1Budowa SPC
- Substancje powierzchniowo czynne (SPC) mają dwa fragmenty. Głowa hydrofilowa to grupa polarna lub jonowa, np. –COO⁻. Ogon hydrofobowy to długi łańcuch węglowodorowy.
- Hydrofilowa głowa lubi wodę, ogon hydrofobowy ucieka od wody i łączy się z tłuszczem.
2Jak działa mycie
- W wodzie SPC tworzą micele. Ogony wnikają w tłuszcz, a głowy zostają w wodzie. Kropelka tłuszczu otoczona głowami daje się spłukać.
- SPC obniżają też napięcie powierzchniowe wody, więc woda lepiej zwilża tkaninę.
Micela w wodzie ma ogony hydrofobowe
Ogony chowają się do wnętrza z tłuszczem, a hydrofilowe głowy kontaktują się z wodą.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Mydła i detergenty
- Mydła to sole sodowe lub potasowe wyższych kwasów tłuszczowych, np. stearynian sodu C₁₇H₃₅COONa.
- W twardej wodzie są jony Ca²⁺ i Mg²⁺. Wtedy powstaje osad: 2C₁₇H₃₅COO⁻ + Ca²⁺ → (C₁₇H₃₅COO)₂Ca↓. Mydło traci działanie, a na kafelkach zostaje szary nalot.
- Detergenty (syntetyczne), np. alkilosulfoniany R–SO₃⁻Na⁺, nie dają osadu w twardej wodzie. Dlatego używa się ich do prania.
| środek | głowa hydrofilowa | twarda woda |
|---|---|---|
| mydło | –COO⁻ | osad soli Ca i Mg |
| detergent | –SO₃⁻ | brak osadu |
SPC = hydrofilowa głowa + hydrofobowy ogon. W wodzie tworzą micele, które otaczają tłuszcz.
Dużo piany nie znaczy, że środek lepiej myje. O działaniu decyduje budowa SPC, a nie pienienie.
✎Ściąga: Mydła, detergenty i substancje powierzchniowo czynne
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- SPC = hydrofilowa głowa + hydrofobowy ogon. W wodzie tworzą micele, które otaczają tłuszcz.
- Substancje powierzchniowo czynne (SPC) mają dwa fragmenty. Głowa hydrofilowa to grupa polarna lub jonowa, np. –COO⁻. Ogon hydrofobowy to długi łańcuch węglowodorowy.
- Mydła to sole sodowe lub potasowe wyższych kwasów tłuszczowych, np. stearynian sodu C₁₇H₃₅COONa.
- Detergenty (syntetyczne), np. alkilosulfoniany R–SO₃⁻Na⁺, nie dają osadu w twardej wodzie. Dlatego używa się ich do prania.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Hydrofobowy fragment mydła C₁₇H₃₅COONa to
- Ałańcuch C₁₇H₃₅–
- Bcała cząsteczka
- Cjon Na⁺
- Dgrupa –COO⁻
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: łańcuch C₁₇H₃₅– – Długi łańcuch węglowodorowy nie lubi wody. Hydrofilowa jest grupa jonowa.
Mydło jest solą
- Akwasu solnego
- Bwyższego kwasu tłuszczowego
- Ckwasu siarkowego(VI)
- Dglicerolu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: wyższego kwasu tłuszczowego – To sól sodowa lub potasowa wyższego kwasu tłuszczowego, np. stearynowego.
Biały osad w twardej wodzie po dodaniu mydła to
- A(C₁₇H₃₅COO)₂Ca
- BC₁₇H₃₅COONa
- CCaCO₃ po rozkładzie mydła
- DNa₂SO₄
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: (C₁₇H₃₅COO)₂Ca – Jony Ca²⁺ wiążą się z resztami kwasu tłuszczowego i dają nierozpuszczalną sól wapnia.
Micela w wodzie ma ogony hydrofobowe
- Aułożone losowo
- Bskierowane na zewnątrz, do wody
- Crozpuszczone w wodzie
- Dskierowane do środka, do tłuszczu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: skierowane do środka, do tłuszczu – Ogony chowają się do wnętrza z tłuszczem, a hydrofilowe głowy kontaktują się z wodą.
Detergent w twardej wodzie
- Atworzy kwas
- Brozkłada się na CO₂
- Cwytrąca osad jak mydło
- Dnie wytrąca osadu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: nie wytrąca osadu – Sole wapnia i magnezu z alkilosulfonianami są rozpuszczalne, więc osad nie powstaje.
Który zapis przedstawia reakcję jonów mydła z jonami wapnia?
- A2C₁₇H₃₅COO⁻ + Ca → (C₁₇H₃₅COO)₂Ca
- BC₁₇H₃₅COO⁻ + 2Ca²⁺ → C₁₇H₃₅COOCa₂
- C2C₁₇H₃₅COO⁻ + Ca²⁺ → (C₁₇H₃₅COO)₂Ca↓
- DC₁₇H₃₅COO⁻ + Ca²⁺ → C₁₇H₃₅COOCa
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: 2C₁₇H₃₅COO⁻ + Ca²⁺ → (C₁₇H₃₅COO)₂Ca↓ – Dwa aniony o ładunku 1− neutralizują jeden kation Ca²⁺.
Co świadczy o skuteczności środka myjącego?
- Aintensywny zapach
- Bkolor
- Cilość piany
- Dzdolność tworzenia miceli i usuwania tłuszczu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: zdolność tworzenia miceli i usuwania tłuszczu – Piana, zapach i kolor nie mówią o sile działania.
Fragment –SO₃⁻ w detergencie jest
- Aobojętny
- Bhydrofobowy
- Chydrofilowy
- Dczęścią łańcucha tłuszczowego
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: hydrofilowy – To grupa jonowa, która oddziałuje z wodą.
Cały dział „Kwasy, estry i tłuszcze”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.