ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →

ogarniam.edu.pl · Chemia · Pochodne węglowodorówklasa 2 LO · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/lo/2/chemia/kwasy-karboksylowe-i-estry/

Chemia · Pochodne węglowodorów · kl. 2

Kwasy karboksylowe i estry

Ocet to wodny roztwór kwasu etanowego, a owocowy zapach gum do żucia często pochodzi z estrów. Łączy je ta sama reakcja, odwracalna jak huśtawka.

ok. 2 min czytania10 fiszek8 pytań w quizie🔊 Posłuchaj notatki

1Kwasy karboksylowe

HCHHCOOH
Kwas etanowy: grupa karboksylowa łączy fragmenty C=O oraz O–H.
  • Grupa –COOH (karboksylowa) odpowiada za kwasowy charakter. Reszta kwasowa to RCOO⁻: HCOO⁻ – metanian (mrówczan), CH₃COO⁻ – etanian (octan).
  • To słabe kwasy: CH₃COOH ⇌ CH₃COO⁻ + H⁺. Dają sole: CH₃COOH + NaOH → CH₃COONa + H₂O. Reagują z metalami (2CH₃COOH + Mg → (CH₃COO)₂Mg + H₂↑) i z węglanami (2CH₃COOH + Na₂CO₃ → 2CH₃COONa + H₂O + CO₂↑).
  • Doświadczalnie sprawdzisz moc kwasów: HCOOH reaguje z Mg lub CaCO₃ żywiej niż CH₃COOH, bo jest od niego silniejszy.
  • Kwasy otrzymuje się przez utlenianie alkoholi pierwszorzędowych lub aldehydów: CH₃CH₂OH → CH₃CHO → CH₃COOH.
  • Hydroksykwasy mają grupy –OH i –COOH: mlekowy, cytrynowy, salicylowy.

2Estryfikacja

HCHHCOOCHHCHHH
Etanian etylu: część od kwasu (CH₃COO–) i część od alkoholu (–C₂H₅).
  • Kwas + alkohol ⇌ ester + woda: CH₃COOH + C₂H₅OH ⇌ CH₃COOC₂H₅ + H₂O (etanian etylu). Stężony H₂SO₄ jest katalizatorem i środkiem wiążącym wodę. Wiązanie wody przesuwa równowagę w stronę estru.
  • Z nazwy estru odczytasz substraty: część od kwasu (etanian) i od alkoholu (etylu).
Sprawdź, czy rozumiesz

Jaka grupa odpowiada za kwasowy charakter kwasów karboksylowych?

3Hydroliza estrów

  • Kwasowa to reakcja odwrotna do estryfikacji i jest odwracalna: CH₃COOC₂H₅ + H₂O ⇌ CH₃COOH + C₂H₅OH.
  • Zasadowa (zmydlanie) jest praktycznie nieodwracalna: CH₃COOC₂H₅ + NaOH → CH₃COONa + C₂H₅OH.
Zapamiętaj

Hydroliza kwasowa daje kwas i alkohol, zasadowa sól kwasu i alkohol.

Uwaga na błąd

Wpisywanie wolnego kwasu jako produktu hydrolizy zasadowej. W obecności NaOH powstaje sól.

✎Ściąga: Kwasy karboksylowe i estry

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

  • Hydroliza kwasowa daje kwas i alkohol, zasadowa sól kwasu i alkohol.
  • Grupa –COOH (karboksylowa) odpowiada za kwasowy charakter. Reszta kwasowa to RCOO⁻: HCOO⁻ – metanian (mrówczan), CH₃COO⁻ – etanian (octan).
  • Hydroksykwasy mają grupy –OH i –COOH: mlekowy, cytrynowy, salicylowy.
  • Kwasowa to reakcja odwrotna do estryfikacji i jest odwracalna: CH₃COOC₂H₅ + H₂O ⇌ CH₃COOH + C₂H₅OH.
  • Zasadowa (zmydlanie) jest praktycznie nieodwracalna: CH₃COOC₂H₅ + NaOH → CH₃COONa + C₂H₅OH.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

  1. Jaka grupa odpowiada za kwasowy charakter kwasów karboksylowych?

    1. A–CHO
    2. B–OH przy węglu nasyconym
    3. C–COOH
    4. D–NH₂
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: –COOH – To grupa karboksylowa, która może oddać proton.

