ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →
Chemia · powtórka działu · kl. 3

Kwasy, estry i tłuszcze – powtórka do sprawdzianu

ogarniam.edu.pl · Chemia · klasa 3 LOściąga z działu · próbny test: ogarniam.edu.pl/lo/3/chemia/powtorka/kwasy-estry-i-tluszcze/

Sprawdzian albo kartkówka z działu „Kwasy, estry i tłuszcze”? Przeczytaj ściągę, rozwiąż próbny test (6 pytań z odpowiedziami), a potem sprawdź się w teście z wynikiem i oceną.

Test z działu · 10 pytańPróbny sprawdzian na tej stronie ↓

Tematy w dziale

✎Ściąga z działu

Estry: właściwości i zastosowania

  • Ester ma grupę –COO–, ale nie ma wolnej grupy –OH. Dlatego jest lotny i słabo rozpuszcza się w wodzie.
  • Ester powstaje z kwasu karboksylowego i alkoholu: R–COOH + R'–OH ⇌ R–COO–R' + H₂O. Przy tej reakcji (estryfikacji) katalizatorem jest stężony H₂SO₄.
  • Aromaty: etanian izopentylu pachnie bananem, butanian etylu ananasem. Dodaje się je do słodyczy, napojów i perfum.

Mydła, detergenty i substancje powierzchniowo czynne

  • SPC = hydrofilowa głowa + hydrofobowy ogon. W wodzie tworzą micele, które otaczają tłuszcz.
  • Substancje powierzchniowo czynne (SPC) mają dwa fragmenty. Głowa hydrofilowa to grupa polarna lub jonowa, np. –COO⁻. Ogon hydrofobowy to długi łańcuch węglowodorowy.
  • Mydła to sole sodowe lub potasowe wyższych kwasów tłuszczowych, np. stearynian sodu C₁₇H₃₅COONa.

Amidy, moc kwasów, laktony i polilaktyd (rozszerzenie)

  • Amid powstaje z kwasu i amoniaku lub aminy, ester z kwasu i alkoholu. W obu przypadkach odchodzi woda.
  • Hydroksykwasy mają grupy –OH i –COOH. Kwas mlekowy CH₃CH(OH)COOH jest w jogurtach i kosmetykach, cytrynowy to regulator kwasowości (E330) i odkamieniacz, a salicylowy HOC₆H₄COOH służy do produkcji aspiryny i w preparatach przeciwtrądzikowych.
  • Międzycząsteczkowo: dwie cząsteczki kwasu mlekowego dają cykliczny diester, laktyd: 2CH₃CH(OH)COOH → C₆H₈O₄ + 2H₂O.

Estryfikacja jako równowaga: wydajność i obliczenia (rozszerzenie)

  • Katalizator zmienia szybkość, nie zmienia stałej równowagi ani wydajności w stanie równowagi.

Tłuszcze: uwodornienie, zmydlanie i wykrywanie nienasycenia (rozszerzenie)

  • Uwodornienie zmienia C=C w C–C, a zmydlanie rozrywa wiązania estrowe. Mydło i glicerol powstają z tłuszczu i NaOH.

?Próbny sprawdzian

Pytania z każdego tematu działu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź z wyjaśnieniem.

  1. Z jakich substratów powstaje etanian metylu?

    1. Akwas metanowy i metanol
    2. Bkwas etanowy i metanol
    3. Ckwas metanowy i etanol
    4. Dkwas etanowy i etanol
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: kwas etanowy i metanol – Pierwszy człon nazwy to kwas (etanowy), drugi to alkohol (metanol).

  2. Katalizatorem estryfikacji jest zwykle

    1. Astężony kwas siarkowy(VI)
    2. Bwodny roztwór NaOH
    3. Cwoda bromowa
    4. Dmiedź
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: stężony kwas siarkowy(VI) – Stężony H₂SO₄ katalizuje reakcję i wiąże wodę, co sprzyja powstawaniu estru.

  3. Dlaczego etanian metylu wrze niżej niż butan-1-ol, mimo tej samej masy molowej?

    1. AJego cząsteczki nie tworzą wiązań wodorowych
    2. BMa więcej atomów węgla
    3. CMa grupę –OH
    4. DJest kwasem
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Jego cząsteczki nie tworzą wiązań wodorowych – Ester nie ma grupy –OH, więc nie ma wiązań wodorowych między cząsteczkami.

  4. Hydrofobowy fragment mydła C₁₇H₃₅COONa to

    1. Ałańcuch C₁₇H₃₅–
    2. Bcała cząsteczka
    3. Cjon Na⁺
    4. Dgrupa –COO⁻
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: łańcuch C₁₇H₃₅– – Długi łańcuch węglowodorowy nie lubi wody. Hydrofilowa jest grupa jonowa.

  5. Mydło jest solą

    1. Akwasu solnego
    2. Bwyższego kwasu tłuszczowego
    3. Ckwasu siarkowego(VI)
    4. Dglicerolu
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: wyższego kwasu tłuszczowego – To sól sodowa lub potasowa wyższego kwasu tłuszczowego, np. stearynowego.

  6. Biały osad w twardej wodzie po dodaniu mydła to

    1. A(C₁₇H₃₅COO)₂Ca
    2. BC₁₇H₃₅COONa
    3. CCaCO₃ po rozkładzie mydła
    4. DNa₂SO₄
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: (C₁₇H₃₅COO)₂Ca – Jony Ca²⁺ wiążą się z resztami kwasu tłuszczowego i dają nierozpuszczalną sól wapnia.

Sprawdzian już blisko? Zrób test z całego działu

10 losowych pytań z tematów działu, wynik w procentach i ocena od 1 do 6. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Test z działu · 10 pytańWszystkie tematy: Chemia