „Pochodne węglowodorów”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytań Fiszki · 9 🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Chemia, klasa 2

Kwasy, zasady i pH Stała dysocjacji i prawo rozcieńczeń Ostwalda Zobojętnianie i strącanie Iloczyn rozpuszczalności i reakcje jonowe w mieszaninach Tlenki, wodorki i amfoteryczność Amfoteryczność i jony kompleksowe Hydroliza soli i odczyn roztworów soli Teoria Brønsteda–Lowry'ego i odczyn roztworów Stopnie utlenienia i bilans elektronowy Bilans jonowo-elektronowy, środowisko reakcji i kierunek redoks Ogniwo galwaniczne i obieg ładunku Potencjały standardowe, szereg elektrochemiczny i SEM ogniwa Baterie, akumulatory i ochrona przed korozją Metale bloków s i p Metale i kwasy Żelazo, miedź i metale przejściowe Reaktywność metali i kwasy utleniające – produkty i bilans Analiza jakościowa i ciągi przemian Kompleksy oraz Fe, Cr i Mn na różnych stopniach utlenienia Reakcje wodoru, tlenu, chloru i siarki Azot, siarka i ich związki Redoks wodoru, tlenu, chloru, azotu i siarki Krzemionka, szkło, wapień i wapno Twardość wody, hydraty i zaprawa gipsowa Fluorowce i laboratoryjne otrzymywanie H₂, O₂ i Cl₂ Wzory, nazwy, izomeria i typy reakcji organicznych Alkany i substytucja Alkeny, alkiny i addycja Polimery i benzen Surowce i paliwa Grupy funkcyjne i właściwości Alkohole i fenole Kwasy karboksylowe i estry Aminy – wprowadzenie Obliczenia chemiczne Wydajność, równanie Clapeyrona i zadania wieloetapowe Doświadczenie i uzasadnienie Projektowanie identyfikacji i argumentowanie mechanizmem Maksymalne stopnie utlenienia, redoks w organice i kierunek reakcji Projektowanie ogniw, ogniwa odwracalne i nieodwracalne