  2. Jak nazywa się jon CH₃COO⁻?

    1. Ametanian (mrówczan)
    2. Bbenzoesan
    3. Cetanian (octan)
    4. Dpropanian
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: etanian (octan) – Pochodzi od kwasu etanowego (octowego).

  3. Który gaz wydziela się w reakcji kwasu octowego z Na₂CO₃?

    1. AH₂
    2. BO₂
    3. CNH₃
    4. DCO₂
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: CO₂ – 2CH₃COOH + Na₂CO₃ → 2CH₃COONa + H₂O + CO₂↑.

  4. Który kwas jest mocniejszy?

    1. Anie da się porównać
    2. Bmetanowy
    3. Coba tak samo
    4. Detanowy
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: metanowy – HCOOH reaguje żywiej z Mg i CaCO₃ niż CH₃COOH.

  5. Z jakich substratów powstaje w estryfikacji etanian etylu?

    1. Akwas metanowy i etanol
    2. Bkwas etanowy i etanol
    3. Ckwas etanowy i metanol
    4. Detanal i woda
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: kwas etanowy i etanol – Część od kwasu to etanian, część od alkoholu etyl.

  6. Jaką rolę pełni stężony H₂SO₄ w estryfikacji?

    1. Ainhibitora
    2. Bkatalizatora i środka wiążącego wodę
    3. Ctylko substratu
    4. Dtylko rozpuszczalnika
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: katalizatora i środka wiążącego wodę – Wiązanie wody przesuwa równowagę w stronę estru.

  7. Co powstaje w hydrolizie zasadowej CH₃COOC₂H₅ z NaOH?

    1. ACO₂ i H₂O
    2. BCH₃COOH i C₂H₅OH
    3. CCH₃COOH i C₂H₅ONa
    4. DCH₃COONa i C₂H₅OH
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: CH₃COONa i C₂H₅OH – W zasadzie kwas występuje jako sól.

  8. Która hydroliza estru jest praktycznie nieodwracalna?

    1. Aobie
    2. Bkwasowa
    3. Czasadowa
    4. Dżadna
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: zasadowa – Powstaje sól kwasu, która nie wchodzi w reakcję odwrotną.

Cały dział „Pochodne węglowodorów”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytańFiszki · 10🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Chemia, klasa 2

Kwasy, zasady i pHStała dysocjacji i prawo rozcieńczeń OstwaldaZobojętnianie i strącanieIloczyn rozpuszczalności i reakcje jonowe w mieszaninachTlenki, wodorki i amfoterycznośćAmfoteryczność i jony kompleksoweHydroliza soli i odczyn roztworów soliTeoria Brønsteda–Lowry'ego i odczyn roztworówStopnie utlenienia i bilans elektronowyBilans jonowo-elektronowy, środowisko reakcji i kierunek redoksOgniwo galwaniczne i obieg ładunkuPotencjały standardowe, szereg elektrochemiczny i SEM ogniwaBaterie, akumulatory i ochrona przed korozjąMetale bloków s i pMetale i kwasyŻelazo, miedź i metale przejścioweReaktywność metali i kwasy utleniające – produkty i bilansAnaliza jakościowa i ciągi przemianKompleksy oraz Fe, Cr i Mn na różnych stopniach utlenieniaReakcje wodoru, tlenu, chloru i siarkiAzot, siarka i ich związkiRedoks wodoru, tlenu, chloru, azotu i siarkiKrzemionka, szkło, wapień i wapnoTwardość wody, hydraty i zaprawa gipsowaFluorowce i laboratoryjne otrzymywanie H₂, O₂ i Cl₂Wzory, nazwy, izomeria i typy reakcji organicznychAlkany i substytucjaAlkeny, alkiny i addycjaPolimery i benzenSurowce i paliwaGrupy funkcyjne i właściwościAlkohole i fenoleAldehydy i ketonyAminy – wprowadzenieObliczenia chemiczneWydajność, równanie Clapeyrona i zadania wieloetapoweDoświadczenie i uzasadnienieProjektowanie identyfikacji i argumentowanie mechanizmemMaksymalne stopnie utlenienia, redoks w organice i kierunek reakcjiProjektowanie ogniw, ogniwa odwracalne i nieodwracalne