✎Ściąga z działu
Humanizm i kultura renesansu
- renesans to powrót do antyku i humanizm: człowiek w centrum. Najważniejsi twórcy: Leonardo, Michał Anioł, Rafael, wynalazek druku.
- Renesans (po francusku: odrodzenie) zaczął się we Włoszech w XIV–XV wieku. Ludzie sięgali do antyku: do greckiej i rzymskiej sztuki, filozofii i nauki.
- Leonardo da Vinci: malarz i wynalazca (Mona Lisa, Ostatnia Wieczerza).
Reformacja i podział Kościoła
- reformacja zaczęła się w 1517 roku od 95 tez Lutra. Główne nurty: luteranizm, kalwinizm i anglikanizm. Pokój augsburski (1555) wprowadził zasadę „czyja władza, tego religia”.
- Marcin Luter, niemiecki zakonnik (augustianin) i profesor teologii, ogłosił w 1517 roku w Wittenberdze 95 tez przeciw odpustom. Dzięki drukowi tezy szybko się rozeszły.
- Jan Kalwin działał w Genewie. Uczył o predestynacji (Bóg z góry przeznaczył jednych ludzi do zbawienia, a innych nie) i wprowadził surową moralność.
Reforma katolicka i sobór trydencki
- sobór trydencki (1545–1563) odnowił Kościół katolicki: seminaria, dyscyplina biskupów, katechizm. Ważną rolę odegrali jezuici założeni przez Ignacego Loyolę.
- Reforma katolicka to odnowa wewnętrzna: lepsza dyscyplina, szkoły, formacja księży.
- Kontrreformacja to działania skierowane przeciw reformacji: walka z herezją, cenzura, nacisk na powrót do katolicyzmu. Zob. temat zakresu rozszerzonego.
Luteranizm, kalwinizm i anglikanizm – porównanie (rozszerzenie)
- luteranizm: zbawienie z wiary, Kościoły krajowe; kalwinizm: predestynacja i gminy; anglikanizm: król głową Kościoła, biskupi zachowani. W 1555 roku pokój augsburski uznał luteranizm, ale nie kalwinizm.
Kontrreformacja i wojny religijne (rozszerzenie)
- kontrreformacja to jezuici, inkwizycja i Indeks, a jej styl w sztuce to barok. Wojny religijne: hugenockie we Francji (noc św. Bartłomieja 1572, edykt nantejski 1598) i rewolta w Niderlandach.
- Jezuici: szkoły, kolegia, kazania, kierownictwo duchowe elit.
- Inkwizycja: sądy kościelne do walki z herezją. Rzymska inkwizycja działała od 1542 roku, a w Hiszpanii istniała wcześniej.
?Próbny sprawdzian
Pytania z każdego tematu działu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź z wyjaśnieniem.
Co oznacza humanizm?
- AUznanie człowieka i jego rozumu za najważniejszych
- BWiarę wyłącznie w siłę Kościoła
- CKult władcy
- DPogardę dla nauki
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Uznanie człowieka i jego rozumu za najważniejszych – Humanizm stawiał człowieka w centrum zainteresowania.
Skąd renesans czerpał wzory?
- AZe średniowiecza
- BZ baroku
- CZ antyku
- DZ kultury azteckiej
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Z antyku – Odrodzenie to sięganie do Grecji i Rzymu.
Kto namalował Mona Lisę?
- ALeonardo da Vinci
- BRembrandt
- CMichał Anioł
- DRafael
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Leonardo da Vinci – Leonardo był malarzem, wynalazcą i uczonym.
Co ogłosił Luter w 1517 roku w Wittenberdze?
- A95 tez przeciw odpustom
- BAkt supremacji
- CEdykt nantejski
- DPokój augsburski
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: 95 tez przeciw odpustom – To uważa się za początek reformacji.
Czym były odpusty?
- ARodzajem klasztoru
- BŚwiadectwami darowania kary za grzechy, za które płacono
- CNowymi modlitwami
- DPodatkiem królewskim
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Świadectwami darowania kary za grzechy, za które płacono – Sprzedaż odpustów wywołała protest Lutra.
Jaką naukę głosił Kalwin?
- APredestynację
- BZasadę „czyja władza, tego religia”
- CZakaz czytania Biblii
- DNieomylność papieża
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Predestynację – Według Kalwina Bóg z góry przeznaczył ludzi do zbawienia lub potępienia.
W jakich latach obradował sobór trydencki?
- A1545–1563
- B1517–1530
- C1618–1648
- D1572–1598
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: 1545–1563 – To najważniejszy sobór reformy katolickiej.
Co postanowił sobór trydencki w sprawie kształcenia księży?
- AZakaz nauczania w szkołach
- BKształcenie wyłącznie w klasztorach
- CLikwidację szkół
- DPowstanie seminariów duchownych
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Powstanie seminariów duchownych – Seminaria miały przygotowywać wykształconych duchownych.
Kto założył zakon jezuitów?
- ADominik
- BMarcin Luter
- CIgnacy Loyola
- DFranciszek z Asyżu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Ignacy Loyola – Zakon zatwierdzono w 1540 roku.
Sprawdzian już blisko? Zrób test z całego działu
10 losowych pytań z tematów działu, wynik w procentach i ocena od 1 do 6. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.