1Grupa funkcyjna jako wskazówka
- Grupa funkcyjna to atom lub grupa atomów, która nadaje związkowi charakterystyczną reaktywność i właściwości. R oznacza resztę węglowodorową, Ar – resztę aromatyczną.
- Liczy się sposób połączenia atomów, a nie sam wzór sumaryczny: tlen jest i w aldehydzie, i w ketonie, ale w innym miejscu.
| Związek | Grupa | Przykład |
|---|---|---|
| fluorowcopochodna | –X (F, Cl, Br, I) | CH₃Cl |
| alkohol | –OH przy węglu nasyconym | C₂H₅OH |
| fenol | –OH przy pierścieniu aromatycznym | C₆H₅OH |
| aldehyd | –CHO | CH₃CHO |
| keton | >C=O między dwiema resztami | CH₃COCH₃ |
| kwas karboksylowy | –COOH | CH₃COOH |
| ester | –COO– | CH₃COOC₂H₅ |
| amina | –NH₂ (lub –NHR, –NR₂) | CH₃NH₂ |
2Temperatura wrzenia
- Alkohole, fenole i kwasy tworzą między cząsteczkami wiązania wodorowe, więc trudniej im przejść w gaz. Etanol wrze w 78°C, a eter dimetylowy w −24°C (brak wiązań wodorowych między jego cząsteczkami).
- W szeregu homologicznym wyższą temperaturę wrzenia mają związki o dłuższym łańcuchu.
Dlaczego etanol wrze wyżej niż eter dimetylowy?
Wiązania wodorowe utrudniają przejście w gaz.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Rozpuszczalność w wodzie
- Małe alkohole i kwasy mieszają się z wodą, bo tworzą z nią wiązania wodorowe. Im dłuższy łańcuch węglowodorowy, tym rozpuszczalność mniejsza. Więcej grup –OH ją zwiększa.
Porównując właściwości, bierz pod uwagę grupę funkcyjną i długość reszty węglowodorowej jednocześnie.
Uznanie kwasu karboksylowego za alkohol, bo ma –OH. W –COOH ta grupa wchodzi w skład grupy karboksylowej i zachowuje się inaczej.
✎Ściąga: Grupy funkcyjne i właściwości
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Porównując właściwości, bierz pod uwagę grupę funkcyjną i długość reszty węglowodorowej jednocześnie.
- Grupa funkcyjna to atom lub grupa atomów, która nadaje związkowi charakterystyczną reaktywność i właściwości. R oznacza resztę węglowodorową, Ar – resztę aromatyczną.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Jaką grupę funkcyjną mają alkohole?
- A–OH przy węglu nasyconym
- B–COOH
- C–CHO
- D–NH₂
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: –OH przy węglu nasyconym – Fenole mają –OH przy pierścieniu aromatycznym.
Który wzór przedstawia keton?
- ACH₃CHO
- BCH₃CH₂OH
- CCH₃COOH
- DCH₃COCH₃
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: CH₃COCH₃ – Grupa C=O między dwiema resztami węglowodorowymi to keton.
Który związek jest estrem?
- ACH₃COOH
- BCH₃CHO
- CCH₃COOC₂H₅
- DC₂H₅OH
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: CH₃COOC₂H₅ – Grupa –COO– łączy dwie reszty węglowodorowe.
Dlaczego etanol wrze wyżej niż eter dimetylowy?
- Ama mniejszą masę
- Bcząsteczki etanolu tworzą wiązania wodorowe
- Cjest niepolarny
- Dma wiązania podwójne
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: cząsteczki etanolu tworzą wiązania wodorowe – Wiązania wodorowe utrudniają przejście w gaz.
Jak zmienia się rozpuszczalność alkoholi w wodzie przy wydłużaniu łańcucha?
- Amaleje
- Brośnie
- Crośnie tylko dla alkoholi pierwszorzędowych
- Dnie zmienia się
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: maleje – Niepolarna reszta węglowodorowa utrudnia rozpuszczanie.
Który związek jest fenolem?
- AC₆H₅OH
- BCH₃COOH
- CC₂H₅OH
- DC₆H₁₂
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: C₆H₅OH – W fenolu grupa –OH jest związana z pierścieniem aromatycznym.
Która grupa jest charakterystyczna dla aldehydów?
- A–OH
- B–CHO
- C–CO–
- D–COOH
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: –CHO – Aldehyd ma grupę karbonylową z atomem wodoru.
Które stwierdzenie o kwasie karboksylowym jest błędne?
- Ama grupę –COOH
- Btworzy wiązania wodorowe
- Cjest alkoholem, bo ma –OH
- Djest słabym kwasem
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: jest alkoholem, bo ma –OH – Grupa –OH jest częścią grupy karboksylowej, a związek jest kwasem.
Cały dział „Pochodne węglowodorów”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.